Fysieke en logische schade

Een harde schijf kan feitelijk twee verschillende soorten schade oplopen: fysieke schade of logische schade. Bij fysieke schade heeft de harde schijf zelf een defect opgelopen, terwijl bij logische schade de harde schijf zelf nog goed functioneert, maar er iets misgegaan is met de vorm waarin de data op de harde schijf wordt opgeslagen.

Fysieke schade wordt meestal gekenmerkt door vreemde geluiden, zoals tikken, klikjes of een jankend geluid. Ook kan het gebeuren dat de schijf niet meer draait, waardoor de schijf dus juist abnormaal stil is.

In het geval van logische beschadigingen is de data vrijwel altijd nog terug te halen, en men kan dit in de meeste gevallen ook prima zelf doen. Fysieke schade daarentegen, vereist de inzet van vakmanschap en men kan het dan dus beter niet zelf proberen op te lossen.

Bij fysieke schade kan er bijvoorbeeld het volgende aan de hand zijn:

• De motor van de harde schijf draait niet of te langzaam
• Het oppervlak van de harde schijf is beschadigd geraakt
• De lees- en schrijfkop is beschadigd, kapot of verkeerd uitgelijnd geraakt
• De printplaat van de harddisk is beschadigd, waardoor het geheel niet correct meer functioneert

Een harddisk is een apparaat dat met microscopische precisie functioneert; de lees- en schrijfkop zweeft bijvoorbeeld slechts micrometers boven het oppervlak van de schijf. Zodra de harde schijf begint te draaien, ontwikkelt deze al snel een oppervlakte snelheid van 100 tot 200 km/u. Die snelheid zorgt ervoor dat er een roterende luchtlaag boven de platter (de fysieke schijf) ontstaat. De lees- en schrijfkop zweeft op die luchtlaag. Een kleine verstoring (zoals een stofdeeltje, of het te langzaam draaien van de schijf) kan ervoor zorgen dat de kop het oppervlak van de schijf raakt met een snelheid boven de 100 km/u. Er wordt dan direct flinke kras of groef in informatie-houdende laag getrokken. De informatie die daar stond is dan ook direct vernietigd.

Tijdens het krassen komen er een hoop kleine deeltjes vrij, die zich verspreiden over de schijf. Bij verder gebruik kunnen deze deeltjes een nieuwe crash of de beschadiging van de kop tot gevolg hebben.

Bij logische schade kan er het volgende aan de hand zijn:

• De harde schijf is geformatteerd
• Er zijn bestanden verwijderd
• Er is een fout gemaakt in het bestandssysteem, waardoor de schijf foutmeldingen geeft of bestanden niet meer terug te vinden zijn.
• De data binnen één of meerdere sectoren is beschadigd geraakt

Logische schade is meestal met software te herstellen. Wanneer je zelf voldoende kennis van bestandssystemen en software, dan zou je dit zelf op kunnen proberen te lossen. Zolang je ervoor zorgt dat er niets nieuws op de harde schijf geschreven wordt, kan je het probleem ook niet echt erger maken. Wil je het zekere voor het onzekere nemen? Schakel dan gewoon professionele hulp in.

Professionele data recovery

Ga altijd uit van het ergste

Een erg pessimistische kop, maar het is toch echt een van de belangrijkste stappen naar succesvolle terugwinning van de mogelijk ‘verloren’ bestanden. Een harddisk kan namelijk op veel verschillende manieren crashen. In een hoop gevallen is er weinig aan de hand en is de schade goed te herstellen. Echter, ga je hier op voorhand vanuit, dan is het goed mogelijk dat je acties onderneemt die de data voorgoed vernietigd.

Om verdere problemen te voorkomen is het altijd verstandig om de computer direct uit te zetten en vervolgens ook niet meer opnieuw op te starten. Elke poging om de schijf weer aan de praat te krijgen kan nieuwe beschadigingen tot gevolg hebben, waardoor de aanwezige data beetje bij beetje verder beschadigd wordt.

