Ik zal direct met de deur in huis vallen:

Ik ben een voorstander van het gebruik van foto bewerking programma’s zoals Photoshop in de fotografie kunstvorm.

Ik heb het hier bewust over ‘foto bewerking programma’s‘ en niet enkel over het Photoshop pakket van Adobe. Er zijn immers vele softwarepakketten waarmee men eenzelfde bewerkingen kan uitvoeren als met Adobe Photoshop; ‘photoshoppen’ is echter ingeburgerd als de verzamelnaam voor het grote scala aan digitale bewerkingen dat men op beeldmateriaal kan uitvoeren. Dit stuk is dus van toepassing op al die verschillende software oplossingen. Verder heb ik het expliciet over ‘de fotografie kunstvorm‘. De in dit stuk gepresenteerde opinie is daarom niet van toepassing op de fotojournalistiek.

De uitzondering: Journalistiek

Zonder in te gaan op de definitie van ‘kunst’, mag het duidelijk zijn dat er een duidelijke streep getrokken kan worden tussen fotografie als kunstvorm en fotografie als middel om een (journalistiek) verhaal te vertellen. In het laatste geval spelen ook belangrijke ethische belangen mee; de foto’s worden gebruikt als illustratie bij artikelen (in kranten, tijdschriften, etc.) en worden daardoor gebruikt om de lezer en kijker iets te vertellen. De context en invalshoek van de kijker bepaalt welk verhaal hij of zij daaruit put. De gevolgen daarvan kunnen vergaand zijn. Ik vind dat er binnen de fotojournalistiek niet op zodanige wijze van software gebruik gemaakt mag worden, dat het verhaal gemanipuleerd wordt. Dat betekent dat handelingen als het lichtelijk verhogen van contrast, of het aanpassen van de belichting nog wel in orde zijn, maar het kopiëren of verwijderen van elementen binnen de foto dus niet.

De oppositie

Ik heb zojuist al mijn eigen mening kort samengevat en kom daar zo nog uitgebreid op terug, maar wil eerst even schetsen wat de tegenstanders van ‘photoshoppen’ over het algemeen zeggen. Meestal gaat het over het feit dat beelden, en met name natuurlijke taferelen, zodanig gemanipuleerd worden, dat het eindresultaat er niet meer mee overeenkomt. De natuurlijke schoonheid zou zo ‘verloren gaan’. Vaak ziet men dergelijke foto’s daarom ook niet meer als foto’s, maar als de eindresultaten van een software pakket. Een fotograaf die zich aan photoshoppen schuldig maakt, is volgens sommigen geen ‘echte fotograaf’ of kunstenaar.

Kunstvorm

Fotografie is een bijzonder moderne kunstvorm, het bestaat immers nog geen 200 jaar. Maar het feit dat het voor velen bedreven wordt als kunst is een erg belangrijk uitgaanspunt in deze discussie. Bij kunst gaat het namelijk niet om een zo correct mogelijke representatie van de werkelijkheid, maar om een vorm van expressie, namelijk die van de eigen visie. Natuurlijk kan fotografie ook gebruikt worden om een tafereel uit ‘de werkelijkheid’ zo goed mogelijk vast te leggen, maar voor velen is dat niet het uitgangspunt.
Bij de creatie van kunst is het (meestal) zo, dat de maker zijn kunstwerk vormt naar het beeld dat hij zelf in zijn hoofd heeft. Een fotograaf zal dus vooral beelden creëren die hij zelf voor ogen heeft en voldoen aan zijn eigen smaak. Smaak is persoonlijk en de beoordeling van kunst is dus veelal subjectief. Of een willekeurige buitenstaander het eindresultaat ook mooi, interessant of acceptabel vindt, is niet relevant. Die buitenstaander zou de kunstenaar (c.q. fotograaf) echter nooit persoonlijk aan mogen vallen op basis van de subjectieve beoordeling van diens kunstwerken. Zo is het ook met Photoshop; in mijn optiek moet een fotograaf altijd vrij zijn om zijn eigen beelden te creëren, ook als hij daarbij van software gebruik maakt.

Manipulatie pur sang

De ‘kunst van het weglaten’ is een gevleugelde uitspraak in de fotografie. Het duidt op het feit dat beelden waarop slechts een of enkele objecten geïsoleerd zijn weergegeven vaak interessanter zijn dan beelden waarop het gehele omvattende tafereel eveneens te zien is. De beelden roepen dan immers vragen op en men kan gemakkelijker een boodschap overbrengen wanneer het beeld een duidelijk onderwerp heeft. Feitelijk gaat het hier dus al om een manipulatie van wat er in de werkelijkheid waarneembaar is.
Deze manipulatie is niet alleen van deze tijd, maar ligt eigenlijk verankerd in de kunstvorm fotografie zelf. In het ‘analoge tijdperk’ kon men immers al op een hoop manier het beeld manipuleren. Denk maar aan de keuze van het camerastandpunt, de brandpuntsafstand van de gebruikte lens of het gebruik van (kleuren-, polarisatie-, ster-) filters. Nog duidelijker wordt het als je ook de gebruikte film (zwart-wit, infrarood, kleur, kunstlicht, enzovoorts) en de techniek bij het ontwikkelen en afdrukken in ogenschouw neemt.
In die periode werd er niet geklaagd dat een infrarood-opname geen exacte weergave van de werkelijkheid was. Evenmin zag de mens toen landschappen in zwart-wit. Niemand klaagde over de zwart-wit en infrarood opnamen van Ansel Adams, maar vreemd genoeg wordt er nu wel geklaagd over het gebruik van photoshop om een foto een infrarood-look te geven. Het enige verschil is het middel waarmee het resultaat bewerkstelligd wordt: film versus software. De originele intentie is echter in beide gevallen gelijk, en dat is waar het om gaat: het creëren van een beeld, zoals de maker dat oorspronkelijk voor ogen had.

Eigen stijl

Elk van de oude meesters in de schilderkunst hadden een eigen, unieke stijl. Datzelfde geldt ook voor veel fotografen uit het film-tijdperk. Een aspect van digitale camera’s dat men vaak over het hoofd ziet, is dat de fotograaf niet langer een persoonlijke stijl aan zijn foto’s kan meegeven door een bepaalde filmsoort te kiezen, of zijn foto’s op een afwijkende manier te ontwikkelen en afdrukken. Voorheen had elke fotograaf wel een voorkeur voor bepaalde filmsoorten, terwijl vandaag de dag de sensors van digitale camera’s een veel beperktere variëteit aanbieden. Toch zijn er ook nu, in het digitale tijdperk, een hoop fotografen met een eigen, herkenbare stijl. Het antwoord op de vraag hoe dat komt is simpel: buiten een verschil in de techniek en wijze van fotograferen die gehanteerd wordt, gebruiken de meeste van hen ook een programma als Photoshop om hun foto’s een bepaalde uitstraling te geven.
Het hebben van een eigen stijl is bovendien essentieel om je als fotograaf te kunnen verkopen. Opdrachtgevers hebben immers ook verschillende opvattingen over wat mooi of interessant is en zullen de fotograaf kiezen die daar het beste bij aansluit of het meest geschikt voor is om die visie te verbeelden. Door een eigen stijl te hanteren, kan je je als fotograaf onderscheiden van ‘de rest’; doorgaans zal je publiek jou en jouw materiaal eerder onthouden dan het onbewerkte, stijl-loze materiaal van een willekeurige andere fotograaf.
Zou het niet enorm saai worden als alle fotografen ter wereld hier plotseling mee zouden stoppen, en enkel de onbewerkte foto’s zouden publiceren?

Waar men vroeger hulpmiddelen als filters, filmen en de werkwijze in de donkere kamer gebruikte om tot een bepaald eindresultaat te komen, is het nu de software waarmee men het beoogde eindresultaat tot stand brengt. Photoshop is in die zin niet meer dan verlengstuk van de digitale fotografie, zoals eerdergenoemde hulpmiddelen dat voor de analoge fotografie waren.

Digitale Kunst

Eerder in het artikel sprak ik bewust over het verbeteren van ‘goede foto’s‘. Er is immers een verschil tussen het gebruik van software als verlengstuk van fotografie en het gebruik van software als vervanging voor fotografie. In dat laatste geval is er mijns inziens geen sprake meer van fotografie, maar wellicht van een andere, nieuwere kunstvorm, welke ik voor het gemak even ‘digitale kunst’ (Digital Art) noem.
Wanneer er vergaande Photoshop-acties moeten worden uitgevoerd om een foto te verbeteren, dan is er mijns inziens sprake van technisch slechte foto. Ik heb natuurlijk geen bezwaar tegen het wegwerken van stukjes stof of een storend takje dat nog net het beeld inkruipt. Ook vind ik het prima als een foto van meer contrast wordt voorzien, de belichting iets wordt aangepast, of de kleuren wat bijgesteld. Bij het bewerken van mijn eigen materiaal hou ik me echter verre van het wegwerken van volledige gebouwen of personen, of het geheel vervangen van kleuren.

Tussen de ‘onbewerkte fotografie’ en ‘digitale kunst’ ligt natuurlijk een grijs gebied, waarbij de vraag wanneer een foto nog een foto is centraal staat. Het antwoord op die vraag is subjectief, maar eigenlijk doet het er helemaal niet toe. Zolang het geen product met enige journalistieke functie of ethische bezwaren betreft, is de kunstenaar wat mij betreft volledig vrij om het kunstwerk te creëren dat hij voor ogen heeft.

Om een lang verhaal kort te maken: ik creëer de foto’s die ik zelf wil maken. Ze hebben een stijl en uitstraling die mij zelf aanspreekt en dat is naast enkele esthetische of vertellende aspecten de rede dat ik dergelijke foto’s als eindresultaat produceer. Ik ben mij ervan bewust dat er mensen zijn die mijn stijl absoluut niet aan zullen spreken en er wellicht zelfs van walgen, om een recente criticus aan te halen. Dergelijke opmerkingen zullen me er echter nooit van weerhouden om de foto’s die ik nu maak te blijven maken. Natuurlijk gebruik ik wel input en kritiek om mijn fotografie verder te verbeteren, maar daarvoor heb ik een intrinsieke motivatie. Ik heb namelijk een eigen visie en beoog die zo goed mogelijk in beeld uit te drukken. Die visie verandert bovendien continu, en mijn stijl zal daarom ook mee veranderen. Het is en blijft echter altijd mijn eigen visie die aan de oorsprong ligt van de beelden die ik produceer en ja, daar gebruik ik software als Photoshop Lightroom voor.

Het begin van het najaar

De vriendelijke gastvrouw in Gaulverjaskoli, ons eerste hostel, vertelde ons bij het ontbijt dat voor IJslanders de herfst begonnen is zodra men ’s ochtends het licht aan moet doen. Dit is vaak nodig vanaf begin september. Op de vraag hoe het weer er de komende weken uit zou kunnen zien antwoordde ze ons dat het over het algemeen niet veel beter zou worden dan het weer van die ochtend: grijs, fris en regenachtig. Het beste weer was te vinden aan de noordoost zijde van IJsland, waar het op dat moment nog zonnig en tegen de 20 graden was. Ondanks dit matige vooruitzicht voor de zuidelijke kant van het eiland hebben we toen toch eerst de zuidkust afgereden.

Weer

Gedurende de ruim twee weken hebben we gemiddeld genomen zeker geen slecht weer gehad. Er zijn zo’n drie dagen geweest dat we echt heel slecht weer hebben gehad. Een van die dagen reden we de route de fjorden aan de oostkant van IJsland, waar we door de hevige regenval en laaghangende bewolking helaas niets van gezien hebben. Daar stonden echter ook enkele zeer zonnige en warme dagen tegenover; de dag dat we de ‘glacier hike’ deden was het bijvoorbeeld 20 graden met een strakblauwe hemel. Op de dag dat we het Askja gebergte aandeden, hadden we te maken met zeer stormachtig weer; windkracht 8-9 bij een temperatuur net boven het vriespunt.
Naast die uitersten hebben we vooral veel dagen met zeer wisselvallig weer gehad, waarop het weer op een dag kon variëren van licht bewolkt tot regenachtig. Sterker nog, de variatie in het IJslandse weerbeeld valt te karakteriseren met het IJslandse gezegde: “Bevalt u het huidige weer niet, wacht dan vijf minuten!”. En zo hebben wij het ook ervaren, in luttele minuten tijd kon het weer volledig omslaan.

Ook is het zo dat het weerbeeld binnen een enkel gebied enorm kan verschillen, hetgeen vooral in de binnenlanden het geval is. Dit merkten wij rond Landmannalaugar: de route richting het prachtige gebied verliep door grijs en grauw weer, terwijl we in Landmannalauger zelf te maken kregen met de eerste opklaringen. De dag erop vertrokken we bij half bewolkt weer, waarna we al snel de dichte mist in reden om vervolgens weer in grauw en druilerig weer te belanden.

Noorderlicht

Bij helder (en bij voorkeur koud) weer kan men ’s avonds het noorderlicht (Aurora Borealis) aanschouwen. Het noorderlicht seizoen duurt van grofweg begin september tot eind oktober en van begin februari tot eind maart. De meeste kans heeft men begin maart en begin september. De zichtbaarheid van het noorderlicht hangt echter van een hoop variabelen af, waaronder de zonne-activiteit, de temperatuur van de atmosfeer, de stand van de zon en natuurlijk de bewolking.
Het noorderlicht is meestal waarneembaar tussen een en maximaal vier uur na zonsondergang, waarbij de piek meestal rond twee tot drie uur na zonsondergang plaatsvindt.

Daglicht

Een ander belangrijk aspect van een bezoek aan IJsland in september, of het najaar in het algemeen, is het korter worden van de dagen. Bij aankomst op IJsland op 13 september hadden we nog daglicht van grofweg zes ’s ochtends tot half negen ’s avonds. Twee weken later was dat al gereduceerd naar de periode van iets voor zeven uur ’s ochtends tot kwart voor acht ’s avonds. De dagen worden dus echt in hoog tempo korter. Typisch was ook de lange duur van de schemering: een goed uur.

Toeristische industrie

De piek in toeristen dat IJsland aandoet valt duidelijk in de maanden juli en augustus, waarbij ook juni het nog goed doet. De toeristische industrie is duidelijk ingesteld op deze periode van het jaar. Doordat het aantal toeristen in de maand september drastisch afneemt, sluiten de meeste hotels buiten Reijkjavik hun deuren na het hoogseizoen. Ook excursies beperken hun diensten vanaf de maand september, waarbij sommige zelfs geheel stoppen, om pas weer in juni te beginnen. Daarentegen blijven de guesthouses en hostels (jeugdherbergen, welke overigens voor alle leeftijden bedoeld zijn) meestal wel het gehele jaar open en gedurende het najaar is het hier vaak zo rustig, dat op voorhand reserveren zelden nodig is.
In ons geval viel het gebrek aan excursies mee, doordat IJsland dit jaar ongebruikelijk veel toeristen gehad had en ook september nog een meer dan gemiddeld aantal bezoekers met zich mee bracht. Hierdoor werden een hoop excursies en toeristische diensten met enkele weken verlengd.

