Ik zal direct met de deur in huis vallen:

Ik ben een voorstander van het gebruik van foto bewerking programma’s zoals Photoshop in de fotografie kunstvorm.

Ik heb het hier bewust over ‘foto bewerking programma’s‘ en niet enkel over het Photoshop pakket van Adobe. Er zijn immers vele softwarepakketten waarmee men eenzelfde bewerkingen kan uitvoeren als met Adobe Photoshop; ‘photoshoppen’ is echter ingeburgerd als de verzamelnaam voor het grote scala aan digitale bewerkingen dat men op beeldmateriaal kan uitvoeren. Dit stuk is dus van toepassing op al die verschillende software oplossingen. Verder heb ik het expliciet over ‘de fotografie kunstvorm‘. De in dit stuk gepresenteerde opinie is daarom niet van toepassing op de fotojournalistiek.

De uitzondering: Journalistiek

Zonder in te gaan op de definitie van ‘kunst’, mag het duidelijk zijn dat er een duidelijke streep getrokken kan worden tussen fotografie als kunstvorm en fotografie als middel om een (journalistiek) verhaal te vertellen. In het laatste geval spelen ook belangrijke ethische belangen mee; de foto’s worden gebruikt als illustratie bij artikelen (in kranten, tijdschriften, etc.) en worden daardoor gebruikt om de lezer en kijker iets te vertellen. De context en invalshoek van de kijker bepaalt welk verhaal hij of zij daaruit put. De gevolgen daarvan kunnen vergaand zijn. Ik vind dat er binnen de fotojournalistiek niet op zodanige wijze van software gebruik gemaakt mag worden, dat het verhaal gemanipuleerd wordt. Dat betekent dat handelingen als het lichtelijk verhogen van contrast, of het aanpassen van de belichting nog wel in orde zijn, maar het kopiëren of verwijderen van elementen binnen de foto dus niet.

De oppositie

Ik heb zojuist al mijn eigen mening kort samengevat en kom daar zo nog uitgebreid op terug, maar wil eerst even schetsen wat de tegenstanders van ‘photoshoppen’ over het algemeen zeggen. Meestal gaat het over het feit dat beelden, en met name natuurlijke taferelen, zodanig gemanipuleerd worden, dat het eindresultaat er niet meer mee overeenkomt. De natuurlijke schoonheid zou zo ‘verloren gaan’. Vaak ziet men dergelijke foto’s daarom ook niet meer als foto’s, maar als de eindresultaten van een software pakket. Een fotograaf die zich aan photoshoppen schuldig maakt, is volgens sommigen geen ‘echte fotograaf’ of kunstenaar.

Kunstvorm

Fotografie is een bijzonder moderne kunstvorm, het bestaat immers nog geen 200 jaar. Maar het feit dat het voor velen bedreven wordt als kunst is een erg belangrijk uitgaanspunt in deze discussie. Bij kunst gaat het namelijk niet om een zo correct mogelijke representatie van de werkelijkheid, maar om een vorm van expressie, namelijk die van de eigen visie. Natuurlijk kan fotografie ook gebruikt worden om een tafereel uit ‘de werkelijkheid’ zo goed mogelijk vast te leggen, maar voor velen is dat niet het uitgangspunt.
Bij de creatie van kunst is het (meestal) zo, dat de maker zijn kunstwerk vormt naar het beeld dat hij zelf in zijn hoofd heeft. Een fotograaf zal dus vooral beelden creëren die hij zelf voor ogen heeft en voldoen aan zijn eigen smaak. Smaak is persoonlijk en de beoordeling van kunst is dus veelal subjectief. Of een willekeurige buitenstaander het eindresultaat ook mooi, interessant of acceptabel vindt, is niet relevant. Die buitenstaander zou de kunstenaar (c.q. fotograaf) echter nooit persoonlijk aan mogen vallen op basis van de subjectieve beoordeling van diens kunstwerken. Zo is het ook met Photoshop; in mijn optiek moet een fotograaf altijd vrij zijn om zijn eigen beelden te creëren, ook als hij daarbij van software gebruik maakt.

Manipulatie pur sang

De ‘kunst van het weglaten’ is een gevleugelde uitspraak in de fotografie. Het duidt op het feit dat beelden waarop slechts een of enkele objecten geïsoleerd zijn weergegeven vaak interessanter zijn dan beelden waarop het gehele omvattende tafereel eveneens te zien is. De beelden roepen dan immers vragen op en men kan gemakkelijker een boodschap overbrengen wanneer het beeld een duidelijk onderwerp heeft. Feitelijk gaat het hier dus al om een manipulatie van wat er in de werkelijkheid waarneembaar is.
Deze manipulatie is niet alleen van deze tijd, maar ligt eigenlijk verankerd in de kunstvorm fotografie zelf. In het ‘analoge tijdperk’ kon men immers al op een hoop manier het beeld manipuleren. Denk maar aan de keuze van het camerastandpunt, de brandpuntsafstand van de gebruikte lens of het gebruik van (kleuren-, polarisatie-, ster-) filters. Nog duidelijker wordt het als je ook de gebruikte film (zwart-wit, infrarood, kleur, kunstlicht, enzovoorts) en de techniek bij het ontwikkelen en afdrukken in ogenschouw neemt.
In die periode werd er niet geklaagd dat een infrarood-opname geen exacte weergave van de werkelijkheid was. Evenmin zag de mens toen landschappen in zwart-wit. Niemand klaagde over de zwart-wit en infrarood opnamen van Ansel Adams, maar vreemd genoeg wordt er nu wel geklaagd over het gebruik van photoshop om een foto een infrarood-look te geven. Het enige verschil is het middel waarmee het resultaat bewerkstelligd wordt: film versus software. De originele intentie is echter in beide gevallen gelijk, en dat is waar het om gaat: het creëren van een beeld, zoals de maker dat oorspronkelijk voor ogen had.