Zijn er nog backups aanwezig?

Door na te gaan of er nog backups van de bestanden en data aanwezig zijn, kan de ernst van het probleem bepaald worden. Dit is verderop in het recovery proces erg belangrijk om in te kunnen schatten of een bepaalde prijs wel of niet gerechtvaardigd is.

Raadpleeg een specialist

Data recovery bedrijven beschikken doorgaans over jarenlange ervaring in het recoveren van data van beschadigde harde schijven. Zij kunnen de aard van het probleem vaak gemakkelijk achterhalen, zonder de schijf daarmee verder te beschadigen. Mogelijke herstelwerkzaamheden variëren van het repareren van de bestandsstructuur, tot het ‘repareren’ van een of meerdere onderdelen in de harde schijf om deze (tijdelijk) weer uitleesbaar te maken.

Vaak bieden dergelijke recovery bedrijven een gratis diagnose aan. In die diagnose wordt er gekeken wat de aard van het probleem is en eventueel ook welke bestanden men terug kan halen. Op basis van de diagnose doet het bedrijf dan vaak een voorstel voor de verdere recovery.

Kosten van professionele data recovery

Een kort overzicht van professionele data recovery bedrijven, met de door hen gehanteerde (geschatte) prijzen:

• AaBboo (€400 tot €1500)
• Aigon (€1295)
• Helpdisc (€800 tot €1800)
• Ontrack (€1900 tot €3900)
• RSE (€800 tot €1500)
• Seagate Data Recovery (€500 tot €2000)

Overigens: wanneer een bedrijf aangeeft welke bestanden het kan recoveren is dit vaak zelfs al gebeurd. In veel gevallen kan de harde schijf namelijk nog maar voor zeer korte duur aan de praat gebracht worden en elke seconde dat deze het nog doet wordt dan ook benut. In zo’n situatie zal het bedrijf dus direct de recovery doen en vervolgens een prijs voorstellen. Dit betekent met name dat particulieren een redelijke kans hebben om de voorgestelde prijs nog wat te laten verlagen.

Zelf data herstellen

Mocht je de recovery prijs te hoog vinden voor de zoek geraakte data, dan kan je zelf nog een paar pogingen wagen. Ik wil daarbij wel meteen melden dat deze opties maar zelden succes bieden en vaak een professionele data recovery compleet onmogelijk maken.

Een stap-voor-stap overzicht van mogelijke opties, oplopend in mate van rigoreusheid:

1. Gebruik een IDE-USB connector om de schijf vanaf een andere computer te benaderen. Probeer dit eerst op de gangbare manier.
2. Is de schijf op deze manier onbenaderbaar, probeer er dan een disk image van te maken (zie verderop).
3. Als de harde schijf is beschadigd door extreme hitte, kan het in enkele gevallen helpen om de harde schijf een nacht in de vriezer te leggen (zie verderop) en stap 1 en 2 nogmaals te herhalen.
4. Het geven van zachte tikjes met een schroevendraaier kan een tikkende of moeilijk opstartende harde schijf nét weer eventjes aan de praat krijgen (als is het vaak niet voor lang).
5. Maak de harde schijf open (garantie gaat hiermee uiteraard volledig verloren) en probeer, indien mogelijk, de platter schoon te maken met residu-verwijderaar (zie verderop).
6. Probeer een schijf met een enkele platter in een andere harde schijf (van hetzelfde type) te zetten om deze te proberen uit te lezen met een schone kop.
7. Probeer bij schijven met meerdere platters alle armen over te zetten van een identieke schijf naar de kapotte schijf.

Een disk image maken: bij het maken van een disk image wordt het oppervlak van de schijf van buiten naar binnen gelezen, in plaats van kris-kras over de schijf (wat gebeurt bij het uitlezen van bestanden). Op deze manier kan de schijf gekopieerd worden en kan een slecht deel van de schijf zolang mogelijk vermeden worden.