Vervoer

Ook het vervoer op het eiland kan tijdens het najaar wat lastiger verlopen. Zo worden de wegen door het binnenland en de meeste F-wegen gesloten zodra de eerste serieuze sneeuw valt, om te voorkomen dat deze onverharde wegen zwaar beschadigen. Het moment van die sneeuwval is niet te voorspellen; soms valt er midden in de zomer nog sneeuw en andere jaren valt de eerste sneeuw pas eind oktober of in november. Het is dus verstandig om op reis altijd het weer en de status van de wegen in de gaten te houden. Dit laatste kan via de website van de IJslandse wegenautoriteit: Icelandic Road Administration.
Huur je je eigen auto, dan is het verstandig om een 4WD (vierwiel aangedreven) auto te huren, aangezien dit werkelijk een stuk aangenamer rijdt dan een tweewiel aangedreven wagen, zeker op natte, besneeuwde, gladde of gewoon slechte wegen.

Wanneer je niet over eigen vervoer beschikt wordt het allemaal nog wat lastiger: een hoop busdiensten rijden niet meer in het najaar. Ook liften is amper een optie, door de sterke afname van het toeristische verkeer gedurende het najaar. Ook veerdiensten beperken hun schema fors na het eind van het hoogseizoen.

Conclusie

Het reizen door IJsland in het najaar heeft duidelijk z’n voordelen: de prijzen voor accommodaties en autohuur zijn een stuk lager dan tijdens het hoogseizoen en het is een stuk rustiger. Dankzij dat laatste zijn guesthouse en hostel accommodaties nog op de dag zelf nog ruimschoots beschikbaar en heb je een hoop toeristische trekpleisters geheel voor jezelf. Daarnaast biedt het najaar (net als het voorjaar) de kans om bij helder weer het noorderlicht (Aurora Borealis) te aanschouwen.
Daar kleven echter ook enkele nadelen aan: het weer is een stuk wisselvalliger en (vooral in het zuiden) valt aanzienlijk meer regen. Daarnaast biedt de zomer veel langer daglicht (die tijdens de midzomernacht zelfs een gehele dag duren). Het feit dat het rustiger is heeft ook een nadeel: een hoop excursies beperken of beëindigen in de maand september hun diensten en dit geldt ook voor bijvoorbeeld veerdiensten en het openbaar vervoer.

IJsland staat al jaren te boek als een waar paradijs voor het winnen van groene stroom; het land kan met gemak in zijn eigen elektriciteitsbehoefte voorzien met de diverse waterkracht en geothermische centrales. Sterker nog: het land telt 300.000 inwoners, maar zou met haar door middel van natuurlijke bronnen gewonnen electriciteit ruim 3 miljoen mensen van electriciteit kunnen voorzien. Electriciteit is in IJsland dan ook zeer goedkoop en het is geen verrassing dat een hoop industriële partijen uit Amerika al decennia lang proberen voet op IJslandse grond te krijgen.

Een grove tien jaar geleden heeft de IJslandse regering besloten een deel van hun natuurlijke bronnen te gelde te maken en enkele bedrijven uit te nodigen om een fabriek op IJsland te vestigen. Het IJslandse volk, dat over het algemeen zeer dicht bij de natuur staat, werd overtuigd met mooie cijfers over een groeiende economie en toenemende werkgelegenheid. Daarmee werd vooral de scepsis van de bevolking van Reijkjavik, het merendeel van de bevolking, overwonnen. Zo geschiedde het ook met de Alcoa aluminium smelterij in Reydarfjördur.

Nu, zo’n 7 jaar nadat gestart werd met de bouw van de dam, tekenen de gevolgen zich af. We spraken er onder andere met een Duits meisje dat al enkele jaren gedurende de zomermaanden op de boerderij in Husey werkte over. Husey ligt ruim 100 kilometer ten noorden van de Karahnukar dam, maar doordat het direct naast de monding van de afgedamde rivier ligt, zijn ook hier de gevolgen goed te zien, zo vertelde ze ons. Ze gaf ons meteen wat leesvoer mee, waarin de gevolgen van het project uiteengezet waren. Het betrof hier veelal materiaal van diverse milieu groeperingen, dus erg objectief was het waarschijnlijk niet, maar de feiten waren overduidelijk.

De puur voor de Alcoa smelterij gebouwde dam heeft een groot en divers natuurgebied onder water gezet. Diverse watervallen, kloven en valleien zijn nu volledig ondergelopen. Een van IJslandse grootste broedgebieden van het rendier bevind zich precies bij de dam en het is maar de vraag of hier überhaupt iets van over blijft. De uitgebreide flora van het ondergelopen dal is voorgoed vernietigd. Stroomafwaarts zijn de gevolgen echter nog groter. Smeltwater van gletsjers bevat veel mineralen, zouten en andere grondstoffen die het leven in en langs de rivier voeden. Deze stoffen worden echter afgezet in het door de dam gevormde Halsón reservoir en komen vrijwel niet langs de dam. Het gevolg is dat algen verdwijnen, vissen in de rivier uitsterven en diverse dieren (vogels, zeehonden, etc.) die zich met de vissen voeden verdwijnen uit het landschap. Bij de monding van de rivier, zo’n 100km verder, neemt de hoeveelheid algen en planten ook aanzienlijk af en de vissers constateren nu al een afname van de visvangst in de noordoostelijke wateren. Het is nog onduidelijk welke gevolgen dit heeft voor het ecologisch evenwicht in de diverse golfstromen, waar IJsland middenin ligt.
Het meisje op de boerderij vertelde ons dat het water van de Jokulsa rivier voorheen helderblauw was. Sinds de inwerking stelling van de dam is het water echter bruin en wordt de rivier ‘the dead river’ genoemd. Wanneer de sluizen van de dam open gaan om de turbines te voeden steigt het waterpeil in de rivier met ruim een meter, waardoor de rivier nu alleen nog uit stoffige zandbanken bestaat. Met droge winderige dagen heeft de omgeving dan ook last van flinke zandstormen. De verwachting is dat de rivierbedding langzaam maar zeker in een woestijnlandschap zal gaan veranderen.
Een ander zwaar effect is recentelijk ontdekt: verschillende vulkanen rond de dam vertonen plotseling aanzienlijk meer activiteit; het magma komt inmiddels al tot gevaarlijke hoogtes. Dit wordt veroorzaakt doordat het zware water op de verschillende magmaleidingen drukt en deze geleidelijk doorsmeert en open spoelt, waardoor magma verder omhoog kan kruipen. Er wordt dan ook al gevreesd voor een grote ramp; niet alleen vanwege de kans op een vulkaanuitbarsting, maar ook vanwege een mogelijk doorbraak van de Karahnjukar dam zelf als gevolg van aardverschuivingen, hetgeen een ecologische en humanitaire ramp voor heel IJsland zou betekenen.

Al met al is al geconstateerd dat de dam tot wel drie procent van IJslands grondgebied direct of indirect heeft beïnvloed. Het meest schrijnende aan dit alles is dat de IJslandse overheid deze projecten en de energie die het oplevert bijna voor niets weggeeft; de netto opbrengst voor de bevolking blijkt nu te verwaarlozen (als deze er al is). De beloofde toename in werkgelegenheid blijft uit, doordat de banen veelal gaan naar goedkoper (lees: buitenlands) personeel.

Door de huidige economische crisis en de ingestorte IJslandse economie wordt de IJslandse regering ernstig in de verleiding gebracht om meer soortgelijke industrie projecten naar IJsland te brengen en momenteel staan er nog tientallen soortgelijke projecten (dammen en geothermische velden) op de planning. Aansluiting bij de Europese Unie wordt door velen gezien als de doodsteek voor de IJslandse natuur; het grote Europa is volgens hen alleen uit op IJsland’s goedkope ‘groene’ stroom. Het is te hopen dat de IJslandse bevolking op tijd het licht ziet en zich realiseert wat het heeft: een zeldzaam stuk ongerepte natuur en grote kansen op een welvarende toeristische industrie.

Twitter

Ik ga er in deze blog van uit dat het fenomeen Twitter geen introductie behoeft. Wie hier toch meer over te weten wil komen raad ik aan om eens op onderzoek uit te gaan buiten deze website om.

Twitter & Fotografie

Twitter is een ideaal kanaal om je eigen fotografie (website) en activiteiten onder de aandacht te brengen van een grotere groep mensen dan je vaste schare fans, volgelingen, familie en vrienden. Daarvoor moet je echter meer doen dan enkel zo nu en dan een berichtje plaatsen met een update over je werkzaamheden. Hieronder volgt een lijst met algemene tips, waarvan ik enkele verderop nog verder zal verduidelijken.

1. Promotie – Zorg ervoor dat mensen je twitterpagina weten te vinden door deze op je website te vermelden en meld je twitter pagina aan bij enkele ‘twitter communities’. Zie het kopje ‘promotie’ verderop in deze blog.
2. Taal – vanzelfsprekend kan je meer mensen bereiken als je je ‘tweets’ in het Engels plaatst. Dat is echter niet voor iedereen even nuttig, dus bepaal voor jezelf of je in het Engels of Nederlands wil tweeten en hou je daar vervolgens zoveel mogelijk aan.
3. Regelmaat – Als je niet regelmatig berichten plaatst, zullen je ‘followers’ (twitteraars die jouw updates volgen) na verloop van tijd afhaken. Hou je ‘achterban’ tevreden!
4. Onderwerpen – Beperk je zoveel mogelijk tot een bepaald thema (bijvoorbeeld fotografie). Bedenk dat niet iedereen geïnteresseerd is in berichten over je huisdier of je lunch.
5. Hashtags – Gebruik relevante ‘hashtags’ voor de berichten waarvan je wilt dat een grotere community die kan zien. Zie het kopje ‘hashtags’ verderop in deze blog.
6. Twitter Lists – Zorg ervoor dat je op relevante twitter lists wordt opgenomen. Zie het kopje ‘Twitter Lists’ verderop in deze blog.

Promotie

Buiten de vermelding op je eigen website(s) kan je ook gebruik maken van algemene community websites. Er zijn vele van dergelijke websites waar je je twitter account aan kunt koppelen, maar ik zal me hier tot de volgende beperken:

• Twibes – photography, fotografie
• WeFollow – photography, fotografie

Hashtags

Een hashtag is een simpel trefwoord dat voorafgegaan wordt door het hekje (#) waarmee je je tweet kan laten verschijnen in specifieke zoekopdrachten van andere twitter gebruikers. Je geeft daarmee bijvoorbeeld het onderwerp van je tweet aan, zodat mensen die zoeken op dit onderwerp met behulp van de hashtag, ook jouw bericht tegen kunnen komen.
Enkele voor fotografen relevante hashtags zijn de volgende:

• #photog – Voor algemene berichten over fotografie. De #photography hashtag wordt over het algemeen te lang gevonden (i.v.m. de grens van 140 tekens) en is dus af te raden.
• #photogs – Voor discussies over specifieke fotografen.
• #togs – Een kortere versie van #photogs.
• #photo – Voor de verwijzing naar een bepaalde foto.
• #camera – Voor discussies over foto apparatuur.

Wie zelf ook de twitter-stream van deze onderwerpen in de gaten wil houden, kan gebruik maken van de RSS feed van deze hashtags, welke te vinden zijn door op de betreffende link te klikken.

Twitter Lists

Op het moment van schrijven wordt de nieuwe ‘Twitter Lists’ functie beetje bij beetje geïntroduceerd op twitter. Het principe van deze lijsten is heel simpel: je kan zelf een of meerdere lijsten samenstellen rond een bepaald onderwerp. Je hoeft de personen op deze lijst niet persé zelf te volgen om ze op een lijst te kunnen plaatsen, tenzij ze hun updates hebben afgeschermd.
Wanneer je je lijst publiek maakt, kunnen anderen zich ook abonneren op jouw lijst, waardoor zij de updates van de op de lijst opgenomen personen kunnen volgen. Het aantal lijsten waarin je zelf bent opgenomen kun je nu ook zien op je eigen twitter pagina.

Het spreekt voor zich dat het nu dus ook loont om op bepaalde Twitter Lists te worden opgenomen. Voor fotografen zijn dit natuurlijk de ‘photography’ lijsten. Op de website Listorious kan je relevante lijsten opzoeken en personen aandragen voor opname op die lijsten.
Ik heb zelf ook een dergelijke lijst opgesteld voor Nederlandse fotografen: Twitter List of Dutch Photographers. Deze lijst is natuurlijk ook op Listorious te vinden: Dutch Photographers on Listorious. Hierbij nodig ik alle Nederlandse twitterende fotografen uit om zich aan te melden voor deze lijst.

Waarschuwing

Ik wil deze blog graag nog even afsluiten met de waarschuwing dat Twitter een openbaar medium is. Hou er dus altijd rekening mee dat iedereen je berichten kan lezen! Daarnaast worden berichten ook opgeslagen door vele zoekmachines, waaronder die van Google, wat weer inhoudt dat je berichten nog tot in lengte van dagen terug te halen zijn. Gebruik dus altijd je verstand bij het tweeten van persoonlijke berichten!

Frontfocus of Backfocus Problemen?

In het artikel Frontfocus en Backfocus Problemen vindt u meer informatie over dit fenomeen waar de fora vol van staan.
In een notendop komt het erop neer dat elke camera en elke lens geproduceerd wordt met een zeker onnauwkeurigheid, waardoor de lichtbundel van de lens of de positie van de sensor iets kunnen afwijken ten opzichte van de standaard. Hierdoor kan het gebeuren dat zelfs bij een goed uitgevoerde autofocus (of manuele focus zelfs), het scherptepunt iets naar voren of achteren valt op de uiteindelijke foto.
Deze problemen zijn op te lossen door de combinatie van camera en lens te calibreren. Bij high-end moderne camera’s hoeft dit niet langer door een service centrum te worden uitgevoerd. Martijn Smeets Fotografie heeft de benodigde hulpmiddelen om deze calibratie zeer nauwkeurig uit te voeren, voor een beperkt bedrag.

Geschikte Camera’s

De calibratie kan alleen worden uitgevoerd bij camera’s die beschikken over de zogenoemde feature ‘Micro AF adjusment’. Dit zullen veelal moderne camera’s zijn in het pro en semi-pro spectrum.
Per 9 september 2009 komen de volgende camera’s hiervoor in aanmerking:

• Canon EOS 1Ds mkIII
• Canon EOS 1D mkIII
• Canon EOS 5D mkII
• Canon EOS 7D
• Canon EOS 50D
• Nikon D3X
• Nikon D3
• Nikon D3s
• Nikon D300
• Nikon D300s
• Nikon D700
• Sony A900
• Sony A850
• Olympus E-30
• Olympus E-620
• Pentax K20D
• Pentax K7D

Kosten en Werkwijze

Voor de calibratie worden de volgende prijzen gehanteerd:

• Starttarief: €25
• Calibratie (1 camera-lens combinatie): €15

Ter verduidelijking: Als u dus een camera met drie lenzen wilt calibreren, betaalt u 70 euro. Wilt u twee lenzen op twee camera’s calibreren, dan betaalt u dus 85 euro.

U kunt persoonlijk een afspraak maken om de camera en lenzen langs te brengen, waarbij ook tevens wordt afgesproken wanneer u de camera weer kunt ophalen. Dit zal meestal zo snel als de volgende dag al kunnen. Neem contact op met Martijn Smeets om een afspraak te maken.
De instellingen worden in de camera opgeslagen en blijven daarin staan, tenzij u de camera ooit volledig reset. Daarom krijgt u ook de benodigde instellingen mee, zodat u deze later (indien nodig) weer terug zou kunnen zetten.