Eigen stijl

Elk van de oude meesters in de schilderkunst hadden een eigen, unieke stijl. Datzelfde geldt ook voor veel fotografen uit het film-tijdperk. Een aspect van digitale camera’s dat men vaak over het hoofd ziet, is dat de fotograaf niet langer een persoonlijke stijl aan zijn foto’s kan meegeven door een bepaalde filmsoort te kiezen, of zijn foto’s op een afwijkende manier te ontwikkelen en afdrukken. Voorheen had elke fotograaf wel een voorkeur voor bepaalde filmsoorten, terwijl vandaag de dag de sensors van digitale camera’s een veel beperktere variëteit aanbieden. Toch zijn er ook nu, in het digitale tijdperk, een hoop fotografen met een eigen, herkenbare stijl. Het antwoord op de vraag hoe dat komt is simpel: buiten een verschil in de techniek en wijze van fotograferen die gehanteerd wordt, gebruiken de meeste van hen ook een programma als Photoshop om hun foto’s een bepaalde uitstraling te geven.
Het hebben van een eigen stijl is bovendien essentieel om je als fotograaf te kunnen verkopen. Opdrachtgevers hebben immers ook verschillende opvattingen over wat mooi of interessant is en zullen de fotograaf kiezen die daar het beste bij aansluit of het meest geschikt voor is om die visie te verbeelden. Door een eigen stijl te hanteren, kan je je als fotograaf onderscheiden van ‘de rest’; doorgaans zal je publiek jou en jouw materiaal eerder onthouden dan het onbewerkte, stijl-loze materiaal van een willekeurige andere fotograaf.
Zou het niet enorm saai worden als alle fotografen ter wereld hier plotseling mee zouden stoppen, en enkel de onbewerkte foto’s zouden publiceren?

Waar men vroeger hulpmiddelen als filters, filmen en de werkwijze in de donkere kamer gebruikte om tot een bepaald eindresultaat te komen, is het nu de software waarmee men het beoogde eindresultaat tot stand brengt. Photoshop is in die zin niet meer dan verlengstuk van de digitale fotografie, zoals eerdergenoemde hulpmiddelen dat voor de analoge fotografie waren.

Digitale Kunst

Eerder in het artikel sprak ik bewust over het verbeteren van ‘goede foto’s‘. Er is immers een verschil tussen het gebruik van software als verlengstuk van fotografie en het gebruik van software als vervanging voor fotografie. In dat laatste geval is er mijns inziens geen sprake meer van fotografie, maar wellicht van een andere, nieuwere kunstvorm, welke ik voor het gemak even ‘digitale kunst’ (Digital Art) noem.
Wanneer er vergaande Photoshop-acties moeten worden uitgevoerd om een foto te verbeteren, dan is er mijns inziens sprake van technisch slechte foto. Ik heb natuurlijk geen bezwaar tegen het wegwerken van stukjes stof of een storend takje dat nog net het beeld inkruipt. Ook vind ik het prima als een foto van meer contrast wordt voorzien, de belichting iets wordt aangepast, of de kleuren wat bijgesteld. Bij het bewerken van mijn eigen materiaal hou ik me echter verre van het wegwerken van volledige gebouwen of personen, of het geheel vervangen van kleuren.

Tussen de ‘onbewerkte fotografie’ en ‘digitale kunst’ ligt natuurlijk een grijs gebied, waarbij de vraag wanneer een foto nog een foto is centraal staat. Het antwoord op die vraag is subjectief, maar eigenlijk doet het er helemaal niet toe. Zolang het geen product met enige journalistieke functie of ethische bezwaren betreft, is de kunstenaar wat mij betreft volledig vrij om het kunstwerk te creëren dat hij voor ogen heeft.