Onder Unix-achtige systemen kan het beste het programma ddrescue gebruikt worden. Op Internet is een hoop informatie over het gebruik van dit programma te vinden.

Op Windows systemen is de software van Runtime een aanrader. GetDataBack (voor FAT of NTFS) biedt een hoop mogelijkheden voor het terughalen van data van schijven met logische en fysieke schade, waaronder ook het maken van een disk image.

Het maken van een disk image kan enkele uren tot enkele dagen duren, hou hier dus rekening mee en zorg dat de computer al die tijd ongestoord kan draaien. Nadat de disk image geproduceerd is, kan deze gebruikt worden voor de data recovery. Je hoeft de originele schijf dan niet meer te benaderen, hetgeen een groot voordeel is, aangezien deze alweer een stuk verder beschadigd kan zijn geraakt.

Het invriezen van een schijf: door een harde schijf in te vriezen kunnen de onderdelen net dat beetje krimpen waardoor alles weer eventjes goed uitgelijnd staat en goed functioneert. Er zijn mensen die hun schijf hier weer even (5 minuten tot enkele uren) mee aan de praat hebben gekregen. De schijf kan het beste in een paar vellen dik wc-papier worden gerold, zodat condensatie tijdens het opwarmen niet teveel schade veroorzaakt. Stop de ingerolde schijf vervolgens in een (liefst hersluitbaar) diepvrieszakje en leg deze minstens een volle nacht in de vriezer.

Haal de schijf vervolgens uit de vriezer en laat deze enkele minuten op temperatuur komen, zodat deze binnen de gebruikstemperatuur kan functioneren en gebruik weer een USB-IDE kabel om deze te benaderen.

Zelf de platter en de kop schoonmaken: na deze stap is de kans bijzonder groot dat de data nooit meer gered kan worden. Allereerst moet de harde schijf open gemaakt worden. Let daarbij ook op de schroeven die onder de diverse labels zitten (hieraan kan men zien dat de schijf opengemaakt is).

Met behulp van een externe power-connector (of een USB-IDE connector) kan de schijf aan het draaien gebracht worden. Dan is ook direct te zien wat het probleem is. In veel gevallen zal men kunnen zien dat de leeskop een track probeert te lezen, maar hier niet in slaagt, waarna deze naar binnen slaat. Breng wat residu-verwijderaar op het oppervlak aan en verwijder dit vervolgens van de draaiende schijf met een wattenstaafje. Laat het wattenstaafje daarbij gewoon van binnen naar buiten glijden. Als dit de schijf niet aan het lezen helpt, dan kan een gevouwen puntje van zacht papier (zoals wc papier) wellicht nog helpen.

Het kan zijn dat de kop ernstig bevuild is, waardoor deze de data niet meer kan lezen. Duw in dat geval de kop op de (niet draaiende) schijf en draai deze zelf een kleine beetje door. Waarschijnlijk zie je dan ook wat residu onder de kop tevoorschijn komen. Zodra je de kop hoort krassen kan je deze het beste weer van de schijf afduwen. Probeer nu het residu weer te verwijderen zoals zojuist is beschreven en herhaal deze stappen eventueel.

Een transplantatie uitvoeren: bij een transplantatie zet je een van de onderdelen van de kapotte harde schijf in die van een werkende, of vice versa. Zo kan de platter (het schijfje) van een harde schijf met één platter worden overgezet in een andere harde schijf en in het geval van meerdere platters kunnen alle lees- en schrijfkoppen in één keer overgezet worden in de kapotte harde schijf.

Het is belangrijk om te weten dat wanneer een schijf meerdere platters heeft, deze nooit losgemaakt mogen worden. De data heeft dan namelijk geen enkele betekenis meer, doordat de posities onderling verschuiven. Voor het overzetten van een platter is speciaal schroef gereedschap nodig. Hierover is op Internet wederom voldoende te vinden.