Overigens is deze hele Twitter onderneming van mijn kant vooralsnog vooral een experiment. Als de Twitter-community plots van mijn nieuws verstoken blijft, vrees dan niet, hoogstwaarschijnlijk is het experiment dan tot een (onsuccesvol) eind gekomen.

Tenslotte: mijn Twitter-berichtgeving is in het engels niet alleen van professionele aard. Je zal de regelmatig terugkerende onzin uit mijn priveleven maar voor lief moeten nemen. Als laatste redmiddel kan je natuurlijk altijd stoppen me te ‘volgen’.

Vindbaarheid
De allerbelangrijkste factor bij het aantrekken van bezoekers is de vindbaarheid van je website op Internet. Je website moet dus ‘te vinden’ zijn binnen zoekmachines als Google. Ik heb zelf onderzoek gedaan naar methodes en technieken om websites op een door zoekmachines geaccepteerde manier hoog te laten ’scoren’ binnen die zoekmachines. Dergelijke methodes en technieken worden ook wel ‘zoekmachine optimalisatie’ van websites genoemd. Zelf pas ik zoekmachine optimalisatie ook professioneel toe als freelance consultant, vanuit mijn tweede bedrijf: interpunxion!

Een heel kort overzicht van deze technieken en methodes:

1. Gebruik geen iframes
2. Hoe meer content/tekst, hoe beter.
3. Gebruik zo min mogelijk HTML code (bijv. door het gebruik van DIV’s)
4. Maak veelvuldig gebruik van populaire zoekwoorden in je teksten
5. Gebruik de ‘TITLE’-tag voor een omschrijvende titel per pagina
6. Gebruik de kopjes ‘H1′, ‘H2′, ‘H3′ voor kopteksten
7. Zorg voor veel hoogwaardige links naar je website
8. Zorg voor een goede navigatiestructuur

Dit overzicht is zeer beknopt en er zijn natuurlijk nog veel meer belangrijke technieken om je website hoger in de zoekmachines te laten verschijnen. Aangezien vindbaarheid slechts een onderdeel van dit artikel is, wil ik hier ook niet te diep in gaan op de technische details van zoekmachine optimalisatie.

Online marketing
Je kan je eigen website op een hoop verschillende manier promoten door ernaar te verwijzen of te linken. Denk bijvoorbeeld aan de volgende mogelijkheden om melding te maken van je website:

• Als ’signature’ onder je posts op fora
• In je Microsoft Messenger naam
• Binnen je hyves- of Facebook-profiel
• Als link op de websites van vrienden of kennissen

Offline marketing
Naast de vele online ‘marketing’-mogelijkheden kan je je website natuurlijk ook offline promoten. Visitekaartjes en briefpapier zijn hier de beste voorbeelden van, maar ook de vermelding van je website bij publicaties van je foto’s kan enorm helpen.

Heldere navigatie
Het gros van de Internetters is per definitie lui en gemakzuchtig; als hij niet binnen enkele klikken vindt waar hij naar opzoek was, dan haakt hij af. En ook als hij meerdere malen ergens anders terechtkomt dan waar hij terecht dacht te komen bij het klikken op een link, haakt hij af.
Om het aantal afhakers te minimaliseren zal je navigatie dus meteen duidelijk moeten zijn voor nieuwe bezoekers. Daarnaast zorgt een heldere navigatie voor een plezierige ervaring bij het bezoek aan je website, wat de kans op terugkeer weer verhoogd. Tenslotte kan een bezoeker op een website met duidelijke navigatie meer informatie vinden in dezelfde tijd en dat verhoogt weer de kans op conversie (bijvoorbeeld het doen van een aankoop).
Zorg er dus voor dat alle belangrijke onderdelen van je website binnen elke plek vanaf enkele klikken te bereiken is!

Slimme lay-out
Een bezoeker blijft langer op een website rondhangen, als deze hem niet afleid van datgene waar hij voor kwam. Als de bezoeker het bezoek bij een goede lay-out als plezieriger ervaart, is de kans dat hij later terugkomt dan ook groter.
Je zal dus van tevoren moeten bepalen wat de belangrijkste materie en onderdelen van je website zullen worden, en daar vervolgens je lay-out op afstemmen. In het geval van foto’s bijvoorbeeld, zal je ervoor moeten zorgen dat de bezoeker niet wordt afgeleid van de foto waar hij naar kijkt. In het geval van tekst moet je ervoor zorgen dat de tekst goed en rustig gelezen kan worden.

Om een zo goed mogelijke indruk achter te laten, zal je website natuurlijk wel iets unieks moeten hebben, een eigen huisstijl dus. Het kan een flinke uitdaging zijn om zo’n stijl te combineren met een gebruiksvriendelijke lay-out, maar als dat je lukt hebt je een lay-out met een groot potentieel te pakken.
Die huisstijl moet natuurlijk wel op elke pagina terugkomen; in de eerste plaats om het herkenbaar te houden en in de tweede plaats om de bezoeker niet het idee te geven dat hij of zij op een andere website beland is.
De huisstijl van je website kan je natuurlijk ook terug laten komen in je visitekaartjes en briefpapier. Dat kan alleen in de vorm van een logo zijn, maar ook met nog andere aanvullende momenten.

Duidelijke boodschap
Internetters willen altijd weten waar ze aan toe zijn als ze een website bezoeken en het liefst binnen enkele seconden. Uit diverse onderzoeken blijkt dat bezoekers binnen enkele seconden bepalen of ze op een website blijven, of weer verder zoeken.
Je zal de bezoeker dus meteen duidelijk moeten maken wat het doel van de website is en wat men er kan vinden. En dat alles natuurlijk ook nog met de voorgaande beperkingen in het achterhoofd.

Inhoud
Een website met slecht één of enkele pagina’s zal niemand lang aanspreken. Bovendien zal de inhoud zo beperkt zijn, dat er ook geen grote doelgroep mee bereikt kan worden. Door voldoende inhoud en materiaal aan te bieden, kan je bezoekers langer bezig houden en een groter publiek trekken.
Pas echter wel op met het soort informatie dat je aanbiedt; als je teveel verschillende onderwerpen aansnijdt kan het onduidelijk worden waar de website voor bedoeld is, waardoor bezoekers juist weer eerder afhaken. Beperk het hoofdonderwerp dus zodanig dat je een duidelijke doelgroep aan kan spreken en hier tegelijkertijd voldoende materiaal voor kan leveren.

Regelmatige updates
Een niet te onderschatten deel van je meest waardevolle bezoekers zijn de terugkerende bezoekers, bezoekers die je site meerdere keren bezoeken, om wat voor rede dan ook. Zij zijn vaak namelijk ook de eerste die anderen op je website zullen wijzen, bijvoorbeeld via een link of in een gesprek.
Om deze bezoekers tevreden te houden zul je ze genoeg informatie en materiaal moeten blijven bieden. Wanneer een bezoeker in een half jaar tijd meerdere malen naar je website terugkeert, om er iedere keer achter te komen dat er niets toegevoegd is, is de kans groot dat hij of zij afhaakt.

Meer weten of hulp nodig?
Als je meer wilt weten, of hulp nodig hebt met je eigen website, kan je altijd contact met mij opnemen. Ik zal proberen je zo goed mogelijk te helpen. Ook is het mogelijk om mij voor website ontwikkeling of advies in te huren, via mijn eigen bedrijf: interpunxion!.

Hoe werkt microstock?
Microstock websites verhandelen hun beeldmateriaal uitsluitend via Internet. Ze krijgen hun materiaal aangeleverd van aangesloten fotografen en designers. Daarvoor zal een fotograaf of designer dus eerst een account aan moeten maken bij de betreffende website. In sommige gevallen moet hij of zij daar eerst goedkeuring voor krijgen op basis van enkele voorbeeld foto’s. In principe kan iedereen op deze wijze een leverancier worden, waarmee microstock zich onderscheidt van de standaard stock fotografie, waarbij slechts een selecte groep fotografen beeldmateriaal kan aanleveren.
De fotograaf, grafisch ontwerper of illustrator kan na goedkeuring zijn of haar materiaal uploaden naar de website van het stock bureau en het vervolgens voorzien van de juiste gegevens (titel, keywords en categorie). In de meeste gevallen zal het materiaal vervolgens weer eerst goedgekeurd moeten worden, voordat het daadwerkelijk beschikbaar wordt gesteld aan de klanten van het stockbureau.
De klanten van een fotostock bureau hebben eveneens een account bij het bedrijf. Dit kan de vorm van een abonnement aannemen, maar ook betaling overeenkomstig het gebruik inhouden.

Iedere keer als een foto of afbeelding wordt gekocht (of gedownload), krijgt de fotograaf een vast bedrag of percentage van de opbrengst. Deze bedragen kunnen variëren van een paar eurocent tot vele euro’s. In het geval van microstock liggen de bedragen dan ook een stuk lager dan bij de traditionele stock fotografie. Het aantal verkopen ligt echter weer een flink stuk hoger.
Bij microstock is er dus geen direct contact tussen de klant en de fotograaf.

Waarom stockfotografie?
Door als fotograaf je foto’s beschikbaar te stellen op stockwebsites boor je een extra markt aan. Veel fotografen hebben er in eerste instantie moeite mee dat hun foto’s zo relatief goedkoop verkocht worden en willen liever een hoger bedrag per verkoop ontvangen, door de foto’s op hun eigen website aan te bieden. Zij vergeten echter dat de klanten die naar fotomateriaal zoeken op stockwebsites vrijwel nooit zullen zoeken naar materiaal op individuele websites van fotografen. Stockfotografie kan dus ook het best als een extra markt gezien worden.
Daarnaast is het ook zo dat een hoop klanten voor een incidentele aanschaf niet de moeite zullen nemen om zich aan te melden bij een stockbureau, maar in plaats daarvan de fotograaf rechtstreeks zullen benaderen. Dit kan zelfs gebeuren als de foto gevonden hebben op de website van een stockbureau.
Tenslotte maakt stockfotografie het mogelijk om anders ongebruikte foto’s commercieel in te zetten. Het kan zijn dat er tussen deze foto’s exemplaren zitten die erg gewild zijn bij bedrijven, zonder dat je dat als fotograaf door hebt. De artistieke waarde van een foto doet er namelijk vaak niet toe en zo kan het gebeuren dat de foto waar je het minste van verwacht een enorme klapper blijkt te zijn als stockfoto. Na de initiële arbeid (het uploadproces) heeft de fotograaf er in principe geen omkijken meer naar en met wat geluk en investering kan de uitdrukking ’slapend rijk worden’ zomaar werkelijkheid worden.

Natuurlijk zijn er ook nadelen aan stockfotografie. Zo verliezen foto’s hun exclusiviteit; je hebt als fotograaf niet meer in de hand wie de foto gaat gebruiken en waarvoor. Als je een foto dus exclusief wilt houden, dan zal je een stockbureau moeten zoeken waarbij dat mogelijk is, of de foto in het geheel niet als stockfoto beschikbaar stellen.

Wat moet ik verder nog weten?
Sommige stockfotografie bureaus gebruiken exclusiviteitscontracten. Dit houdt in dat de op hun website aangeboden foto’s niet ook op een andere stock website aangeboden mogen worden. De fotograaf houdt echter altijd het copyright over de foto.
Wanneer personen herkenbaar op een foto staan, zul je een zogenaamde ‘Model Release’ contract moeten kunnen overhandigen aan het stockbureau. Dit geldt ook voor bepaalde gebouwen en objecten, in de vorm van een ‘Property Release’.
De meeste stockfoto bureaus staan het niet toe dat reclame, handelsmerken en andere commerciële uitingen zichtbaar zijn op foto’s.

Overzicht van microstock websites
De drie volgende stockfotografie websites zijn de meest interessante om je mee in te laten:

• Fotolia
• iStockphoto
• Shutterstock

Een korte beschrijving van elk van deze stockbureaus volgt hieronder.

Fotolia
Bij Fotolia kunnen klanten beeldmateriaal kopen in verschillende resoluties, met bijbehorende prijzen. Klanten kunnen dat doen door losse foto’s te kopen, of met behulp van maandelijkse abonnementen.
Fotografen krijgen een commissie voor elke verkoop. Indien de fotograaf kiest voor een exclusief contract voor een foto, bedraagt deze commissie 50% van de verkoopprijs voor die foto. Non-exclusieve foto’s leveren een commissie van 33% op. Een verkoop via een abonnement levert een lagere commissie op.
Door middel van een ranking-systeem op basis van het totaal aantal verkopen, kan de fotograaf een hogere status krijgen. Dit geeft de mogelijkheid om de prijzen wat te verhogen, terwijl de commissie tegelijkertijd ook enkele procenten omhoog gaat.

Fotolia is redelijk streng met de keuring van foto’s. Het kan dan ook erg frustrerend worden als je werk soms aan een stuk door afgewezen wordt. De opbrengsten bij Fotolia komen vaak onregelmatig binnen, maar kunnen na verloop van tijd aardig oplopen. Een flinke tijdsinvestering om een mooie verzameling op te bouwen kost echter wel wat tijd.
Een Fotolia account is gemakkelijk aan te maken en toelating gebeurt na het succesvol afronden van een simpele toets.

iStockphoto
iStockphoto heeft naar afnemers van fotografisch materiaal toe dezelfde insteek als Fotolia. De opbrengsten voor aanleverende fotografen ligt echter iets lager. iStockphoto gebruik standaard geen exclusiviteits contract, maar dit is wel mogelijk. Daardoor kan je, net als bij Fotolia, je commissie verhogen.

Om bij iStockphoto te mogen aanleveren moeten er eerst drie voorbeeldfoto’s worden goedgekeurd, wat meerdere pogingen kan kosten. Na goedkeuring kan je je foto’s uploaden. Het uploadproces van iStockphoto is echter enorm tijdrovend en onhandig.

Shutterstock
Het grootste deel van de omzet van Shutterstock komt voort uit de verkoop van abonnementen waarbij klanten dagelijks of maandelijks een bepaald aantal foto’s mogen downloaden. Daarnaast kunnen klanten bij Shutterstock ook losse foto’s aanschaffen.
De opbrengst van de verkoop van foto’s bij Shutterstock is per foto een stuk lager dan bij bijvoorbeeld Fotolia, maar door de abonnementsvorm worden er ook heel wat meer foto’s verkocht. De verkoop van foto’s is bij Shutterstock bovendien een stuk regelmatiger. Het gevolg is dat de kans groot is dat je bij Shutterstock sneller en meer omzet maakt dan bij Fotolia.
Shutterstock gebruikt geen exclusieve contracten, zodat je je foto’s ook nog bij andere stockbureaus mag aanbieden.

Om bij Shutterstock te mogen aanleveren moeten er eerst 7 van de 10 geuploade proefexemplaren goedgekeurd worden. Om dat te bewerkstelligen is het dus aan te raden om 10 van je beste foto’s te uploaden.
Als je eenmaal bent goedgekeurd is het uploadproces van Shutterstock erg snel gemakkelijk.

Conclusie
Microstock fotografie biedt welwillende fotografen de mogelijkheid om wat extra omzet te genereren. Als je een start wilt maken met stockfotografie is het aan te raden om te beginnen met Fotolia of Shutterstock. iStockphoto is af te raden, door het enorm tijdrovende uploadproces.