Om een lang verhaal kort te maken: ik creëer de foto’s die ik zelf wil maken. Ze hebben een stijl en uitstraling die mij zelf aanspreekt en dat is naast enkele esthetische of vertellende aspecten de rede dat ik dergelijke foto’s als eindresultaat produceer. Ik ben mij ervan bewust dat er mensen zijn die mijn stijl absoluut niet aan zullen spreken en er wellicht zelfs van walgen, om een recente criticus aan te halen. Dergelijke opmerkingen zullen me er echter nooit van weerhouden om de foto’s die ik nu maak te blijven maken. Natuurlijk gebruik ik wel input en kritiek om mijn fotografie verder te verbeteren, maar daarvoor heb ik een intrinsieke motivatie. Ik heb namelijk een eigen visie en beoog die zo goed mogelijk in beeld uit te drukken. Die visie verandert bovendien continu, en mijn stijl zal daarom ook mee veranderen. Het is en blijft echter altijd mijn eigen visie die aan de oorsprong ligt van de beelden die ik produceer en ja, daar gebruik ik software als Photoshop Lightroom voor.

Vindbaarheid
De allerbelangrijkste factor bij het aantrekken van bezoekers is de vindbaarheid van je website op Internet. Je website moet dus ‘te vinden’ zijn binnen zoekmachines als Google. Ik heb zelf onderzoek gedaan naar methodes en technieken om websites op een door zoekmachines geaccepteerde manier hoog te laten ’scoren’ binnen die zoekmachines. Dergelijke methodes en technieken worden ook wel ‘zoekmachine optimalisatie’ van websites genoemd. Zelf pas ik zoekmachine optimalisatie ook professioneel toe als freelance consultant, vanuit mijn tweede bedrijf: interpunxion!

Een heel kort overzicht van deze technieken en methodes:

1. Gebruik geen iframes
2. Hoe meer content/tekst, hoe beter.
3. Gebruik zo min mogelijk HTML code (bijv. door het gebruik van DIV’s)
4. Maak veelvuldig gebruik van populaire zoekwoorden in je teksten
5. Gebruik de ‘TITLE’-tag voor een omschrijvende titel per pagina
6. Gebruik de kopjes ‘H1′, ‘H2′, ‘H3′ voor kopteksten
7. Zorg voor veel hoogwaardige links naar je website
8. Zorg voor een goede navigatiestructuur

Dit overzicht is zeer beknopt en er zijn natuurlijk nog veel meer belangrijke technieken om je website hoger in de zoekmachines te laten verschijnen. Aangezien vindbaarheid slechts een onderdeel van dit artikel is, wil ik hier ook niet te diep in gaan op de technische details van zoekmachine optimalisatie.

Online marketing
Je kan je eigen website op een hoop verschillende manier promoten door ernaar te verwijzen of te linken. Denk bijvoorbeeld aan de volgende mogelijkheden om melding te maken van je website:

• Als ’signature’ onder je posts op fora
• In je Microsoft Messenger naam
• Binnen je hyves- of Facebook-profiel
• Als link op de websites van vrienden of kennissen

Offline marketing
Naast de vele online ‘marketing’-mogelijkheden kan je je website natuurlijk ook offline promoten. Visitekaartjes en briefpapier zijn hier de beste voorbeelden van, maar ook de vermelding van je website bij publicaties van je foto’s kan enorm helpen.

Heldere navigatie
Het gros van de Internetters is per definitie lui en gemakzuchtig; als hij niet binnen enkele klikken vindt waar hij naar opzoek was, dan haakt hij af. En ook als hij meerdere malen ergens anders terechtkomt dan waar hij terecht dacht te komen bij het klikken op een link, haakt hij af.
Om het aantal afhakers te minimaliseren zal je navigatie dus meteen duidelijk moeten zijn voor nieuwe bezoekers. Daarnaast zorgt een heldere navigatie voor een plezierige ervaring bij het bezoek aan je website, wat de kans op terugkeer weer verhoogd. Tenslotte kan een bezoeker op een website met duidelijke navigatie meer informatie vinden in dezelfde tijd en dat verhoogt weer de kans op conversie (bijvoorbeeld het doen van een aankoop).
Zorg er dus voor dat alle belangrijke onderdelen van je website binnen elke plek vanaf enkele klikken te bereiken is!

Slimme lay-out
Een bezoeker blijft langer op een website rondhangen, als deze hem niet afleid van datgene waar hij voor kwam. Als de bezoeker het bezoek bij een goede lay-out als plezieriger ervaart, is de kans dat hij later terugkomt dan ook groter.
Je zal dus van tevoren moeten bepalen wat de belangrijkste materie en onderdelen van je website zullen worden, en daar vervolgens je lay-out op afstemmen. In het geval van foto’s bijvoorbeeld, zal je ervoor moeten zorgen dat de bezoeker niet wordt afgeleid van de foto waar hij naar kijkt. In het geval van tekst moet je ervoor zorgen dat de tekst goed en rustig gelezen kan worden.

Om een zo goed mogelijke indruk achter te laten, zal je website natuurlijk wel iets unieks moeten hebben, een eigen huisstijl dus. Het kan een flinke uitdaging zijn om zo’n stijl te combineren met een gebruiksvriendelijke lay-out, maar als dat je lukt hebt je een lay-out met een groot potentieel te pakken.
Die huisstijl moet natuurlijk wel op elke pagina terugkomen; in de eerste plaats om het herkenbaar te houden en in de tweede plaats om de bezoeker niet het idee te geven dat hij of zij op een andere website beland is.
De huisstijl van je website kan je natuurlijk ook terug laten komen in je visitekaartjes en briefpapier. Dat kan alleen in de vorm van een logo zijn, maar ook met nog andere aanvullende momenten.