Wanneer je de brug (lees- en schrijfkop onderdelen, compleet met de armen) overzet moet je erop letten dat de koppen elkaar nooit raken. Wat papier tussen de armen plaatsen kan hiermee goed van hulp zijn. Wat oefening vooraf is ook absoluut aan te raden. Gaat het mis, dan is het over- en uit.

Transplantaties hebben alleen nut wanneer de ‘donor’-schijf identiek is aan de beschadigde harddisk. Let dus op het model nummer, de productie datum, etc en zorg ervoor dat volledig, resp. zo goed mogelijk overeenkomt. Donor-schijven kunnen vaak het best gezocht worden via eBay. Check bij de verkoper wel eerst of het artikel dat hij jou verkoopt ook echt overeenkomt met zijn omschrijving.

Conclusie

Om er zeker van te zijn dat je er alles aan gedaan hebt om de verloren data te herstellen is het het beste om een professioneel recovery bedrijf in te schakelen. De prijzen die voor een dergelijke recovery gevraagd worden zijn natuurlijk niet gering en je zult de waarde van de verloren data dus ook mee moeten nemen in de beslissing om met een dergelijke partij in zee te gaan.

Mocht je de kosten te hoog vinden, dan zijn er ook nog diverse ‘doe-het-zelf’-opties, al is de kans op succes hierbij gering.

Mocht je zelf andere of aanvullende ervaringen en kennis hebben, schroom dan niet om ze hieronder in de vorm van een reactie te plaatsen.

Ik baal er goed van, want hier zat materiaal tussen waar ik écht trots op was. De beste foto’s heb ik in de week dat we in Labenne zaten gemaakt en hier heb ik dus ook geen weblog van kunnen plaatsen. Voor de rest moet ik het nu doen met de foto’s die nog wel op m’n weblog staan… Op een volgende vakantie de foto’s opnieuw maken is iets dat ik waarschijnlijk niet snel zal doen. Een creatief proces kan je niet zomaar even over doen.. Tegelijkertijd zou ik nu gewoon terug willen om de foto’s opnieuw te maken, maar het leven en alle verplichtingen gaan gewoon door.

Verder moet ik wel zeggen dat de hulp en service van Aigon wel goed bevallen is. Gistermiddag is het pakketje met de harde schijf opgehaald, en nog geen 24 uur later hebben ze me weten te berichten over de situaties. Dat het niet het nieuws is wat ik wilde horen is natuurlijk niet hun schuld. Ik hoop dat ik ze nooit meer nodig heb, maar mocht dat wel het geval zijn, dan is het wat mij betreft de aangewezen partij voor data recovery.

Tenslotte nog twee foto’s van de harde schijf die Aigon mij heeft toegezonden. De bovenste platter heeft een duidelijke ring, terwijl het daar net zo spiegelend moet zijn als op de rest van de schijf.

Update 28/8: Goed nieuws!

Ik heb nog een flinke poging gedaan om mijn externe backupschijf (dus niet de bovengenoemde schijf uit de iBook) tot leven te brengen, in de hoop dat hier nog het e.e.a. af te halen was. Op deze schijf stonden namelijk de foto’s van de eerste twee weken. Na veel tevergeefse pogingen zakte de moed me toch behoorlijk in de schoenen. Na het bekijken van enkele Youtube video’s over harddisk recovery kwam ik terecht bij de software van Runtime: GetDataBack for FAT en GetDataBack for NTFS. In een laatste poging heb ik het eerste pakket aan het werk gezet op de via een USB-IDE kabel verbonden backup schijf. GetDataBack blijkt te kunnen wat andere pakketten voor Windows niet kunnen: de schijf netjes van voor af aan lezen en vervolgens de inhoudsopgave reconstrueren en het geheel gereed maken voor recovery.

M’n schijf heeft ondertussen zo’n 100 uur gedraaid (en duizenden keren getikt…) en ik heb nu ongeveer 400 van de 600 foto’s op de backup schijf foutloos weten te kopieren. De overige foto’s zijn zo zwaar beschadigd dat ze niet meer bruikbaar zijn.