Opbouw van de workshop
De workshop nabewerken / foto bewerking in Adobe Photoshop Lightroom zal er grofweg als volgt uit zien:

• Inleidende theorie over de digitale fotografie workflow.
• Inleiding Adobe Photoshop Lightroom.
• Demonstratie van nabewerking aan de hand van enkele voorbeelden.
• Uitgebreide workshop met één-op-één begeleiding.

De workshop zal waarschijnlijk zo’n 3 tot 4 uur in beslag nemen en zeer waarschijnlijk in de avonduren in Zoetermeer verzorgd worden. De kosten van de workshop worden nog nader bepaald.
Elke deelnemer zal na afloop naslag materiaal mee naar huis krijgen.

Geïnteresseerden kunnen een e-mail sturen naar info@martijnsmeetsfotografie.nl, waarna zij vrijblijvend op de hoogte gehouden zullen worden over de ontwikkelingen rond de workshop.

De oorzaak
Allereerst het verschil tussen frontfocus en backfocus: bij frontfocus ligt het scherptevlak in de foto voor het punt waarop was scherpgesteld en bij backfocus ligt dit vlak na het punt waarop was scherpgesteld.
De oorzaak van dit autofocus probleem probleem zit ‘m in het feit dat geen enkel productieproces perfect is. Dit geldt voor consumentenproducten natuurlijk in hogere mate dan in het geval van professionele apparatuur, maar feit blijft dat elk gefabriceerd product hierdoor beïnvloed wordt. In het productieproces van digitale spiegelreflex camera’s (D-SLR’s) en objectieven wordt daarom altijd een toegestane tolerantie gehanteerd. Deze tolerantie bepaald hoeveel een eindproduct mag afwijken van de originele specificatie.
In het geval van een D-SLR kan er bijvoorbeeld verschil zitten in de exacte positie van het sensoroppervlak. Wanneer dit vlak meer naar voren of achter staat, heeft dit gevolgen voor de positie van het scherptevlak in de foto’s. Bij objectieven kan hetzelfde gebeuren door de positie (of vorm) van de lenzen, waardoor het uiteindelijke beeld afwijkend op de sensor geprojecteerd wordt.

De toleranties die voor beide producten gehanteerd worden leveren in principe goede foto’s op, waarbij de scherpte ook op het juiste punt zit, of in ieder geval binnen een acceptabel bereik. De clou zit ‘m hier echter in de combinatie van camera en lens. Deze combinatie levert namelijk ook een gecombineerde afwijking op. Het kan dan zijn dat de afwijking van de lens de afwijking van de camera (grotendeels) compenseert, maar het kan ook zo zijn dat de twee elkaar versterken, wat een grotere afwijking oplevert.

Een voorbeeld (met fictieve cijfers):
Zowel de camera- als objectievenfabrikant hanteren een tolerantie van +5 tot -5 in het eindproduct, waarbij 0 een perfect gefabriceerd product zou zijn.
Wanneer een camera met afwijking +4 wordt gecombineerd met een lens met afwijking -3, levert dit dus een totale afwijking van +1 op en dus een zeer kleine afwijking in de uiteindelijke foto’s. Wordt er diezelfde camera gebruikt met een lens met afwijking +5, dan levert dit een afwijking op van +9, wat dus ruim buiten de opgestelde toleranties valt en dus een duidelijk zichtbare afwijking in focus oplevert.

Een fabrikant garandeert enkel de kwaliteit van zijn eigen, op zichzelf staande, product en niet de combinatie met andere producten.

Mogelijke oplossingen
Frontfocus en backfocus problemen zijn op twee manieren op te lossen:

1. Het opsturen van de camera en de lens of lenzen naar de fabrikant
2. Het calibreren van de camera met Micro-AF adjustment.

In het eerste geval zal de fabrikant veelal reparatiekosten in rekening brengen, omdat de afwijking niet binnen de garantie valt. Daarnaast is het belangrijk om te weten dat de fabrikant eigenlijk alleen maar de Autofocus software van de camera aanpast om deze te laten compenseren voor de ontstane afwijking. Weliswaar zullen de opgestuurde camera en lens vervolgens optimaal op elkaar afgestemd zijn, maar het probleem met andere lenzen kan juist verergerd zijn. Als de tweede combinatie uit het eerdere voorbeeld opgestuurd zou worden, dan zou dat betekenen dat de camerafabrikant de camera bij stelt om een afwijking van +9 te compenseren. Het gevolg is dat de eerste combinatie nu juist een afwijking krijgt van -8 (+1-9).
Voor een optimaal resultaat met alle lenzen, zullen dus alle lenzen meegezonden moeten worden, zodat de camerafabrikant voor elke lens een aparte instelling aan kan maken. Het mag duidelijk zijn dat dit flink in de papieren kan lopen.

De tweede optie, het zelf calibreren van de camera met Micro-AF adjustment, is alleen mogelijk met bepaalde camera modellen. OPer 10 september 2009 stellen de volgende camera’s deze functionaliteit beschikbaar aan hun gebruikers:

• Canon EOS 1D Mk III, 1Ds Mk III, 5D Mk II, 7D of 50D;
• Nikon D3, D3X, D300, D300s of D700;
• Sony A900 of A850;
• Olympus E-30 of E-620;
• Pentax K20 of K7D.

Martijn Smeets Fotografie biedt Autofocus Calibratie nu ook als dienst aan bij de hierboven genoemde camera’s. Kijk voor meer informatie op: Nieuwe dienst: Autofocus Calibratie.

Het onderzoek is gedaan onder begeleiding van dr. K. van Der Meer van de Technische Universiteit Delft.

English Translation
Last month, I conducted a research study on the longevity of professional digital photography. This research focuses on various longevity aspects during the (mostly RAW-centered) workflow of professional digital photographers and the strategies and developments that can be used to improve this longevity. The research has resulted in a 39 page report: Longevity in Professional Digital Photography (PDF file).

The research has been conducted under supervision of dr. K. van Der Meer of the Delft University of Technology.

Later meer… (zoals de foto’s die ik gedurende de avond gemaakt heb).

Een kleine preview van enkele pagina’s uit het boek is in te zien via de volgende link: PDF Preview Fotoboek Italy. Maar je kan natuurlijk ook altijd een afspraak met mij maken om een exemplaar van het boek in te kijken.

Het fotoboek ‘Italy’ is te koop in mijn Blurb boekwinkel, of bij mij persoonlijk te bestellen. De prijzen zijn als volgt:

• Soft-cover: €39,95
• Hard-cover met dust-jacket: €49,95
• Hard-cover met bedrukte kaft: €54,95

Tijdelijk geen verzendkosten!
Tot en met 5 december zijn mijn fotoboeken (Curaçao, Florida en Italy) te bestellen zonder verzendkosten. Hiervoor moet je het volgende doen:

• Ga naar mijn Blurb boekwinkel.
• Kies in de boekwinkel voor de euro als valuta.
• Plaats de gewenste (aantallen) boeken in je winkelmandje.
• Als je je bestelling compleet heb, ga je door naar de afrekensectie.
• Als je nog niet ingeschreven staat bij Blurb, moet je je nu even registreren. Dit is overigens snel gebeurd.
• Na het registratieproces kan je je mandje afrekenen. Om in aanmerking te komen voor de korting moet je bij ‘promotion code’ dan nog het volgende invullen: freeshippingeuro

De rest zal zich vanzelf wijzen. En aangezien je nu je eigen Blurb account hebt, is dat wellicht meteen een goede gelegenheid om zelf eens een (foto)boek samen te stellen!
Overigens bedraagt de korting maximaal 8 euro, wat betekent dat grote orders mogelijkerwijs nog enige verzendkosten met zich meedragen.

Allereerst: de megapixels

Het zal het eerste zijn dat je over de camera leest en helaas zal het voor velen ook nog steeds het belangrijkste detail uit de specificaties zijn: het aantal pixels op de sensor. De Canon EOS 50D heeft er maar liefst 15 miljoen, hetgeen een forse stap omhoog is ten opzichte van de 10 miljoen beeldpunten die de EOS 40D produceert. Het wekt de indruk dat fabrikanten de megapixel nog altijd vooral als marketingmiddel zien en een groter aantal megapixels belangrijker vinden dan de uiteindelijke beeldkwaliteit.

Er is hier echter een grote ‘maar’ in het spel: de sensor van de EOS 50D maakt gebruik van zogenaamde ‘gapless microlenses’. Tot op heden was het nog niet mogelijk om al het licht dat op de sensor viel ook daadwerkelijk te registreren, doordat er ruimte zat tussen de kleine lenzen die boven de pixels hangen. Het is Canon nu gelukt om deze ruimte te elimineren, waardoor het aantal potentiële beeldpunten dat op een sensor verwerkt kan worden meteen omhoog gaat. Met hetzelfde formaat fotodiodes (de pixels) kunnen er nu dus meer beeldpunten op één sensor aangebracht worden, zonder daarbij meer ruis te produceren.

Meer pixels, minder ruis

‘Meer pixels, met minder ruis’ is wat Canon te melden heeft over de nieuwe sensor. Dankzij de nieuwe DIGIC-4 beeldverwerkingschip (waarmee de EOS 50D ook de primeur heeft) zou de camera minder ruis produceren dan zijn voorganger, bij dezelfde ISO waarden. Dat mag een forse stelling genoemd worden, met de verhoging van 10 naar 15 megapixels in acht nemende. Of dit in de praktijk ook daadwerkelijk het geval is, zal nog moeten blijken, maar de geschiedenis leert in ieder geval dat Canon hier zelden naast zit.

ISO 12800

Jawel, je leest het goed: ISO 12800. De Canon EOS 40D kwam niet verder dan ISO 1600 in de standaardmodus en 3200 in de High-ISO stand. De EOS 50D gaat hier flink overheen met ISO 3200 in de normale stand en ISO 6400 en 12800 in de standen H1 en H2 en dit is precies waar de kracht van deze nieuwe camera ligt. Canon geeft hiermee ook een duidelijk signaal af, namelijk dat het zich ten doel heeft gesteld om de ruisproductie van diens digitale camera’s fors te verlagen.

De mogelijkheid om bij weinig licht twee stops extra spelingsruimte te hebben is in mijn ogen een geweldige verbetering.

En verder?

Het LCD scherm aan de achterzijde van de camera heeft ook een flinke renovatie ondergaan: het aantal beeldpunten is opgeschroefd van 300.000 naar 900.000 met behoud van de beelddiagonaal van 3 inch.

Het aantal beelden per seconde is ondanks de extra megapixels nagenoeg gelijk gebleven (6,1), wat grotendeels te danken is aan de nieuwe DIGIC4 chip.

De ruisonderdrukking is vanaf nu instelbaar in meerdere niveaus. Een van die niveaus is ‘uit’, wat voor creatieve doeleinden (in zwart-wit bijvoorbeeld) gebruikt kan worden.

En de laatste van de belangrijkste vernieuwingen: de EOS 50D heeft een nieuwe versie van het Integrated Cleaning System, het mechanisme dat vuil en stof van de sensor weert.

De Canon EOS 50D is dus meer dan alleen een verbetering van zijn voorganger, de EOS 40D en volgens Canon zal de 40D dan ook nog niet direct vervangen worden, maar voorlopig nog naast de EOS 50D verkocht worden.

Het zal waarschijnlijk niemand verbazen dat je Rimini voor de architectuur, natuur, geschiedenis of cultuur niet aan hoeft te doen. De omgeving is niet erg inspirerend en de stad zelf is al even onaantrekkelijk en kort samen te vatten als een ongeordende verzameling van hotels die qua schilderwerk weinig rekening met elkaar en het totaalplaatje gehouden hebben. Maar goed, daarvoor waren we hier natuurlijk ook niet naartoe gereden.

We wisten natuurlijk allang dat het publiek dat in Rimini te vinden zou zijn wat leeftijd betreft zelden boven de 20 jaar uit zou komen en dat het daarnaast ook een heel ander slag mensen zou zijn dan wij. Eenmaal op een camping nabij Rimini bleek al snel hoe groot die kloof was toen we een plekje kregen op het ‘rumoerige’ deel van de camping. Op meerdere plaatsen om ons heen werden de versterkers regelmatig vol opengedraaid en zo werden we getrakteerd op een potpourri van muziek, waarvan geen van de ingrediënten ook maar in de buurt van onze eigen muzikale voorkeur kwam.

Na het opzetten van de tenten hebben we de middag op het plaatselijke strand, dat direct voor de camping gelegen was, doorgebracht.

We kregen ’s avonds al snel een bezoek van een van de proppers van Beachmasters, die ons probeerde te verleiden tot de aanschaf van een toegangsbewijs en busrit naar het centrum van Rimini; iets waar we maar op in gingen omdat we die busreis wel goed konden gebruiken. Bovendien leverde de ontmoeting ons achteraf nog een hoop vermaak op, waarin vooral het woord ‘pauper’ een grote rol speelde. Zoals gezegd was dit niet bepaald ons slag mensen en dat iemand vijf jaar achtereen terugkomt naar Rimini om daar de hele zomer lang als propper te werken begrepen we dan ook absoluut niet.

Die avond bleek het uitgaan ook lang niet zo geweldig als ons was voorgehouden door propper van Beachmasters. Het publiek was er veel te jong, de temperatuur te hoog, de verlichting te laag, de muziek te simpel en ook de man-vrouw verhouding was met respectievelijk 70-30 geen rede tot juichen. Uiteindelijk was het dan ook vooral aan onze eigen gezelligheid en vriendschap te danken dat we onszelf alsnog een leuke avond bezorgden.

Na een gezonde lange nachtrust hebben we ook de tweede dag vooral in de zon en op het strand doorgebracht. Wat de ‘bruiningsquotient’ betreft waren dit dan ook de meest succesvolle dagen van de vakantie.

’s Avonds werden we het slachtoffer van de iedereen wel bekende problemen van het verminderde tijdsbesef: eht bleek zondag te zijn en alle winkels waren inmiddels dus al gesloten en zo waren we plotseling aangewezen op de camping-horeca. Wat een teleurstellende maaltijd leek te worden, draaide uit op een enorme meevaller: de daar aangeboden pizza’s verkregen een mooie tweede plek op onze pizza-ranglijst; netjes achter de pizza’s van onze allereerste avond.

Na de teleurstelling van de avond tevoren besloten we deze avond maar bij de tent te blijven zitten. Ook nu werden we weer verblijd met een bezoek van een propper van Beachmasters, maar ditmaal een van onze leeftijd. Uiteindelijk waren we stom verbaasd om te horen dat het hier een al werkende oud-student van de TU Delft betrof die zijn zomervakantie graag vulde met de werkzaamheden voor onder andere Beachmasters. Het was vooral opvallend dat het ‘paupergehalte’ van het gesprek al snel verminderde toen de jongen doorkreeg hoe onze vakantie er tot nu toe uitzag en dat wij niet van plan waren om hier een week lang te zuipen en te feesten; het werd zowaar een intelligent gesprek.

Na twee ontspannende dagen hebben we de tenten de volgende ochtend weer afgebroken om ons vervolgens op te maken voor de laatste stop van de reis: Venetië en, als de tijd het toe laat, het Gardameer.

We zijn het er allemaal over eens dat we wel genoeg Rimini gezien hebben voor de komende jaren. Het oordeel: de stranden zijn prima, maar verder is het echt het Renesse van Italië; leuk als je jong bent en voor het eerst zonder je ouders op vakantie mag, maar daarna weinig bijzonders.