Duidelijke boodschap
Internetters willen altijd weten waar ze aan toe zijn als ze een website bezoeken en het liefst binnen enkele seconden. Uit diverse onderzoeken blijkt dat bezoekers binnen enkele seconden bepalen of ze op een website blijven, of weer verder zoeken.
Je zal de bezoeker dus meteen duidelijk moeten maken wat het doel van de website is en wat men er kan vinden. En dat alles natuurlijk ook nog met de voorgaande beperkingen in het achterhoofd.

Inhoud
Een website met slecht één of enkele pagina’s zal niemand lang aanspreken. Bovendien zal de inhoud zo beperkt zijn, dat er ook geen grote doelgroep mee bereikt kan worden. Door voldoende inhoud en materiaal aan te bieden, kan je bezoekers langer bezig houden en een groter publiek trekken.
Pas echter wel op met het soort informatie dat je aanbiedt; als je teveel verschillende onderwerpen aansnijdt kan het onduidelijk worden waar de website voor bedoeld is, waardoor bezoekers juist weer eerder afhaken. Beperk het hoofdonderwerp dus zodanig dat je een duidelijke doelgroep aan kan spreken en hier tegelijkertijd voldoende materiaal voor kan leveren.

Regelmatige updates
Een niet te onderschatten deel van je meest waardevolle bezoekers zijn de terugkerende bezoekers, bezoekers die je site meerdere keren bezoeken, om wat voor rede dan ook. Zij zijn vaak namelijk ook de eerste die anderen op je website zullen wijzen, bijvoorbeeld via een link of in een gesprek.
Om deze bezoekers tevreden te houden zul je ze genoeg informatie en materiaal moeten blijven bieden. Wanneer een bezoeker in een half jaar tijd meerdere malen naar je website terugkeert, om er iedere keer achter te komen dat er niets toegevoegd is, is de kans groot dat hij of zij afhaakt.

Meer weten of hulp nodig?
Als je meer wilt weten, of hulp nodig hebt met je eigen website, kan je altijd contact met mij opnemen. Ik zal proberen je zo goed mogelijk te helpen. Ook is het mogelijk om mij voor website ontwikkeling of advies in te huren, via mijn eigen bedrijf: interpunxion!.

Hoe werkt microstock?
Microstock websites verhandelen hun beeldmateriaal uitsluitend via Internet. Ze krijgen hun materiaal aangeleverd van aangesloten fotografen en designers. Daarvoor zal een fotograaf of designer dus eerst een account aan moeten maken bij de betreffende website. In sommige gevallen moet hij of zij daar eerst goedkeuring voor krijgen op basis van enkele voorbeeld foto’s. In principe kan iedereen op deze wijze een leverancier worden, waarmee microstock zich onderscheidt van de standaard stock fotografie, waarbij slechts een selecte groep fotografen beeldmateriaal kan aanleveren.
De fotograaf, grafisch ontwerper of illustrator kan na goedkeuring zijn of haar materiaal uploaden naar de website van het stock bureau en het vervolgens voorzien van de juiste gegevens (titel, keywords en categorie). In de meeste gevallen zal het materiaal vervolgens weer eerst goedgekeurd moeten worden, voordat het daadwerkelijk beschikbaar wordt gesteld aan de klanten van het stockbureau.
De klanten van een fotostock bureau hebben eveneens een account bij het bedrijf. Dit kan de vorm van een abonnement aannemen, maar ook betaling overeenkomstig het gebruik inhouden.

Iedere keer als een foto of afbeelding wordt gekocht (of gedownload), krijgt de fotograaf een vast bedrag of percentage van de opbrengst. Deze bedragen kunnen variëren van een paar eurocent tot vele euro’s. In het geval van microstock liggen de bedragen dan ook een stuk lager dan bij de traditionele stock fotografie. Het aantal verkopen ligt echter weer een flink stuk hoger.
Bij microstock is er dus geen direct contact tussen de klant en de fotograaf.