Ik ben er ook achter gekomen dat het probleem van de backup schijf niet zozeer een fysieke beschadiging is, maar een probleem met de actuator-arm waar de lees- en schrijfkoppen opzitten. Na het lezen van een aantal cylinders (rondjes op de schijf) lijkt deze uit z’n spoor te lopen en daardoor verkeerde data te genereren. Bij een tweede ronde met alleen de beschadigde foto’s wist GetDataBack hier toch weer een groot deel foutloos van terug te halen. Ik ben nu dus een poging aan het doen om zo alsnog alle belangrijke foto’s die op de backup schijf staan terug te halen. Uiteindelijk zal ik er nooit alle verloren foto’s mee terug krijgen, maar het deel dat ik nu terug kan halen verzacht de pijn natuurlijk wel enorm.

Update 5/9: Recycling

Ik ben gestopt met de pogingen om alle foto’s van de backup schijf te halen. In totaal heb ik zo’n 450 foto’s weten te redden en de belangrijkste foto’s zitten daartussen.

De harde schijf zelf was vanaf dat moment klaar voor vernietiging, maar het leek mij veel leuker om hem open te maken en er wat foto’s van te maken. Wat creatieve recycling dus! Een van de resulterende foto’s staat hieronder.

Tik tik tik…

Na een dag fotograferen in Lourdes heb ik ’s avonds alle foto’s op mijn laptop gezet. Alles ging prima, maar twee foto’s hadden bij het kopiëren wat errors opgeleverd, aldus Lightroom. Die foto’s heb ik toen nogmaals overgezet naar Lightroom, wat toen wel succesvol leek. Plotseling klonk er een regelmatige tik in m’n laptop, eentje die onmiskenbaar het geluid van de lees- en schrijfarm van de harde schijf was… Om schade te voorkomen heb ik Lightroom uitgezet, zodat de harde schijf niet op dat stukje data zou blijven hangen. Het tikken leek opgelost en de iBook startte nog wel op. Al met al kon ik nog redelijk ontspannen in slaap vallen.

De volgende ochtend bleek de iBook echter niet meer op te starten en het tikkende geluid was weer helemaal terug. Langzaamaan begon ik in paniek te raken, want hier stonden immers de 2000 foto’s van de eerste 2 weken vakantie op! En ik was toch wel erg te spreken over de foto’s die ik tot dan toe gemaakt had…

Op advies van Apple Nederland en kennissen die hiermee (en de oplossing ervan) ruime ervaring hebben mocht ik de harde schijf (en dus laptop) niet meer gebruiken en kon ik ‘m het best naar een lokaal service center van Apple brengen. Dat laatste hebben we wegens infrastructurele (en linguïstieke) redenen niet gedaan. De hoop was vanaf dat moment gericht op de service centra in Nederland.

Het wordt een duur geintje…

De technische dienst van de MacHouse in Woerden heeft de harde schijf uit de iBook gehaald en hem extern geprobeerd te benaderen. Ook dat lukte niet, waarna ze hem direct hebben losgekoppeld. Enige resterende oplossing: de harde schijf door een Data Recovery Center onder handen laten nemen…

Op dit moment heb ik enkele opties:

• AaBboo (€400 tot €1500)
• Aigon (€1295)
• Ontrack (€1900 tot €3900)
• RSE (€800 tot €1500)

Mocht iemand nog advies/tips/ideeën hebben: ik ben één en al oor!

Gerepareerde iBook

Bij de MacHouse hebben ze wel m’n 40GB schijf eruit gehaald en vervangen door een 120GB exemplaar. Ze hebben geen arbeid verrekent voor het onderzoek (waar normaal wel een uur arbeid voor staat). Erg netjes en dus de welverdiende complimenten voor MacHouse Woerden. Nu moet ik alleen mijn foto’s nog terug zien te krijgen…

Het vervolg zal natuurlijk op deze website te lezen zijn… Donaties en sponsoring voor de reparatie zijn momenteel natuurlijk meer welkom dan ooit!