Daarnaast kwamen we tijdens ons bezoekje aan Florence tot twee maal toe een vriendin van ons tegen. We hadden van elkaar geen idee dat we in Italië zouden zijn (laat staan in Florence), dus ook daar weer de nodige verbazing. Om het verhaal vervolgens compleet te maken: deze vriendin had enkele dagen later de bijzondere ervaring om in een restaurant in Toscane in het bijzijn van Koningin Beatrix en Prinses Laurentien te dineren. Het mag duidelijk zijn: zij wint…

Dag 0: Half Rome in één nacht

De eerste avond wilden we eigenlijk alleen even naar de Trevifontein om wat sfeer te proeven. Het liep letterlijk anders en wat gepland was als een kort uitstapje werd een drie uur lange wandeling langs een aantal van Rome’s grootste bezienswaardigheden. Rome greep ons vanaf het allereerste moment bij de keel en als ware we verslaafd aan het zien van historische bezienswaardigheden hebben we toen de halve stad doorgelopen. Het verslag van die eerste avond is terug te lezen in: A night in Rome.

Dag 1: het Vaticaan en een wandeling langs de Tiber

De tweede dag zouden we ’s ochtends al richting het Vaticaan vertrekken, maar de zoektocht naar kaartjes voor het openbaar vervoer leverde die ochtend wat vertraging op, waardoor we uiteindelijk pas rond het middaguur in de trein zaten. Na een 20 minuten durende rit kwamen we aan op station St. Pietro en vanaf daar was het nog slechts enkele minuten lopen naar de muren van het Vaticaan en, natuurlijk, het Sint Pietersplein.

Na ons even vergaapt te hebben over de omvang van het plein hebben we ons achter de rij voor de Sint Pieter aangesloten. De doorstroom daarvan viel alleszins mee en enkele minuten later waren we al door de beveiliging heen. De eerste bezienswaardigheid was de Zwitserse Garde, het militair corps dat verantwoordelijk is voor de bewaking van het Vaticaan en de Paus. Eerlijk gezegd maakten de soldaten weinig indruk op ons; hun postuur en kleding deed eerder wat clownesk aan.

Eenmaal in de Sint Pieter hebben we ons bijna een vol uur lang vergaapt aan de prachtige beelden, kunstwerken en gewelven in de basiliek. Ook de lichtinval door de 100 meter hoge koepel (waar iedereen wel eens een foto van gezien heeft) was prachtig. Ik zou nog vele alinea’s kunnen vullen met de pracht die in de Sint Pieter te aanschouwen is, maar eigenlijk is dat een zinloze onderneming, aangezien de echte schoonheid niet in woorden te vatten is. Je moet de kathedraal dan ook eens in het echt bezocht hebben om dit te begrijpen.

Vanaf de Sint Pieter zijn we richting het Castel Sant’ Angelo. Dit kasteel is in de middeleeuwen gebruikt als schuiladres voor de Paus en het was dan ook door middel van tunnels en een vestingmuur verbonden aan het Vaticaan. Rond het kasteel is hier ook nog het een en ander van te zien.

We hebben onze weg vervolgd door bij de Ponte Sant’ Angelo naar de ondergelegen kade te lopen. Vanaf hier hebben we een lange voettocht langs de rivier de Tiber gemaakt, waarbij we ons halverwege realiseerden dat we onze compactcamera kwijt waren. We hadden geen backups van de op de camera opgeslagen foto’s en liepen dus erg zenuwachtig terug naar de plek waar we de camera dachten te zijn kwijtgeraakt. Uiteindelijk lag de camera nog gewoon op de reling van de trap richting de kade. Na de met pech overspoelde start van de vakantie leken we nu zowaar wat geluk te hebben!

Na wederom een wandeling langs de Tiber zijn we op zoek gegaan naar een restaurantje voor het avondeten. We hebben de dag vervolgens afgesloten met een avondwandeling langs het Circus Maximus en het Colosseum. Bij het Colosseum kwam ik al snel tot de conclusie dat ik hier later deze week nog eens wat nachtfoto’s met een statief moest maken, maar voor nu moest ik het doen met een hoge ISO waarde en de Image Stabilization van m’n lens.

Dag 2: het Pantheon, Il Vittoriano en het Forum Romanum

De tweede dag was een bezoek aan het Forum Romanum het hoofddoel en op aanraden van onze Lonely Planet hebben we eerst het Pantheon bezocht. Dat zou ons namelijk een duidelijker beeld verschaffen van hoe de ruïnes van het forum er vroeger uit hebben gezien.

Onze tweede dag zijn we dus heel wat eerder richting het centrum vertrokken, om een klein uur later bij metrostation La Repubblica aan te komen. Vanaf daar hebben we direct het Pantheon opgezocht, om daar de tempel eindelijk van binnen te bekijken. Overigens was de looproute vanaf het metrostation naar het Pantheon al een erg interessante. Zo kwamen we ook langs het parlement en enkele ministeriële gebouwen.

Eenmaal aangekomen op het plein voor het Pantheon waren we weer evenzeer onder de indruk van het imposante uiterlijk van de tempel als tijdens onze nachtelijke wandeling van twee dagen terug. De verwondering werd echter nog groter op het moment dat we de tempel binnenliepen en met eigen ogen het formaat van de koepel en het indrukwekkende interieur konden aanschouwen. Het besef dat de betonnen koepel al bijna 2.000 jaar overleefd heeft en tot een eeuw geleden nog de grootste betonnen overspanning ter wereld was, leverde me even kippenvel op. Wat direct opvalt is de lichtbundel die door de ronde opening in de koepel (die gecreëerd is ten behoeve van lichtinval en de connectie met de Goden) de basiliek binnenvalt en zo een hoop mooie taferelen oplevert. Overigens is het ook zeker de moeite waard om het Pantheon bij regenval te bezoeken om dan het water door de opening naar binnen te zien vallen.

Het indrukwekkende bouwwerk heeft ook nog een hoop extra’s te bieden in de vorm van een altaar en enkele heilige graftombes.

Vanaf het Pantheon zijn we richting Il Vittoriano gelopen, waar we nu ook de trappen konden betreden. Het eerste wat je tegenkomt is het monument van de onbekende soldaat en de daarbij behorende (en goed bewaakte) eeuwige vlam.

Bovenop het enorme monument kan je van een prachtig uitzicht over de Forum Imperiali en het verderop gelegen Colosseum genieten. Het is zelfs mogelijk om met de lift naar de top van een van de torens te gaan, om daar op een nog hoger uitzicht getrakteerd te worden, maar wij hebben ervoor gekozen om deze kans aan ons voorbij te laten gaan en alleen nog even het in het monument gevestigde (en vrij toegankelijke) museum te bekijken.

Vanaf Il Vittoriano is het maar een klein stukje lopen richting de Capitolina, met daarop ook het stadhuis van Rome. Op de trappen langs het plein hebben we nog even een korte lunch genoten en wat rust gepakt voor het resterende deel van de dag. Het Forum Romanum zou namelijk het volgende programma onderdeel worden.

Vanaf de Capitolina hebben we eerst genoten van een prachtig uitzicht over het Forum Romanum, waarna we de afdaling gemaakt hebben en via de Fora Imperiali (waaronder ook het Forum di Ceasar) richting de ingang van het Forum Romanum gelopen zijn. Met de Lonely Planet bij de hand hebben we vervolgens urenlang door de ruïnes van het forum gelopen. Hierbij kwam eerdergenoemde tip, om eerst het Pantheon te bezoeken, inderdaad van pas en het gaf de toch al indrukwekkende ruïnes net dat beetje extra dimensie en diepgang. Ook over het Forum Romanum valt weer een hoop te schrijven, maar het is niet mijn voornemen om reisgidsen als de Lonely Planet te kopiëren en ook hier kan ik eigenlijk maar één ding over kwijt: ervaar en beleef het zelf!

We hebben de dag afgesloten met een avondwandeling langs het Colosseum en het maken van de voorgenomen nachtfoto’s van het wereldberoemde amfitheater.

Dag 3: Vaticaans Museum, Circus Maximus en twee kerken

Mijn broertjes en ik waren de enigen die het Vaticaans Museum (en vooral de Sixtijnse Kapel) wilden bezoeken en het de moeite waard vonden om er om half zes voor op te staan. De derde dag werd de groep dus in tweeën gesplitst en gingen wij met z’n drieën in de vroege ochtenduren richting het Vaticaan, terwijl de rest van het reisgezelschap de ochtend gebruikte om wat bij te slapen.

Uiteindelijk stonden we even na zeven uur in de rij voor het Vaticaans Museum dat pas om half negen zou openen. Ik heb meteen een deel van die tijd benut om in het ochtendgloren nog wat foto’s op en rond het Sint-Pietersplein te maken.

Na een lange tijd wachten konden we eindelijk het Vaticaans Museum betreden, waarna we zo snel mogelijk de route richting de Sixtijnse Kapel volgden, met als idee om daarna pas andere delen van het immense museum te bekijken. Op die bewuste route kwamen we direct langs enkele prachtige kamers van onder andere Raphaël, waar we ons tientallen minuten hebben vergaapt aan de prachtige wandschilderingen en plafonds.

Toen we uiteindelijk de Sixtijnse Kapel binnen liepen waren we in één klap overdonderd door het formaat en de grandeur van de zaal. In één van de eerste oogopslagen viel direct de Schepping van Adam op, hetgeen toch wel bijzonder is gezien het enorme formaat van de kapel. Het detail in de schilderingen van Michelangelo is, zeker voor een beeldend kunstenaar, ronduit ontzagwekkend. Zo is er het ogenschijnlijke perspectief in het gewelf, waarbij het moeilijk is te geloven dat het hier geen beeldhouwwerk betreft. Zo moeilijk zelfs, dat wij meerdere malen door de kapel zijn gelopen om te zien of het perspectief toch niet iets veranderde. Daarnaast is het detail dat in de beeltenissen te zien is minstens zo verbluffend. Ik had er nog uren kunnen staan, maar na een half uur zijn we toch maar verder gelopen.

Helaas was het niet toegestaan om in de Sixtijnse Kapel te fotograferen, wat vreemd genoeg wel mocht in alle andere zalen, zolang men maar geen flits gebruikte. De beveiliging in de kapel was dan ook vooral druk met het schreeuwen van ‘no pictures!’ en vreemd genoeg richtte men zich vooral op de grotere camera’s. In een poging toch nog een paar foto’s (zonder flits) te maken werd ik dan ook direct aangesproken, terwijl er naast mij vrolijk door geflitst werd door een andere toerist. Na het verlaten van de kapel werd al snel duidelijk wat de achterliggende gedachte was: commercie. In de museumwinkels waren allerlei boeken en afdrukken van de beeltenissen in de Sixtijnse Kapel te koop en waarschijnlijk wil men dit materiaal dus zo exclusief mogelijk houden.

Uiteindelijk hebben we zo’n drie uur door het Vaticaans Museum gelopen en daarbij ongeveer de helft van het museum gezien. Als je voor alle aanwezige kunst goed de tijd wilt uittrekken kan je probleemloos dagenlang door het museum struinen, maar ons ging het verder wat meer om de algemene indruk.

De route richting de uitgang van het Vaticaans Museum biedt nog één laatste bezienswaardigheid: de schitterende ronde trap in art-deco stijl, die me direct deed denken aan het interieur van het Guggenheim museum in New York.

We hadden rond het middaguur in het Villa Borghese, een park aan de noordelijke kant van het Romeinse centrum afgesproken met de twee bij de tent achtergebleven vrienden. Daar hebben we nog enkele uurtjes genoten van het weer en een simpele lunch. Vanaf het park zijn we via de Spaanse Trappen richting de metro gelopen om via de ondergrondse uit te komen bij het Piazza del Laterano. Hier is namelijk de prachtige Pauselijke basiliek San Giovanni in Laterano te vinden. De San Giovanni is ingewijd in het jaar 324 en het huidige gebouw dateert uit 1589, maar bevat ook oudere delen. Voordat de Sint Pieter in het Vaticaan in gebruik werd genomen zetelde de Paus in de enorme basiliek. Met name het plafond van de kerk is adembenemend.

Op het plein tegenover de San Giovanni is de Heilige Trap te vinden, wel Christus tijdens zijn proces zou hebben beklommen en nu nog ter boetedoening op de knieën kan worden beklommen; het bewandelen van de trap op de voeten is dan ook verboden.

Vanaf de San Giovanni zijn we weer in de richting van het Colosseum gelopen, waar we ook nog even de Basilica di San Clemente bekeken hebben. De San Clemente is een van Rome’s oudste Christelijke kerken en een enorme bron van archeologische vindingen, aangezien onder het complex nog veel resten van nog veel oudere gebouwen aangetroffen zijn, waaronder oude woonhuizen en een vermoedelijke schuilkerk. De huidige basiliek is de tweede basiliek op de huidige locatie, nadat de eerste in de 11e eeuw door brand verwoest is geraakt.

Uiteindelijk waren we te laat bij het Colosseum om die dag nog het grote amfitheater te bewonderen, dus dat moest een dag worden opgeschoven. De laatste uurtjes werden opgevuld met een wandeling over het voormalige Circus Maximus (waarvan het formaat alsmaar blijft verbazen) en enkele kleinere bezienswaardigheden in de omgeving.

De laatste dag beloofde een erg drukke te worden met als belangrijkste uitstapjes de beklimming van de Sint Pieter en het bezoek aan het Colosseum en de Palatijn.

Dag 4: Sint Pieter, Colosseum en de Palatijn

De laatste dag zijn we al vroeg richting het Vaticaan vertrokken om daar de koepel van de Sint Pieter te beklimmen. Eenmaal daar aangekomen hebben we besloten om de klim geheel met de voet te doen en dus niet de eerste 200 van de kleine 500 treden over te slaan door de lift te nemen. Een prima keus, zo bleek, want de lift bevond zich enkel in het eerste deel van de klim en dit was veruit het makkelijkste deel en dus de twee euro extra niet waard.

Halverwege de beklimming van de koepel krijg je de gelegenheid om vanuit de binnenzijde van de koepel de kerk te bekijken, waarna het formaat van de kerk eigenlijk pas echt opvalt. We waren bovendien bijzonder verrast toen we daar zagen dat de beeltenissen in de gehele koepel zijn opgebouwd uit mozaïeken. Zeker doordat de mozaïeken die we aan de overkant zagen een enorm perspectief toonden.

Het laatste deel van de klim is niet bepaald geschikt voor mensen met claustrofobie; de gangen worden er in hoog tempo smaller en doordat de trappen tussen de binnen- en buitenwand van de koepel gebouwd zijn lopen de muren ook steeds schuiner. Het idee om dan tegen de muur van die koepel te leunen, met aan de andere zijde van die muur een enorme diepte, was voor mij toch wel een bijzondere ervaring. Ook de hitte in het laatste deel van het trappenhuis zal voor een hoop mensen bijna niet te doen zijn.

Eenmaal bovenop de koepel hebben we wel enorm genoten van het uitzicht over het Sint-Pietersplein en de tuinen van het Vaticaan aan de andere zijde. We waren het er echter wel over eens dat de klim zelf nog wel het meest indrukwekkende deel van de attractie was.