Waarom stockfotografie?
Door als fotograaf je foto’s beschikbaar te stellen op stockwebsites boor je een extra markt aan. Veel fotografen hebben er in eerste instantie moeite mee dat hun foto’s zo relatief goedkoop verkocht worden en willen liever een hoger bedrag per verkoop ontvangen, door de foto’s op hun eigen website aan te bieden. Zij vergeten echter dat de klanten die naar fotomateriaal zoeken op stockwebsites vrijwel nooit zullen zoeken naar materiaal op individuele websites van fotografen. Stockfotografie kan dus ook het best als een extra markt gezien worden.
Daarnaast is het ook zo dat een hoop klanten voor een incidentele aanschaf niet de moeite zullen nemen om zich aan te melden bij een stockbureau, maar in plaats daarvan de fotograaf rechtstreeks zullen benaderen. Dit kan zelfs gebeuren als de foto gevonden hebben op de website van een stockbureau.
Tenslotte maakt stockfotografie het mogelijk om anders ongebruikte foto’s commercieel in te zetten. Het kan zijn dat er tussen deze foto’s exemplaren zitten die erg gewild zijn bij bedrijven, zonder dat je dat als fotograaf door hebt. De artistieke waarde van een foto doet er namelijk vaak niet toe en zo kan het gebeuren dat de foto waar je het minste van verwacht een enorme klapper blijkt te zijn als stockfoto. Na de initiële arbeid (het uploadproces) heeft de fotograaf er in principe geen omkijken meer naar en met wat geluk en investering kan de uitdrukking ’slapend rijk worden’ zomaar werkelijkheid worden.

Natuurlijk zijn er ook nadelen aan stockfotografie. Zo verliezen foto’s hun exclusiviteit; je hebt als fotograaf niet meer in de hand wie de foto gaat gebruiken en waarvoor. Als je een foto dus exclusief wilt houden, dan zal je een stockbureau moeten zoeken waarbij dat mogelijk is, of de foto in het geheel niet als stockfoto beschikbaar stellen.

Wat moet ik verder nog weten?
Sommige stockfotografie bureaus gebruiken exclusiviteitscontracten. Dit houdt in dat de op hun website aangeboden foto’s niet ook op een andere stock website aangeboden mogen worden. De fotograaf houdt echter altijd het copyright over de foto.
Wanneer personen herkenbaar op een foto staan, zul je een zogenaamde ‘Model Release’ contract moeten kunnen overhandigen aan het stockbureau. Dit geldt ook voor bepaalde gebouwen en objecten, in de vorm van een ‘Property Release’.
De meeste stockfoto bureaus staan het niet toe dat reclame, handelsmerken en andere commerciële uitingen zichtbaar zijn op foto’s.

Overzicht van microstock websites
De drie volgende stockfotografie websites zijn de meest interessante om je mee in te laten:

• Fotolia
• iStockphoto
• Shutterstock

Een korte beschrijving van elk van deze stockbureaus volgt hieronder.

Fotolia
Bij Fotolia kunnen klanten beeldmateriaal kopen in verschillende resoluties, met bijbehorende prijzen. Klanten kunnen dat doen door losse foto’s te kopen, of met behulp van maandelijkse abonnementen.
Fotografen krijgen een commissie voor elke verkoop. Indien de fotograaf kiest voor een exclusief contract voor een foto, bedraagt deze commissie 50% van de verkoopprijs voor die foto. Non-exclusieve foto’s leveren een commissie van 33% op. Een verkoop via een abonnement levert een lagere commissie op.
Door middel van een ranking-systeem op basis van het totaal aantal verkopen, kan de fotograaf een hogere status krijgen. Dit geeft de mogelijkheid om de prijzen wat te verhogen, terwijl de commissie tegelijkertijd ook enkele procenten omhoog gaat.

Fotolia is redelijk streng met de keuring van foto’s. Het kan dan ook erg frustrerend worden als je werk soms aan een stuk door afgewezen wordt. De opbrengsten bij Fotolia komen vaak onregelmatig binnen, maar kunnen na verloop van tijd aardig oplopen. Een flinke tijdsinvestering om een mooie verzameling op te bouwen kost echter wel wat tijd.
Een Fotolia account is gemakkelijk aan te maken en toelating gebeurt na het succesvol afronden van een simpele toets.

iStockphoto
iStockphoto heeft naar afnemers van fotografisch materiaal toe dezelfde insteek als Fotolia. De opbrengsten voor aanleverende fotografen ligt echter iets lager. iStockphoto gebruik standaard geen exclusiviteits contract, maar dit is wel mogelijk. Daardoor kan je, net als bij Fotolia, je commissie verhogen.

Om bij iStockphoto te mogen aanleveren moeten er eerst drie voorbeeldfoto’s worden goedgekeurd, wat meerdere pogingen kan kosten. Na goedkeuring kan je je foto’s uploaden. Het uploadproces van iStockphoto is echter enorm tijdrovend en onhandig.

Shutterstock
Het grootste deel van de omzet van Shutterstock komt voort uit de verkoop van abonnementen waarbij klanten dagelijks of maandelijks een bepaald aantal foto’s mogen downloaden. Daarnaast kunnen klanten bij Shutterstock ook losse foto’s aanschaffen.
De opbrengst van de verkoop van foto’s bij Shutterstock is per foto een stuk lager dan bij bijvoorbeeld Fotolia, maar door de abonnementsvorm worden er ook heel wat meer foto’s verkocht. De verkoop van foto’s is bij Shutterstock bovendien een stuk regelmatiger. Het gevolg is dat de kans groot is dat je bij Shutterstock sneller en meer omzet maakt dan bij Fotolia.
Shutterstock gebruikt geen exclusieve contracten, zodat je je foto’s ook nog bij andere stockbureaus mag aanbieden.