Update 17/08:

Ik laat de Hard Disk recovery door Aigon uitvoeren. Zij laten de harde schijf vanmiddag gratis mij me ophalen en voeren vervolgens ook gratis diagnostics uit. Vervolgens kunnen ze me vertellen wat ze kunnen terughalen en wat dat gaat kosten. Afwachten dus…

Overigens heb ik niet voor Aigon gekozen vanwege de gratis diagnostics, maar ook wegens het feit dat zij ruime ervaring hebben met het terughalen van data op het Journaled HFS+ filesysteem waar Mac OS X 10.4 mee werkt. Dat systeem stelt namelijk wat extra eisen aan het recovery process en een verkeerde handelswijze kan de data mogelijkerwijs verder vernietigen. Een nieuwe update volgt zodra ik weer meer informatie heb.

Update 20/08: Slecht nieuws

Ik kreeg zojuist het nieuws waar ik niet op zat te wachten: er is niets, maar dan ook niets meer terug te halen. De lees- en schrijfkop van de harde schijf is (waarschijnlijk eenmalig) op de platter gecrasht, waardoor deze onleesbaar geworden is. De harde schijf kan zichzelf niet ijken en daardoor zijn positie niet bepalen, waardoor de data ook met geen mogelijkheid valt uit te lezen. Er is nu ook geen enkele optie meer over, wat betekent dat ik de bijna 2.000 foto’s gewoon écht kwijt ben..

De schijf zal door Aigon teruggestuurd worden en dan ga ik eens kijken of er wellicht nog opties zijn…

Hieronder zijn nog twee foto’s van de gecrashte harddisk te zien, welke Aigon mij heeft toegestuurd. Op de bovenste platter is duidelijk een groef te zien, terwijl ook daar alles zo spiegelend als op de rest van de schijf hoort te zijn…

Update 28/8: Goed nieuws!

Ik heb nog een flinke poging gedaan om mijn externe backupschijf (dus niet de bovengenoemde schijf uit de iBook) tot leven te brengen, in de hoop dat hier nog het e.e.a. af te halen was. Op deze schijf stonden namelijk de foto’s van de eerste twee weken. Na veel tevergeefse pogingen zakte de moed me toch behoorlijk in de schoenen. Na het bekijken van enkele Youtube video’s over harddisk recovery kwam ik terecht bij de software van Runtime: GetDataBack for FAT en GetDataBack for NTFS. In een laatste poging heb ik het eerste pakket aan het werk gezet op de via een USB-IDE kabel verbonden backup schijf. GetDataBack blijkt te kunnen wat andere pakketten voor Windows niet kunnen: de schijf netjes van voor af aan lezen en vervolgens de inhoudsopgave reconstrueren en het geheel gereed maken voor recovery.

M’n schijf heeft ondertussen zo’n 100 uur gedraaid (en duizenden keren getikt…) en ik heb nu ongeveer 400 van de 600 foto’s op de backup schijf foutloos weten te kopieren. De overige foto’s zijn zo zwaar beschadigd dat ze niet meer bruikbaar zijn.

Ik ben er ook achter gekomen dat het probleem van de backup schijf niet zozeer een fysieke beschadiging is, maar een probleem met de actuator-arm waar de lees- en schrijfkoppen opzitten. Na het lezen van een aantal cylinders (rondjes op de schijf) lijkt deze uit z’n spoor te lopen en daardoor verkeerde data te genereren. Bij een tweede ronde met alleen de beschadigde foto’s wist GetDataBack hier toch weer een groot deel foutloos van terug te halen. Ik ben nu dus een poging aan het doen om zo alsnog alle belangrijke foto’s die op de backup schijf staan terug te halen. Uiteindelijk zal ik er nooit alle verloren foto’s mee terug krijgen, maar het deel dat ik nu terug kan halen verzacht de pijn natuurlijk wel enorm.