De laatste twee bezienswaardigheden van ons bezoek aan Rome, het Colosseum en de Palatijn waren beiden erg indrukwekkend, maar ook hier geldt weer: je moet het gewoon een keer zelf ervaren hebben om het echt te kunnen bevatten. Het blijft ongelooflijk hoe men in die tijd dergelijke bouwwerken heeft weten neer te zetten die bovendien ruim 2.000 jaar later ook nog grotendeels overeind staan. Na het bezoek aan het Colosseum hadden we alle vijf direct de behoefte om de film Gladiator te zien. Overigens is men momenteel bezig met de heropbouw van een klein deel van het immense amfitheater, om zo te kunnen laten zien hoe het er ooit echt uitgezien heeft. Het zal dus zeker de moeite waard zijn om het over een aantal jaren nog eens te bekijken!

De Palatijn, de keizersheuvel van het Romeinse Rijk was wellicht nog een van de meest indrukwekkende bezienswaardigheden die we bezocht hebben. Het heeft mij echt verbaasd hoeveel er nog bewaard gebleven is van de bijna twee millennia oude paleizen en badhuizen van de Romeinse keizers. Zo zijn in het Casa d’Augusto zelfs nog de originele wandschilderingen te aanschouwen en in het ongekend goed bewaard gebleven Casa di Livia (dat helaas gesloten was wegens restauratie werkzaamheden) kan men de originele mozaïekvloeren bewonderen. Met behulp van de beschrijvingen in de Lonely Planet kregen we een goed beeld van hoe de paleisheuvel er zo’n tweeduizend jaar geleden uitzag. Zo waren alle bouwwerken volledig bekleed met marmer, maar helaas is daar nu weinig tot niets meer van te zien, op enkele witte en gekleurde marmeren vloeren na.

Ook op de Palatijn gaan de werkzaamheden nog volop door: zo is de ontsnappingstunnel van Nero enkele jaren geleden ook voor het publiek geopend en worden de middeleeuwse tuinen nu beetje bij beetje uitgegraven om weer meer Romeinse paleizen bloot te leggen. Dergelijke werkzaamheden zijn trouwens in de hele stad aan de gang en met modernere technieken is men ook steeds beter in staat om brokstukken weer aan elkaar te koppelen en beetje bij beetje weer op te bouwen. Wie weet is over een paar decennia dus weer meer van het oude Romeinse Rijk te zien.

Het bezoek aan Rome eindigde uiteindelijk op de plek waar het ook begon: de Trevifontein. Ik heb die laatste gelegenheid natuurlijk benut door een muntje over mijn linker schouder te werpen, opdat ik ooit nog eens naar de ‘eeuwige stad’ mag terugkeren.

SPQR

Er zijn vier letter waar je in Rome niet omheen kunt: SPQR. Je komt ze overal tegen: onder standbeelden, op gevels, bij monumenten, maar zelfs op vrijwel elk putdeksel. De letters staan voor de Latijnse zin: “Senatus Populusque Romanus” (“De Senaat en het Volk van Rome”), hetgeen de officiële naam van het Romeinse Rijk was en ook tegenwoordig staat de lettercombinatie nog steeds voor Rome.

Terugkijkend op Rome: de hitte

Als er iets was waar ik voor de week in Rome tegen op zag, dan was het wel de hitte in de stad. Uiteindelijk bleek het tijdens de middaguren ook erg zwaar, maar door voldoende rust te nemen hielden we het wel goed vol. Als ik achteraf had mogen kiezen, dan had ik waarschijnlijk toch voor een moment in het jaar gekozen waarin het wat minder heet zou zijn. Een graad of 25 zou toch meer de voorkeur hebben boven de temperaturen van 30 graden en hoger waar wij mee te maken hadden. Gelukkig was het er nooit zo warm dat we er spijt van gekregen hebben.

Terugkijkend op Rome: het openbaar vervoer

Als er dan toch iets genoemd moet worden dat echt tegenviel, dan was dat het openbaar vervoer. Wij kwamen in Rome aan met de gedachte dat de metro wel tot diep in de nacht zou blijven rijden; Rome was immers een stad met een bruisend nachtleven. Dit bleek dus niet het geval te zijn. De metro rijdt zijn laatste rondje al om 11 uur ’s avonds en ook de regionale treinen houden er rond die tijd mee op. De bussen blijven wel rijden en na middernacht kan je nog gebruik maken van de nachtbussen.

Er is geen dag voorbij gegaan waarop we geen problemen hadden met het openbaar vervoer. Zo hebben we ’s avonds meerdere keren tevergeefs op een trein of metro gewacht, om vervolgens een lange wandeling te moeten maken naar de eerste de best bushalte. In een hoop gevallen was dat overigens ook onze eigen schuld.

Schrik overigens niet van het uiterlijk van de metro’s in Rome; deze zitten veelal onder de graffiti en her en der is het zo erg dat de deuren amper nog van de ramen te onderscheiden zijn. Als vervoermiddel volstaat het verder prima.

Na afloop van de vakantie hoorden we dat een taxi in Rome nauwelijks wat hoeft te kosten… Ik had het eigenlijk liever niet gehoord, want het betekent dat we in totaal enkele uren voor niets gelopen hebben. Maar goed, een goede tip voor een volgend bezoek dus.

Terugkijkend op Rome: de bezienswaardigheden

De verhalen over Rome zijn niet mis en het is dan altijd maar afwachten of een bezoek aan zo’n veel geprezen oord ook aan de gecreëerde verwachtingen kan voldoen. Wat mij betreft was dat dit keer absoluut het geval. Ik had zelf ook echt niet verwacht dat er nog zo ontzettend veel te zien zou zijn.

Het is moeilijk om een favoriete bezienswaardigheid aan te wijzen, maar waarschijnlijk komt het Forum Romanum in mijn geval dan als eerste uit de bus. Eigenlijk is het vooral de combinatie van alle bezienswaardigheden dat het ‘m doet. Zo krijgt het Forum Romanum meer betekenis door een bezoek aan het Pantheon en de lokatie van het Circus Maximums door een bezoek aan het veel kleinere Colosseum.

Naast de erfenissen uit het oude Romeinse Rijk is er natuurlijk ook nog een hoop moois uit het meer recentere verleden te aanschouwen, maar dat moet het wat mij betreft toch afleggen bij het eerstgenoemde.

Een kleine week na aankomst in de eeuwige stad is het allemaal alweer voorbij en zitten we weer in de auto, ditmaal rijdend in noordelijke richting. Terwijl Arjan de Twingo over de snelweg jaagt type ik op mijn telefoon een mailtje naar het thuisfront en overpeins ik de week nog eens. Jarenlang stond de stad bovenaan mijn lijstje, jarenlang wilde ik er zó ontzettend graag naartoe en jarenlang kon ik daar naartoe uitkijken. Nu heb ik er de geschiedenis gezien, gevoeld en beleefd en ben ik er eindelijk geweest. Het is een raar gevoel en ik heb eigenlijk direct alweer heimwee naar de stad. En niet alleen naar de stad, maar ook naar de tijd dat ik er nog niet geweest was en ik er dus nog naartoe zou gaan. Dan bedenk ik me plotseling weer dat ik de avond ervoor een muntje in de Trevi-fontein gegooid heb en dus nog een keer terug zal keren. Het gevoel is terug: ik ga ooit nog een keer naar Rome! Heerlijk, op naar het strand van Rimini!

Na iets meer dan drie uur rijden we de ringweg van Rome op en bezoeken we de eerste van de twee campings die ons getipt waren. Uiteindelijk kiezen we voor de tweede camping en nemen we alle tijd om alles te installeren en bij te komen van de dag. Na het avondeten besluiten we ’s avonds de stad in te gaan en een bezoekje te brengen aan de Trevifontein. We hadden bij de receptie al wat informatie gekregen over de mogelijkheden om met het openbaar vervoer in het centrum te geraken. Uiteindelijk lukt dat ons echter niet; de treinen en bussen die we dachten te kunnen gebruiken rijden al niet meer en even twijfelen we of we nog de stad in willen of misschien beter terug naar de tent kunnen gaan. We kiezen voor plan B: met de auto de stad in. Als chauffeur krijg ik te maken met de meest bijzondere rijervaring die ik ooit gehad heb: het chaotische verkeer in hartje Rome. Wat in eerste instantie een haast onmogelijke opgave leek, blijkt een ruim half uurtje later reuze mee te vallen.

We parkeren de auto op de heuvel achter de Spaanse Trappen en zijn blij verrast met het feit dat we daar na 11 uur ’s avonds gratis mogen staan. Te voet gaan we op weg naar de wereldberoemde fontein en pakken we dus meteen de Spaanse Trappen mee, alwaar we getrakteerd worden op typisch Romeinse gezelligheid: de Spaanse Trappen is een van de grootste hangplekken van de lokale jeugd.

De route naar de ‘Fontana di Trevi’ brengt ons langs tal van oude gebouwen die in elke andere stad een attractie op zich zouden zijn, maar die hier verkeren in totale anonimiteit. Het zegt genoeg over de historische rijkdom van Rome.

Het is al na middernacht als we bij de Trevifontein aankomen. Ondanks het tijdstip is het er nog altijd ontzettend druk. Maar waar op de Spaanse Trappen vooral de lokale bevolking te vinden was, zijn het hier vrijwel alleen toeristen die zich nestelen op de treden rond de fontein. De eerste minuten vergapen we ons aan de fontein en de wijze waarop de beeltenis van de zeegod Neptunus vergroeid lijkt te zijn met het achterliggende gebouw.

De mythe wil dat wanneer je met je rug naar de fontein staat en een muntje met rechts over je linker schouder het water inwerpt, je ooit zal terugkeren naar de stad. Ik besluit dit de eerste avond nog niet te doen, omdat ik de stad eerst gezien en ervaren wil hebben voor ik dit symbolische gebaar maak. Thomas, die al eens eerder in Rome geweest is en toen ook een muntje geworpen heeft, doet dit wel. Later leest hij in de Lonely Planet dat het werpen van een tweede muntje betekent dat je je liefde zult vinden in de ‘eeuwige stad’… Een derde zou betekenen dat je hem of haar trouwt.

Na een tijdje genoten te hebben van de fontein, de sfeer en het kijken naar alle verschillende mensen staan we voor de vraag of we terug lopen of nog even verder de stad in wandelen. We genieten allemaal dusdanig van de nachtelijke sfeer, dat we anoniem besluiten door te lopen; de volgende attractie, het Pantheon, is immers bijna om de hoek. Op dat moment vergeet ik even dat ik enkele uren eerder slippers aan had gedaan, aangezien het toch geen lange wandeling zou worden.

Op weg naar het Pantheon komen we ook langs de overweldigende zuilenrij van de Tempel van Hadrianus. Van de tempel uit 145 staan nu enkel nog 11 van de 13 Corinthische zuilen aan de voorzijde overeind. De rest van het gebouw, waaronder ook de zuilen aan de achterzijde (eveneens 13) en korte zijdes (8 aan elke zijde) zijn vernietigd door plunderingen en het gebruik in nieuwe bouwwerken. De 15 meter hoge zuilen staan op een 5 meter hoog plateau dat inmiddels ver onder het huidig straatniveau ligt. Hierdoor lijken de zuilen op straatniveau te staan, maar de uitgraving van het onderliggende plateau laat de originele situatie goed zien.

Een straat verder arriveren we bij het Pantheon, de tempel die nog vrijwel geheel in authentieke staat verkeerd. Althans, de tempel zoals die in 125 opnieuw opgebouwd is door Hadrianus, nadat de originele tempel (uit 27 voor Christus) in zijn geheel door brand verwoest werd. Het mag duidelijk zijn dat we alle vijf diep onder de indruk zijn van dit machtige bouwwerk en we kijken al reikhalzend uit naar het moment, later deze week, dat we de tempel ook van binnen kunnen bewonderen.

Een paar straten verder komen we uit op het Piazza Navona. Hier heeft Keizer Domitianus in de eerste eeuw een groot stadion laten bouwen, waarvan de tribunes na de val van het Romeinse rijk gebruikt werden als fundering voor de huizen die er nu nog te zien zijn. De originele baan is nooit bebouwd en heeft zich langzaam ontwikkeld tot het plein dat het nu is. Ook hier is het weer verbluffend om te zien hoeveel historische gebouwen hier te vinden zijn, zonder dat daar ook maar iets over vermeld wordt in onze Lonely Planet en Trotter gids. Op het plein zijn tevens nog drie historische fonteinen te vinden, waarvan de meest indrukwekkende, La Fontana dei Quattro Fiumi, tijdens ons bezoek afgeschermd is ten behoeve van restauratie werkzaamheden.

Nu we al zo ver Rome ingetrokken zijn, kunnen we net zo goed nog een paar straten verder lopen en het Piazza Venezia bekijken. Aan dit plein staat ook het immense monument van Victor Emanuel II, de enorme witte kolos die ook bekend staat als Altare della Patria (Altaar van de Natie) en Il Vittoriano. Het merendeel van de Romeinse inwoners verafschuwd het tussen 1895 en 1911 verrezen bouwwerk, dat ook wel gekscherend ‘de typemachine’ genoemd wordt, maar op ons maakt het grote indruk. Goed, het had allemaal wel wat subtieler gemogen en het past inderdaad niet echt tussen de historische gebouwen van het oude Romeinse rijk, maar indrukwekkend is het zeker.

Vanaf het Piazza Venezia lopen we nog even de Capitoline op, een van Rome’s zeven heuvels. Achter de middeleeuwse gebouwen waar onder andere het Capitoline Museum in gevestigd is, heb je prachtig zicht op het Forum Romanum. Midden in de nacht is hier echter niet veel van te zien en dus besluiten we maar om te draaien. Even twijfelen we nog of we nog een paar honderd meter door moeten lopen om ook het Colosseum te bekijken, maar we houden het op de de paar hoeken die we vanaf hier kunnen zien en bewaren de rest van het gebouw voor later.

De lange terugweg loopt nog via het Piazza del Popolo, wat zich laat vertalen als ‘Plein van het Volk’. Oorspronkelijk heeft het plein zijn naam ontleend aan de populieren waar ook de aanliggende kerk Santa Maria del Popolo naar vernoemd is. Het vroeg 19e eeuws plein maakt, ondanks het grootse formaat, op het moment niet heel veel indruk meer op ons. Het zegt alles over de hoeveelheid monumenten die we in deze nachtelijke wandeling zijn gepasseerd. We zijn er voor deze nacht klaar mee, en dat is goed nieuws voor mijn voeten, die de banden van mijn slippers inmiddels meer dan zat zijn.

Vanaf het Piazza del Popolo lopen we de heuvel op, richting de auto. Vanaf daar hebben we nog een prachtig uitzicht over het Noordelijke deel van het centrum. Vooral de felverlichte koepel van de Sint Pieter springt in het oog. We kijken al uit naar alle bezienswaardigheden die nog moeten komen, maar voor nu willen we maar één ding: terug naar de tent.

Het is al bijna half drie als ik de auto wederom door de Italiaanse hoofdstad mag loodsen, wat door het verminderde verkeer inmiddels een stuk makkelijker is. Het rijden door het centrum mag dan wel erg meegevallen zijn, de drukte overdag laten we liever aan ons voorbij gaan en dus zullen we de volgende dagen toch echt met het openbaar vervoer van en naar het centrum moeten zien te geraken.

Cecina Mare

Het toeristische kuststadje Cecina bevindt zich op ongeveer een half uur rijden ten zuiden van de havenstad Livorno. De keus was op Cecina gevallen vanwege de gunstige ligging ten opzichte van de grote kustweg en de diverse wegen landinwaarts, om zo de belangrijkste delen van Toscane gemakkelijk te kunnen bereiken.