Om bij Shutterstock te mogen aanleveren moeten er eerst 7 van de 10 geuploade proefexemplaren goedgekeurd worden. Om dat te bewerkstelligen is het dus aan te raden om 10 van je beste foto’s te uploaden.
Als je eenmaal bent goedgekeurd is het uploadproces van Shutterstock erg snel gemakkelijk.

Conclusie
Microstock fotografie biedt welwillende fotografen de mogelijkheid om wat extra omzet te genereren. Als je een start wilt maken met stockfotografie is het aan te raden om te beginnen met Fotolia of Shutterstock. iStockphoto is af te raden, door het enorm tijdrovende uploadproces.

De oorzaak
Allereerst het verschil tussen frontfocus en backfocus: bij frontfocus ligt het scherptevlak in de foto voor het punt waarop was scherpgesteld en bij backfocus ligt dit vlak na het punt waarop was scherpgesteld.
De oorzaak van dit autofocus probleem probleem zit ‘m in het feit dat geen enkel productieproces perfect is. Dit geldt voor consumentenproducten natuurlijk in hogere mate dan in het geval van professionele apparatuur, maar feit blijft dat elk gefabriceerd product hierdoor beïnvloed wordt. In het productieproces van digitale spiegelreflex camera’s (D-SLR’s) en objectieven wordt daarom altijd een toegestane tolerantie gehanteerd. Deze tolerantie bepaald hoeveel een eindproduct mag afwijken van de originele specificatie.
In het geval van een D-SLR kan er bijvoorbeeld verschil zitten in de exacte positie van het sensoroppervlak. Wanneer dit vlak meer naar voren of achter staat, heeft dit gevolgen voor de positie van het scherptevlak in de foto’s. Bij objectieven kan hetzelfde gebeuren door de positie (of vorm) van de lenzen, waardoor het uiteindelijke beeld afwijkend op de sensor geprojecteerd wordt.

De toleranties die voor beide producten gehanteerd worden leveren in principe goede foto’s op, waarbij de scherpte ook op het juiste punt zit, of in ieder geval binnen een acceptabel bereik. De clou zit ‘m hier echter in de combinatie van camera en lens. Deze combinatie levert namelijk ook een gecombineerde afwijking op. Het kan dan zijn dat de afwijking van de lens de afwijking van de camera (grotendeels) compenseert, maar het kan ook zo zijn dat de twee elkaar versterken, wat een grotere afwijking oplevert.

Een voorbeeld (met fictieve cijfers):
Zowel de camera- als objectievenfabrikant hanteren een tolerantie van +5 tot -5 in het eindproduct, waarbij 0 een perfect gefabriceerd product zou zijn.
Wanneer een camera met afwijking +4 wordt gecombineerd met een lens met afwijking -3, levert dit dus een totale afwijking van +1 op en dus een zeer kleine afwijking in de uiteindelijke foto’s. Wordt er diezelfde camera gebruikt met een lens met afwijking +5, dan levert dit een afwijking op van +9, wat dus ruim buiten de opgestelde toleranties valt en dus een duidelijk zichtbare afwijking in focus oplevert.

Een fabrikant garandeert enkel de kwaliteit van zijn eigen, op zichzelf staande, product en niet de combinatie met andere producten.

Mogelijke oplossingen
Frontfocus en backfocus problemen zijn op twee manieren op te lossen:

1. Het opsturen van de camera en de lens of lenzen naar de fabrikant
2. Het calibreren van de camera met Micro-AF adjustment.

In het eerste geval zal de fabrikant veelal reparatiekosten in rekening brengen, omdat de afwijking niet binnen de garantie valt. Daarnaast is het belangrijk om te weten dat de fabrikant eigenlijk alleen maar de Autofocus software van de camera aanpast om deze te laten compenseren voor de ontstane afwijking. Weliswaar zullen de opgestuurde camera en lens vervolgens optimaal op elkaar afgestemd zijn, maar het probleem met andere lenzen kan juist verergerd zijn. Als de tweede combinatie uit het eerdere voorbeeld opgestuurd zou worden, dan zou dat betekenen dat de camerafabrikant de camera bij stelt om een afwijking van +9 te compenseren. Het gevolg is dat de eerste combinatie nu juist een afwijking krijgt van -8 (+1-9).
Voor een optimaal resultaat met alle lenzen, zullen dus alle lenzen meegezonden moeten worden, zodat de camerafabrikant voor elke lens een aparte instelling aan kan maken. Het mag duidelijk zijn dat dit flink in de papieren kan lopen.

De tweede optie, het zelf calibreren van de camera met Micro-AF adjustment, is alleen mogelijk met bepaalde camera modellen. OPer 10 september 2009 stellen de volgende camera’s deze functionaliteit beschikbaar aan hun gebruikers:

• Canon EOS 1D Mk III, 1Ds Mk III, 5D Mk II, 7D of 50D;
• Nikon D3, D3X, D300, D300s of D700;
• Sony A900 of A850;
• Olympus E-30 of E-620;
• Pentax K20 of K7D.

