Iedereen die met een digitale spiegelreflex camera werkt krijgt er vroeg of laat last van: stof op de sensor. Zeker als je vaak van lens verwisselt en dat soms in winderige, zanderige of vieze omgevingen doet, hoopt het stof zich snel op. Deze stofdeeltjes kunnen een mooie foto flink verpesten, of in ieder geval de tijd die nodig is om de foto te schonen aanzienlijk verhogen. Elke digitale spiegelreflex camera heeft dan ook de mogelijkheid om de sensor te (laten) reinigen. Dankzij alle waarschuwingen en indianenverhalen die de ronde doen brengt men de camera vaak gewoon naar een fotozaak om deze te laten reinigen. Het is echter lang niet zo ingewikkeld en risicovol als het allemaal lijkt en je kan je sensor dan ook prima zelf reinigen. Een stap-voor-stap handleiding en enkele tips en trucs.

Stap 1: Controleer of er stof op de sensor zit

Als je het vermoeden hebt dat er stof op de sensor terecht is gekomen, dan kan je dit met de volgende methode heel simpel achterhalen. Je monteert een standaard zoomlens op je camera en stelt deze in op de kortste instelafstand (en handmatige scherpstelling). Daarnaast zet je de camera op diafragma voorkeuze en stel je de kleinste diafragma opening (grootste getal) in. Voor het beste resultaat zet je de ISO waarde op 100, of de laagst mogelijke.

Vervolgens ga je achter je computer monitor zitten en zorg je ervoor dat deze een helemaal wit vlak laat zien. Dit kan door in Photoshop een wit vlak op volledig scherm te tonen (gebruik ‘tab’ om alle panelen onzichtbaar te maken) of met behulp van notepad op volledig scherm. Zorg er vervolgens voor dat je zo achter de monitor gaat zitten dat je op alle zoomstanden van de lens enkel een wit vlak ziet en niets meer dan dat. De volgende stap is het maken van de foto; terwijl de sensor belicht wordt, zoom je in of uit (of beide). Zo weet je zeker dat je niet de stofdeeltjes op je lens of monitor te zien krijgt. De gemaakte foto ziet er (ongeveer) uit zoals hieronder.

Stof op sensor digitale spiegelreflex camera

Als je nu de gemaakte foto in Photoshop laadt en ‘Image -> Adjustments -> Auto contrast’ toepast, dan krijg je een mooi beeld van alle stofdeeltjes en waar ze zich op de sensor bevinden (zie de foto hieronder).

Bedenk wel, dat dit een omgekeerd beeld is van de sensor. Zowel links als rechts en boven en onder zijn omgedraaid ten opzichte van de werkelijke situatie op de sensor.

Stof op de sensor van een digitale camera

Je weet nu of er stof op de sensor zit, of dat het wellicht op je lens heeft gezeten. Als er duidelijk veel stof op de sensor zit, dan is het tijd voor een reiniging. Op naar stap 2…

Stap 2: Reinigen met lucht

Het meeste stof op de sensor (of eigenlijk het filter dat zich voor de sensor bevindt) is er prima met lucht af te halen. Sommige websites raden aan hier perslucht voor te gebruiken, maar hierbij loop je het risico dat er schadelijke chemicaliën in de bus verwerkt zitten. Mijn ervaring is dat een simpele blaasbalg al prima resultaten geeft. Ik gebruik zelf de Giotto’s Q-Ball om stof en dergelijke met kracht weg te blazen. Het fijne van de Q-Ball is dat het spuitstuk te verdraaien is ten opzichte van de rubberen bal. Het formaat van de balg zorgt ervoor dat er flink wat kracht achter de lucht komt te staan.

Om de sensor te kunnen reinigen zal je je camera in de speciale reinigingsstand moeten zetten, waarbij de sluiter voor onbepaalde tijd geopend blijft. Bekijk hiervoor de gebruiksaanwijzing van je camera. Als dat eenmaal gelukt is, dan hou je deze met de mount (de opening) naar beneden en blaas je er met je blaasbalg in. Let er wel op dat je de balg er niet te ver insteekt, zodat deze geen elektronica kan raken.

Na een aantal maal goed in alle hoeken van de sensor te hebben geblazen kan je de sluiter weer dicht laten klappen. Om te bepalen of de reiniging succesvol geweest is, moet je nu stap 1 herhalen.

Stap 3: Reinigen met kwastjes

Als de blaasbalg niet of niet voldoende geholpen heeft, dan zal je het wat grondiger aan moeten pakken, met kwastjes bijvoorbeeld. Ik werk zelf met het merk ‘Sensor Swabs’, welke voor alle gangbare sensorformaten te verkrijgen zijn. Hierbij kan je het beste de volgende stappen hanteren:

  • 1. Zet de camera weer in de reinigingsstand
  • 2. Hou de camera zo vast dat de sensor naar beneden ‘wijst’ (de opening aan de onderzijde dus)
  • 3. Gebruik een blaasbalg om zoveel mogelijk stof weg te blazen
  • 4. Doe enkele druppels speciale sensor reinigingsvloeistof (bijvoorbeeld Eclipse) op de Sensor Swab
  • 5. Zet de Sensor Swab een van de buitenzijdes van de sensor en zorg er daarbij voor dat de swab de hele breedte van de sensor bedekt
  • 6. Beweeg de Sensor Swab rustig met lichte spanning van de ene naar de andere zijde
  • 7. Draai de swab 180 graden om en doe hetzelfde in de omgekeerde richting
  • 8. Haal de camera weer uit de reinigingsmodus

Gebruik kwastjes nooit meer dan één keer en gooi ze na gebruik dus weg. Het op de kwast opgehoopte stof kan anders juist loskomen en weer op de sensor plakken.

Je kan nu stap 1 weer herhalen om te controleren of de sensor schoon (genoeg) geworden is. Let wel: een sensor zal nooit helemaal stofvrij zijn en de meeste kleine stofdeeltjes zal je dan ook nooit terug zien op een foto.

Gereinigde sensor

Stap 4: Hou de sensor schoon

Voorkomen is altijd beter dan genezen, dus probeer te voorkomen dat stof zich makkelijk op je sensor kan nestelen. Probeer lenzen dan ook altijd in een zo schoon mogelijke ruimte of omgeving te verwisselen. Laat je camera niet zonder dop op mount liggen en hou deze uit de buurt van zanderige en vuile omgevingen.

Disclaimer:

De toepassing van dit artikel geschiedt op eigen risico. Martijn Smeets Fotografie kan op geen enkele wijze aansprakelijk worden gesteld voor eventuele schade die bij toepassing van dit artikel wordt opgelopen.