De zoektocht naar de camping brengt ons langs drie verschillende campings, waarvan Le Tamerici in Cecina Mare de uiteindelijke keus is. De camping ligt op loopafstand van het strand van Cecina Mare, maar dat blijkt even later het enige echte prettige punt van de camping te zijn. Met onze tenten krijgen we een veel te kleine plek toegewezen en ook de dagen daarna blijkt dat elk mogelijk gaatje gebruikt wordt om een tent op kwijt te kunnen. Van vaste plaatsen voor trekkers is dus absoluut geen sprake. Uiteindelijk weten we onze plek beetje bij beetje uit te breiden door bij elk vertrek van buren onze stoelen en tafels weer wat breder uit te stallen. Desalniettemin vermaken we ons uitstekend op de matige camping.

Pisa: de toren is overal

De dag na onze aankomst in Toscane brengen we door in het oude vestingsstadje Pisa, wereldberoemd om de scheve toren en het omliggende plein. Tegen alle verwachtingen in weten we snel een parkeerplaats te vinden op loopafstand van het oude centrum, door de borden met ‘Piazza dei Miracoli’ (‘plein van de wonderen’) aan te houden. De voettocht naar het prachtige plein brengt ons meteen langs enkele andere trekpleisters: de universiteit en de grote botanische tuin.

Het groen gekleurde plein zelf, waar naast de leunende Campanile ook een baptisterium en prachtige dom te vinden zijn verbaasd ons direct in meerdere opzichten. Allereerst is daar de scheve toren, de campanile van de dom, die toch een stuk schever staat dan we verwacht hadden, zeker omdat ons bekend is dat de toren nu ruim een halve meter minder uit het lood staat dan voor de indrukwekkende herstelwerkzaamheden van 10 jaar geleden.

Het volgende dat opvalt is de luxe en ruime uitstraling van het plein, dat grotendeels met gras bekleed is en tenslotte zijn daar nog de vele toeristen. Het is niet zozeer hun aanwezigheid, maar hetgeen dat ze doen dat ons daar bevreemd: over het gehele plein probeert men elkaar dusdanig op de foto te krijgen dat het lijkt of men de toren tegenhoudt, omduwt of op een andere wijze vasthoudt. We zijn het er met z’n vijven over eens dat we hier niet aan mee gaan doen. Als mij vervolgens gevraagd wordt of ik een dergelijke foto van iemand wil maken besluit ik hier niet op in te gaan. Normaal gesproken zou ik zo’n verzoek nooit afslaan en het is dan ook niet zozeer de foto zelf die mij tot die beslissing dwingt, maar het feit dat het maken van zo’n foto gewoon een hoop tijd kost en ik die tijd liever besteed aan het maken van mijn eigen foto’s.

Van mijn twee broertjes maak ik even later nog een foto waarop niet te zien is dat deze in Pisa gemaakt is. Weken later krijgen ze het eindresultaat te zien en het oordeel is duidelijk: ze zijn blij dat de toren niet op de foto te zien is. De scheve toren zou de aandacht alleen maar naar zicht toegetrokken hebben en de foto degraderen van een mooi en interessant portret naar een ‘kiekje in Pisa’.

Elk van de drie gebouwen op het Piazza dei Miracoli is enkel te betreden na betaling van een zeker toegangsbedrag en we besluiten dan ook nergens naar binnen te gaan en zelfs de campanile niet te beklimmen. We hebben de wereldberoemde lokatie nu gezien en beleefd en dat was voor ons voldoende. We verlaten de massale groep toeristen liefst zo snel mogelijk en besluiten de rest van de middag op het strand voor de camping door te brengen.

Florence

Het bezoekje aan Pisa was eigenlijk niet meer dan een opwarmertje voor wat er de komende dagen komen zou. De volgende dag pakken we het meteen goed aan en zetten we ’s ochtends vroeg al koers richting de hoofdstad van Toscane: Florence.

Het verkeer in de stad was een enorme chaos, maar na even geacclimatiseerd te zijn prima te doen. Daar aangekomen parkeren we de auto net buiten het historische centrum van de stad en benutten we ons eerste minuten in Florence in de eerste horeca-gelegenheid die we tegenkomen. Een kwartier later hebben we het nogsteeds over de uitmuntende kwaliteit van de zojuist genuttigde Italiaanse broodjes en lopen we via een deel van de oude stadswal het centrum binnen.

Gedurende dag doen we de meeste grote attracties binnen het historische centrum aan en vallen we van de ene in de andere verbazing. Florence (Firenze in het Italiaans) staat bekend om het grote aantal musea en de enorme hoeveelheid kunst die in de hele stad te vinden is binnen en buiten de vele musea. Zo kom je overal enorme standbeelden tegen en de prachtige gebouwen zijn aan het eind van de dag haast niet meer te tellen.

Aangezien we maar één dag in Florence doorbrengen besluiten we de musea links te laten liggen en er vooral de sfeer te proeven en de vele historische gebouwen te bekijken. Een van de eerste hoogtepunten die we tegenkomen is de Santa Maria del Fiore, een schitterende kathedraal van de hand van de architect Filippo Brunelleschi. Zowel het interieur als het exterieur van het immense bouwwerk doet verbazen. Het is tevens aan te raden de 414 treden van de naastgelegen campanile te beklimmen om daar te kunnen genieten van het uitzicht over de daken van Florence. Oveirgens is de Campaile met 85 meter net iets kleiner dan de 91 meter hoge koepel van de kathedraal, welke eveneens te beklimmen is.

Tegenover de kathedraal staat het Baptisterium San Giovanni, waar een replica van de originele Paradijspoort (zoals Michelangelo de poort noemde) van Lorenzo Ghiberti te bewonderen is. De originele bronzen panelen zijn te bewonderen in het Museo Dell’ Opera del Duomo. De tien panelen tonen gebeurtenissen uit het Oude Testament.

Vanaf de dom lopen we verder richting het indrukwekkende marktgebouw, welke deze dag helaas gesloten blijkt te zijn. Wel maken we nog van de gelegenheid gebruik om bij de omliggende marktkraampjes een goedkope en tijdelijke nieuwe zonnebril te kopen. Overigens heeft slechts één van de twee gekochte brillen de vakantie overleefd, wat de tijdelijkheid van de brillen nogmaals benadrukt.

Vervolgens zetten we met enkele tussenstoppen koers richting het Palazzo Vecchio (‘Oude Paleis’), dat door Groothertog Cosimo I is overgenomen en verbouwd en heden ten dagen dienst doet als museum. Het paleis, als ook het plein (Piazza della Signoria) maken een onuitwisbare indruk op ons en we brengen er dan ook ruim een uur door. Dat komt tevens door de indrukwekkende openlucht beeldengalerij ‘Loggia dei Lanzi’, welke vrij toegankelijk is. De galerij is vernoemd naar ‘lanzichenecchi’ (lansknechten), de Zwitserse lijfwachten van Groothertog Cosimo I. De beelden maken zoals gezegd grote indruk op ons en het blijkt moeilijk om de blik ervan af te wenden.

Uiteindelijk moeten we toch verder en vervolgen we onze toer via de corridor van het Uffizi richting de Ponte Vecchio, een van Florence’s grootste attracties. De middeleeuwse brug die de rivier Arno overpant is vooral beroemd om de koopmanskraampjes en woningen die tegen de rand van de brug gebouwd zijn en de bovendoorgang die door de adel werd aangelegd om niet tussen het gewone volk te hoeven lopen bij het maken van de oversteek. Het aangezicht van de brug is inderdaad erg spectaculair en doet welhaast sprookjesachtig aan door de manier waarop de huisjes tegen de brug aangeplakt lijken te zitten. Tegenwoordig zijn er vooral juweliers gevestigd in de winkels op de brug, maar in de middeleeuwen waren het vooral slagers en leerlooiers die hier hun zaken deden. Dit veranderde toen Cosimo I hen in 1539 liet vervangen door edelsmeden.

Na de Ponte Vecchio nemen we nog een kijkje bij het Pazazzo Pitti, maar de daar gehuisveste musea waren inmiddels al gesloten. Na een kort diner met een zeer matige pizza lopen we rustig verder om de rest van de avond van het nachtelijke aangezicht van Florence te kunnen genieten. We pakken daarom nog even een zonsondergang mee vanaf een hoger gelegen terras aan de zuidoever van de Arno.

Tenslotte lopen we rustig door het centrum terug naar onze parkeerplek en zo kunnen we onderweg nog een blik werpen op de fel verlichte Santa Croce kerk. De basiliek is de rustplaats van diverse Italiaanse beroemdheden. Zo is ook de graftombe van Michelangelo hier terug te vinden. De basiliek wordt overigens ook geflankeerd door een prachtig standbeeld van Dante, de grondlegger van de moderne Italiaanse taal.

De kerk zelf was inmiddels al gesloten en daarmee is dit een van de punten op de lange to-do-list voor een nieuw bezoek aan Florence. Aan het eind van de dag zijn we het er dan ook allemaal over eens dat Florence niet in één dag te zien en te beleven is. Dat geldt niet alleen voor de vele bezienswaardigheden, maar ook voor de unieke sfeer in het historische centrum.

Vlak voor we het centrum verlaten krijgen we nog een schitterende toegift. Op een van de hoeken van het Piazza della Signoria worden we getrakteerd op een prachtig live optreden van een opera-zangeres, enkel en alleen begeleidt door een accordeon. Met kippenvel verlaten we de stad. Florence heeft ons hart op indrukwekkende wijze veroverd. Het mag duidelijk zijn dat de stad een plekje krijgt op mijn lijstje van stedentrips die ik nog wil ondernemen.

De terugweg van Florence naar Cecina bleek een stuk lastiger. Per ongeluk nemen we de A1 richting Rome, waardoor we juist dieper het binnenland inrijden en ter hoogte van Siena uitkomen. Het gevolg is dat we in plaats van een rustige route over de snelweg plotseling een route dwars door de forse heuvels en bergen voorgeschoteld krijgen. Twee uur lang rij ik in opperste concentratie door het oneindige zwart over de onoverzichtelijke bergwegen, ondertussen afvragend hoe prachtig het uitzicht er overdag wel niet zou zijn. Uiteindelijk arriveren we even na half drie ’s nachts bij de tent, bijna twee uur later dan gepland.

Een middagje zeilen

De derde volledige dag in Toscane besluiten we als rustdag te benutten. Na een rustige ochtend met een uitstekend en uitgebreid ontbijt op de camping begeven we ons even voor drie uur naar de haven van Cecina Mare, waar we ’s ochtends een zeilboot gereserveerd hebben. Tussen drie uur ’s middags en zeven uur ’s avonds begeven we ons vervolgens met z’n vijven op Middellandse zee. Als enige ervaren zeiler ben ik de aangewezen stuurman, maar ook voor mij is dit de eerste keer dat ik op open zee zeil. De tijd waarin ik regelmatig zeilde ligt inmiddels al ruim 10 jaar achter me, maar enkele weken eerder had ik al ervaren dat je zeilen nooit echt verleerd. Toch is het op open zee wel even een ander verhaal. In de eerste plaats is daar de golfslag, waardoor je niet zo strak aan de wind kan zeilen, doordat je boot zo nu en dan uit koers geslagen wordt. Bovendien komen de golven vandaag niet uit dezelfde richting als de wind en ontbreekt het op de boot aan een vaantje, waardoor het zeker het eerste deel even aftasten is. Uiteindelijk zetten we rap koers richting het noorden en later nemen ook Arjan en Thomas nog even het roer over. We genieten volop en met de meegenomen compactcamera maken we nog een aantal unieke foto’s.

Al had geen van ons enige vorm van klok of horloge meegenomen, toch lukt het ons om om klokslag zeven uur de boot weer aan te meren bij de zeil- en surfschool. We installeren ons nog even op het strand om van het laatste uurtje zon te genieten en kunnen wederom terugkijken op een zeer geslaagde dag. Het gaat nu duidelijk de goede kant op met deze vakantie.

Een ochtendje rijden door de Toscaanse heuvels

De ritten van en naar Florence hadden al het een en ander laten zien van de schoonheid van de landschappen van dit deel van Toscane. Ik moest en zou dan ook minstens één ochtend in m’n eentje door de heuvels en bergen rijden om in alle rust van deze schoonheid te kunnen genieten en er natuurlijk de nodige foto’s van te kunnen maken.

Deze ochtend neem ik de stap en vertrek ik even na 6 uur ’s ochtends met de Honda Jazz, welke zich in de bergen een trouwe bondgenoot toont. De wegligging en het gewicht van de wagen maken het erg gemakkelijk om met hoge snelheid over de bergweggetjes te scheuren. Tel daar de prachtige vergezichten in het vroege ochtendlicht bij op en het is dubbel genieten. Ruim vier uur later keer ik weer terug op de camping, waar eenieder net is ontwaakt. Ze hebben geen idee wat ze gemist hebben…

De rest van de dag brengen we met z’n vijven door op een van de vele rots stranden tussen Cecina en Livorno en zo beleven twee heerlijke ‘bijkom’-dagen achter elkaar.

Piombino – Orbetello – Saturnia – Pitigliano

Met nog twee volledige dagen in Toscane te gaan besluiten we de eerste van die twee dagen te gebruiken om het eiland Elba aan te doen. Doordat de receptie medewerkers op de camping ons niet konden (of wilden) helpen met een reservering voor de boot, zijn we op de gok naar Piombino afgereden. Daar aangekomen krijgen we de prijzen te horen en besluiten we na druk overleg dat we het het geld niet waard vinden en liever nog wat gaan bekijken aan deze kant van Toscane. Zo rijden we een uur later weer verder richting Orbetello, alwaar we de lagune en het oude vestingsstadje zullen bekijken. Daar worden we vervolgens ook nog getrakteerd op twee prachtige bolides; op een toegankelijke binnenplaats staan een Lamborghini en een Maserati te pronken. Voor het grootste deel van onze reisgezelschap leek dit nog het mooiste moment van de dag te worden.

Na een wandeling door het sfeervolle centrum van Orbetello rijden we het binnenland in richting Saturnia. Hier willen we even genieten van de thermen, de zwavelbronnen met water op lichaamstemperatuur. De route leidt ons dwars door prachtige cretelandschappen en na een uurtje rijden komen we aan bij de bronnen. Aan de geur van rotte eieren kunnen we direct concluderen dat we hier goed zitten. Bij het parkeren helpen we nog enkele Nederlanders door hen te behoeden voor een parkeerboete en door te verwijzen naar het verderop gelegen parkeerterrein.

De zwavelbronnen blijken de moeite absoluut waard te zijn; het is bijzonder goed genieten in het warme water en de hoger gelegen watervallen bezorgen ons de nodige natuurlijke massages.

Via de zwavelbronnen van Saturnia rijden we verder richting Pitigliano. Daar genieten we ademloos van het uitzicht op het kleine dorpje dat het best te omschrijven valt als een verschijning uit De Efteling’s Droomvlucht. Het middeleeuwse dorpje is vrijwel geheel uit turfsteen opgebouwd en vergroeid met de turfsteenrotsen. We zijn het er alle vijf over eens: dit uitzicht is het absolute hoogtepunt van de dag.