Martijn Smeets Fotografie biedt Autofocus Calibratie nu ook als dienst aan bij de hierboven genoemde camera’s. Kijk voor meer informatie op: Nieuwe dienst: Autofocus Calibratie.

Het onderzoek is gedaan onder begeleiding van dr. K. van Der Meer van de Technische Universiteit Delft.

English Translation
Last month, I conducted a research study on the longevity of professional digital photography. This research focuses on various longevity aspects during the (mostly RAW-centered) workflow of professional digital photographers and the strategies and developments that can be used to improve this longevity. The research has resulted in a 39 page report: Longevity in Professional Digital Photography (PDF file).

The research has been conducted under supervision of dr. K. van Der Meer of the Delft University of Technology.

Het boek

Deze review heeft betrekking op het onderstaande boek:

• Titel: Curacao 2008 – van band’ariba tot band’abou
• Formaat: Blurb Landscape, 10×8 inch, Hardcover
• Aantal pagina’s: 166
• Ontwerp: Cover, titelpagina en één two-page spread in Photoshop, overige pagina’s in BookSmart.
• Geprint in: Amerika

De verpakking

Het Blurb boek was verpakt in een kartonnen doos, waarin het boek nauw werd ingesloten, zodat het geen bewegingsvrijheid heeft gehad en zodoende kon beschadigen. Het boek zelf was daarnaast ook nog eens verpakt in cellofaan papier, waardoor het ook erg leuk is om kado te geven.

De kaft en omslag

Na het verwijderen van het cellofaan viel direct op hoe goed de omslag uit de verf gekomen is. Ik was daar in eerste instantie nogal bezorgd over, omdat de kleuren en de tekst in Blurb’s BookSmart software niet helemaal goed werden weergegeven. Dit kwam doordat ik een eigen omslag ontworpen heb en dus geen gebruik gemaakt heb van de tekstvakken die BookSmart te bieden heeft.

Ik heb niets aan te merken op de tekst en de scherpte van de afdruk. Er zit echter wel een minimale kleurzweem over de cover, welke iets naar groen lijkt te neigen. Deze zweem is echter zo minimaal dat niemand het opmerkt en wat mij betreft dus totaal geen issue.

Het materiaal van de omslag komt erg stevig over en heeft een luxe glanzende uitstraling. Het uiterlijk van de omslag misstaat dan ook niet op de koffietafel.

De kaft zelf is van een stevig zwart linnen, wat mooi past bij de zwarte achtergrondkleur van de omslag. Het binnenwerk lijkt stevig in de rug gebonden te zijn.

Wat wel opviel was dat het afdrukgebied op de omslag niet geheel klopt met de vouwen van de omslag, waardoor de afbeelding van de voorzijde iets doorloopt in de flap en de rug van de omslag. Maar ook dit zie ik niet als een groot probleem.

Het printwerk

Bij het doorbladeren van het boek stond ik direct versteld van de kwaliteit van het printwerk. Meer kan ik er eigenlijk niet over zeggen. Ik was ook hier weer wat sceptisch over de kwaliteit van de zwarte delen van de pagina’s en over de afdrukken van de foto’s, maar aan mijn hoge standaard (als kritische fotograaf) is door Blurb absoluut voldaan!

Het papier is wat mij betreft niet te dun en heeft een zeer lichte glans (het wordt aangeduid als matpapier). Het voelt kwalitatief gezien goed aan, al zou het een tikje dikker mogen. Al met al had mijn boek (166 pagina’s) wel voldoende body om serieus over te komen.

De witte tekst, die ik had uitgevoerd in het 10 punts Trebuchet MS lettertype, is uitstekend te lezen en de 8 of 9 punts variant zal ongetwijfeld ook prima te lezen zijn.

Het was ook erg fijn om te zien dat alles (layouts, tekst, uitlijning, etc) ook precies zo geprint is als het in de preview modus van BookSmart te zien was.

De kwaliteit van de prints van de foto overtrof mijn verwachtingen nog het meest. Sowieso is het natuurlijk erg mooi om je eigen foto’s eindelijk eens geprint terug te zien, maar de kwaliteit van Blurb’s fotoboek maakte dit tot een nog mooiere ervaring.

Natuurlijk zijn de losse pixels wel waarneembaar op het moment dat je heel dicht op de foto’s gaat kijken, maar vanaf de afstand waarop je een dergelijk boek normaal gesproken zou bekijken is daar simpelweg niets van te zien. De scherpte van de afdruk is ook prima, zelfs zonder het gebruik van Photokit’s Output Sharpener.

De reproductie van de kleuren verbaasd mij wellicht nog het meest. De kleuren zijn werkelijk precies zoals ik ze voor ogen had tijdens het bewerkingsproces en komen ook overeen met de kleuren zoals die op mijn monitor worden getoond. Dat laatste is natuurlijk ook grotendeels te danken aan de calibratie van mijn monitoren.