Siena: klein en sfeervol

De laatste dag rij ik als enige af richting de Romeinse stichting Siena. De overige vier vakantiegangers besluiten een extra stranddagje in te lassen om bij te komen van de eerdere activiteiten. In Siena heb ik afgesproken met een vriendin die we eerder deze week al puur toevallig tegenkwamen in Florence, waardoor ik de stad niet in mijn eentje hoef te verkennen.

De route naar Siena brengt me weer door prachtige cretelandschappen. Even twijfel ik nog of ik wellicht ook de afslag richting San Gimignano moet nemen, maar dit idyllische plaatsje zal genoegen moeten nemen met een plek op de to-do-list voor een volgend bezoek.

Het parkeren in Siena blijkt geen enkel probleem en in luttele minuten bevind ik mij midden in het historische centrum van de stad.

Allereerst bekijk ik de Basilica Cateriniana, een basiliek die niet heel veel indruk maakt. Dit wordt echter ruimschoots gecompenseerd door het bezoek aan de kathedraal van Siena, de Duomo di Siena. Het interieur van de kathedraal doet erg warm aan en is de mooiste die ik tot op heden gezien heb. Prachtig zijn bijvoorbeeld de vele fresco’s in de vloer van de kathedraal.

Aan de buitenzijde is overigens ook goed te zien hoe ooit de werkzaamheden gestart zijn voor de uitbreiding van de kathedraal. De muren en de aanhechtingen voor het gewelf van dit schip zijn duidelijk te zien in de omliggende gebouwen. De uitbreidingen waren uiteindelijk overbodig toen de stad getroffen werd door de pest en het schip is zodoende nooit afgebouwd.

Vanaf de Duomo lopen we richting het beroemde plein van Siena, het Piazza del Campo. Op het sfeervolle plein vallen direct de 9 verschillende vlakken op, welke symbool staan voor de 9 districten waar Siena oorspronkelijk uit opgebouwd is. Deze districten worden bij wijze van traditie nogsteeds gehandhaafd, wat bijzonder mooi naar voren komt tijdens de jaarlijkse paardenraces, de Palio di Siena.

Ook vandaag krijgen we een interessante demonstratie van een van de vele tradities die deze historische stad rijk is. Gedurende de dag viel het ons al op dat er in een deel van de stad overal rode vlaggen te zien waren. Daarnaast liepen er een hoop mensen uit dat deel van de stad ook met opgebonden vlaggen rond hun nek. ’s Avonds komen we erachter dat een van de districten vandaag zijn ‘wijkfeest’ viert. Dit begint in de eigen wijk, waar iedereen zich rond een kerk verzameld. De traditionele kledij (in dezelfde stijl als de rode vlaggen) valt meteen op. Na verloop van tijd komt de stoet in beweging, vooropgegaan door een twintigtal vlaggendragers en achtereenvolgens zo’n 20 trommelaars, alle moeders met kinderwagens, alle vrouwen, een blazersband, alle mannen, de voltallige jeugd en tenslotte weer een groep vlaggendragers. De stoet loopt richting het Piazza del Campo, waar de vlaggendragers zich vervolgens rond het plein positioneren al zwaaiende met de enorme rode vlaggen. In het midden van het plein geven beurtelings de trommelaars en de blazers een demonstratie. Zij worden daarbij regelmatig ondersteund door een koor met daarin alle mannen uit de optocht.

Uiteindelijk trekt de stoet terug de wijk in om daar vervolgens in de straten deel te nemen aan een gezamenlijk en feestelijk diner. En wij? Wij konden niet anders dan even balen dat we als Nederlanders niet gezegend zijn met een dergelijke rijke sociale cultuur. Blij dat we dit meegemaakt hebben nemen we plaats op een terras aan het sfeervolle plein. Rond middernacht stap ik in mijn auto en begin ik aan de twee uur durende terugreis. Siena was prachtig, maar tegelijkertijd genoeg voor één dag.

De week in Toscane zit er alweer op, maar met Rome als volgende stop kijken we alleen maar vol enthousiasme vooruit.

Na deze week in Cecina zijn we er eindelijk uit: met dank aan de plaatselijke politie weten we nu dat we de plaatsnaam uit dienen te spreken als ‘Sèssinna’.

De eerste ervaring op de Italiaanse wegen

De rit richting Italië verliep erg gemakkelijk en geheel zonder problemen, maar dit veranderde al snel toen we de grens tussen Zwitserland en Italië gepasseerd waren. Het rijgedrag kwam onmiddellijk enorm agressief over. Zo viel het vele bumperkleven meteen op, als ook het gebrek aan richting aangeven en de gevaarlijke wijze van inhalen. En dan zijn er natuurlijk nog de vele tweewielers die je aan alle kanten voorbij schieten…

Op een lokale landweg werden we even goed wakker geschud en gewaarschuwd voor de rest van de vakantie: bij een onoverzichtelijke wegversmalling ter hoogte van een bruggetje kwam er met hoge snelheid een vrachtwagen op ons afrijden, die geen moment inhield om ons ruimte te bieden. Een noodstop met de Twingo voorkwam een frontaal ongeluk met een opgetelde snelheid van ruim 120 kilometer per uur. Het idee om drie weken lang in dergelijke situaties te verkeren stond ons niet echt aan.

Het was echter al wel duidelijk dat er weer voldoende materiaal zou zijn voor een verhaal over het ‘Italiaanse rijden’…

Campingcrisis

Uit onze campinggids viel al af te leiden dat er nauwelijks campings in de buurt van Milaan te vinden zouden zijn. Met behulp van de Tomtom reden we desondanks richting een camping op een afstand van 25 kilometer ten opzichte van Milaan. Ter plekke troffen we echter niks aan dat door kon gaan voor een camping. Na even rondgelopen te hebben bleek dat er wel degelijk ooit een camping gestaan had. Van de nog aanwezige woonwagens was weinig meer over en het was overduidelijk dat de mensen die we nog wel in deze ravage aantroffen in grote armoede en vergetelheid leefden. Dat je vervolgens iemand z’n poes uit ziet laten is dan ook absoluut niet verrassend.

De grote hoeveelheid muggen dwong ons snel weer de auto in, op zoek naar een nieuwe bestemming…

Een minuut of veertig later arriveerden we op onze uiteindelijke verblijfplaats in Pavia, 25 kilometer ten zuiden van Milaan. ’s Avonds kwamen we tot de conclusie dat de muggen ook hier in grote getalen aanwezig waren, wat enkele dagen later nog altijd voor irritatie zorgde. De muggen maakten het onmogelijk om rustig op de camping rond te hangen, wat het verblijf op de tevens dure camping niet bepaald ten goede kwam.

De eerste pizza…

De eerste avond hebben we het onszelf maar makkelijk gemaakt en zijn we op zoek gegaan naar een pizzeria in Pavia. Toen we die eenmaal gevonden hadden werden we meteen geconfronteerd met de taalbarrière: niemand ter plekke was in staat ook maar één Engelse zin te begrijpen, laat staan te spreken. Met handen en voeten kregen we het uiteindelijk voor elkaar om de pizza-bakker voor ons drie stuks van zijn zogenaamde ‘meter-pizza’ te laten maken en ons te verrassen met zijn eigen creaties. Na dat verzoek ging de man direct enthousiast aan de slag en de resulterende pizza’s (ruim voldoende voor 5 hongerige sporters) waren fenomenaal en zouden de rest van de vakantie ook niet meer overtroffen worden.

Milaan

De tweede dag zijn we even voor het middaguur richting Milaan vertrokken. Op advies van onze ‘campingburen’ hebben we de auto geparkeerd bij het treinstation van Pavia, om vervolgens met de trein naar Milaan af te reizen. Na het boeken van de kaartjes hadden we nog ruim een uur om de tijd te doden. We hebben de tijd nuttig besteed door een rondwandeling door Pavia te maken, welke ons onder andere langs de oude overdekte brug (‘Ponte Vecchio’) en de enorme kathedraal bracht.

Rond half één stapten we op de intercity richting Milaan. Vreemd genoeg waren de ons toegewezen plaatsen bezet en hebben we alsnog maar gestaan, ook al werd er door de kapers wel aangeboden om op te staan. We hebben ons als Hollanders dus meteen even van onze beste kant laten zien. Overigens kwamen we er later achter dat we de duurste treinvariant geboekt hadden; we vonden het al zo vreemd dat de coupé zo enorm ruim opgezet was, inclusief een tafeltje bij alle stoelen.

Vijfentwintig minuten later stonden we in het centrum van Milaan, waar we direct overdonderd werden door het formaat van het centrale station. Helaas stond het grootste deel van de stationshallen in de steigers, waardoor het formaat en de pracht van het bouwwerk grotendeels aan het oog onttrokken werd.

Eenmaal buiten viel het hoge Pirelli-gebouw direct op. Vanaf het imposante plein voor het station zijn we per voet richting het oude centrum van de stad gelopen. De route richting het oude centrum bevestigde het al heersende idee dat er buiten het oude centrum en enkele architectonische uitzonderingen en aantrekkelijke parken verder weinig bijzonders te zien is in Milaan. De stad voelt op een hoop plaatsen aan als een betonnen en vaak sfeerloze kolos.

Eenmaal binnen de oude stadswal veranderde het beeld van Milaan al snel; de gebouwen waren heel wat aantrekkelijker en de straten een stuk voller. De oude trams, die hier al sinds de jaren ‘20 al rondrijden maken het plaatje compleet.

Het eerste uitstapje ter plaatse was het bezoek aan het romantische opera-theater, het ‘Teatro alla Scala’, waar je na een toegangsprijs van 5 euro door het opera museum kon lopen en ook de grote zaal kon bekijken vanuit een van de loges. Het zicht op de 18e eeuwse zaal (welke na een bombardement in de jaren ‘30 vrijwel geheel verwoest raakte en nadien weer opgebouwd is) was fenomenaal.

Het maken van foto’s van deze imposante zaal was helaas niet toegestaan en de nadrukkelijke controle hierop dwong me tot het naleven van die regel.

De stadswandeling werd voortgezet door de ‘Galleria Vittorio Emanuele II’ die het Pizza della Scala verbind met het Piazza del Duomo, waar de wereldberoemde kathedraal te vinden is. De ‘galleria’ is (letterlijk) tot op zekere hoogte te vergelijken met de Haagse passage; een overdekt winkelcentrum dus. De vergelijking houdt echter op bij het formaat van het complex en de gevestigde winkels; hier kom je enkel en alleen de meest luxe zaken (en een MacDonald’s) tegen, waaronder die van Mercedes, Gucci en Louis Vuitton. De vloer is verder nog afgewerkt met de logo’s en zegels van de grote omliggende nederzettingen, waaronder natuurlijk ook de beeltenis van Romulus en Remus met het ‘SPQR’ van Rome.

Eenmaal aan de andere zijde van de Galleria is de immense ‘Duomo di Milano’ niet te missen. De kathedraal die gebouwd is van de 14e eeuw tot diep in de 19e eeuw is zowel van buiten als binnen indrukwekkend, met een gewelf op 45 meter hoogte en een lengte en breedte van respectievelijk 157 en 92 meter, hetgeen ruimte biedt aan 40.000 personen. Daarnaast is het mogelijk om de kathedraal te beklimmen en het dak te bewandelen op een hoogte van maximaal 65 meter, wat een schitterend uitzicht biedt op het oude centrum van Milaan en de 106 meter hoge toren van de kathedraal.

Na de Duomo hebben we nog een kort bezoek aan het ‘Castello Sforzesco’ gebracht, een kasteel dat zich midden in het centrum van Milaan bevindt. In de aangrenzende tuinen werden we echter geconfronteerd met hetgeen waar men altijd voor waarschuwt in dergelijke steden: zakkenrollers. De iPhone van een van mijn reisgenoten was plotseling verdwenen en uiteraard ook niet meer terug te vinden… Ook de nasleep hiervan, zoals de aangifte, kostte nog een hoop tijd, wat het vakantiegevoel weinig goed deed.

’s Avonds in de trein terug waren we het er allemaal over eens dat we de volgende dag koers zouden zetten richting Toscane. Het gebied rond Milaan had naar onze mening weinig moois te bieden (zeker niet in vergelijking met onze volgende bestemming, Toscane) en ook Milaan zelf hadden we na één dag wel gezien.

Nog meer pech…

Eenmaal terug op de camping werd de teleurstelling nog verder aangewakkerd door problemen met een van de converters die we voor de vakantie hadden aangeschaft. Na gebruik op de sigarettenaansteker van een van de twee auto’s, deed geen enkele stekker het meer in het bewuste 12v contact en na een test van de converter op de andere auto deed ook die aansluiting het niet meer. Zo waren in één klap al onze elektriciteitsaansluitingen verdwenen en waren we aangewezen op de aansluitingen bij de sanitair blokken van de campings om onze apparatuur op te laden.

De sfeer daalde nog wat verder toen een dag later de kies van een van mijn reisgenoten afbrak. Gelukkig was het niet noodzakelijk om ter plaatse een tandarts op te zoeken en had hij er de rest van de vakantie geen last meer van. Doordat ook de uitgaven heel wat hoger lagen dan gepland hadden we die dagen echter wel het gevoel dat het wel eens een teleurstellende vakantie kon worden. Wat we toen nog niet wisten was dat dit ons laatste echte ongeluk zou zijn.

De radio gaf definitief uitsluitsel over de situatie. Hevige regenval in de 72 uur voorafgaand aan het evenement had de parkeerterreinen (en ook de velden op de luchtmachtbasis zelf) in moerasland veranderd, hetgeen voor de organisatie een onhandelbare en onverantwoorde situatie zou hebben opgeleverd met de verwachte bezoekersaantallen. De gevallen regen bleek ook genoeg te zijn om het plaatselijke gemiddelde van de maand juli omhoog te krikken.

De rede van de annulering, hoe terecht ook, was extra wrang door het welhaast perfecte weer dat er voor zaterdag en zondag voorspeld was. De voor de zaterdag aangeschafte kaarten waren niet voor de (later overigens ook geannuleerde) zondag te gebruiken en dus restte ons geen andere optie dan het verwerken van de teleurstelling en het aanvangen van de terugrit.

We hebben nog even overwogen om een bezoek te brengen aan Londen, of bijvoorbeeld de Zuidelijke kuststreek, maar eigenlijk had niemand het ervoor over om daarvoor ook de zondag op te geven. Uiteindelijk hebben we in Dover de boot terug genomen, ruim 12 uur eerder dan gepland en lagen we rond middernacht in ons eigen bed. Dankzij de enorme vermoeidheid zorgde de teleurstelling niet voor enige slapeloosheid.

Het is jammer dat dat wat de perfecte aanvulling op mijn airshow-materiaal had moeten worden letterlijk in het water viel. Voorlopig dus nog geen foto’s van de unieke programma onderdelen als de F-22 Raptor, de Avro Vulcan, het Braziliaanse stuntteam, de Airbus A380, etc. Als ik donderdag niet op vakantie zou gaan, dan was de Sanicole Airshow (België) van komend weekend nog een mogelijkheid om de pijn te verzachten. Ach, de drie weken Italië die eraan komen zullen mijn zomer ongetwijfeld alsnog het label ‘geslaagd’ weten te geven. En wie weet, misschien komt de ‘Frecce Tricolori’ ook nog eens toevallig over.

Of ik volgend jaar weer naar Fairford afreis? Natuurlijk, de kans dat het evenement voor het eerst in de 38-jarige geschiedenis wordt afgelast en het daaropvolgende jaar weer lijkt mij niet zo groot…toch?