Het bleek echter wel dat de donkere delen van de foto net nog wat donkerder waren geworden dan voorzien en dat de lichte delen iets meer uitgebleekt waren. Dat heeft alles te maken met het bereik van de CMYK printer die door Blurb gebruikt wordt. Dit bereik is dus nog wat nauwer dan ik mij voorgesteld had en daarnaast blijkt het nuttig om de foto’s d.m.v. levels of een curve iets lichter te maken, aangezien ze ietsjes donkerder afgedrukt worden.

Ik heb deze nieuwe inzichten ook direct meegenomen en verwerkt in mijn eerdere artikel over het maken en samenstellen van een Blurb fotoboek.

Ook de ‘two-page spread’ met een panorama van Playa Forti, die met behulp van Photoshop ontworpen was, is prima gelukt.

Blurb Support

Inmiddels heb ik ook de eerste ervaringen met Blurb support opgedaan. Mijn tweede boek, die van Florida, had namelijk een klein probleem: de pagina’s waren niet allemaal even zuiver afgesneden, waardoor ik bij een groot deel van de bladzijdes aan de uiterste zijde een witte rand had lopen. Zo leek het net of er telkens pagina’s aan elkaar bleven plakken. Ik heb toen direct contact opgenomen met Order Support van Blurb. Na enkele correspondentie over en weer (waaronder enkele foto’s van het boek ter demonstratie) kreeg ik de mededeling dat er kosteloos een nieuw boek geprint en verstuurd zou worden. Kortom: binnen een paar dagen was dit probleem op een vriendelijke en behulpzame wijze opgelost. Absolute klasse dus.

Conclusie

Ik kan niet anders zeggen dan dat ik erg tevreden ben met mijn eerste Blurb fotoboek. Blurb heeft mijn verwachtingen op elk vlak weten te overtreffen en ik kan niet wachten om mijn boek aan iedereen die het wil te demonstreren en, als het even kan, verkopen natuurlijk.

Er zijn wel een hoop randvoorwaarden en dingen waar je rekening mee moet houden om je Blurb fotoboek zo goed mogelijk te laten printen. Zo is het werken op een gecalibreerd beeldscherm een absolute must en moeten de afbeeldingen op diverse manieren worden voorbereid, hetgeen beschreven wordt in mijn artikel over de productie van een Blurb fotoboek.

Het is nog steeds geen professioneel drukwerk zoals je dat in een écht gedrukt en uitgegeven fotoboek zou tegenkomen, maar wanneer je dit niet weet valt dat eigenlijk ook niet op. Ik heb al menig verbaasde reactie mogen ontvangen van mensen die niet geloofden dat dit boek van mij was. Natuurlijk is het dan nog even de vraag of dat een compliment is…

Enfin, ik ben in ieder geval zeer tevreden met het resultaat. Zo tevreden zelfs, dat het volgende fotoboek (Florida – The Sunshine State in 1600 Miles) al volop in ontwikkeling is!

Mijn fotoboek ‘Curaçao 2008′ is te bestellen via de volgende link:

Curaçao 2008 (…

van band’ariba tot…

By Martijn Smeets

HDR Fotografie (High Dynamic Range)

Auteur: Bert de Vos

Bij het belichten van een foto gaat het erom het contrast zodanig in de hand te houden dat de donkere en lichte partijen doortekend zijn.

Bij grote contrastverschillen of in moeilijke lichtsituaties is het bijna onmogelijk om een goed belichte opname te krijgen. Menig fotograaf kent wel de situatie van een goed belichte, doortekende voorgrond bij een landschapsfoto en een uitgebeten lucht waar bijna geen detail meer in zit. Andersom kan natuurlijk ook. Als je het licht meet op de lucht, de lichte partijen, dan zal de voorgrond veel te donker zijn. Het resultaat van beide opnames valt dan erg tegen terwijl je het met eigen ogen toch heel anders hebt gezien. Dit geldt uiteraard ook voor ander onderwerpen.

Ook bij nachtfotografie kennen we soortgelijke situaties. Als de donkere delen goed belicht zijn is het gevolg hiervan dat de delen van de opname waar veel verlichting of lampen aanwezig zijn volledig overstraalt wordt. En andersom ook weer, goed belichte hooglichten met als gevolg een donkere, bijna zwarte omgeving zonder detail.

In beide situaties gaat er beeldinformatie verloren omdat overbelichte delen als witte pixels worden vastgelegd en onderbelichte als zwarte. Het contrast van een onderwerp is dan niet meer in één opname te vangen. Anders gezegd, het dynamisch bereik van een camera is dan niet toereikend. De oplossing voor dit probleem is HDR.

Hoewel zeker toepasbaar bij moeilijke lichtsituaties bij daglicht (voorbeeld) zijn de mooiste en verrassendste resultaten met de HDR techniek te behalen in de schemering als de contrasten erg hoog zijn (voorbeeld) en als het donker is (voorbeeld).

Wat is HDR

HDR staat voor High Dynamic Range (Hoog Dynamisch Bereik). In een HDR opname combineer je meerdere afzonderlijke foto’s met verschillende belichtingen zodat zowel de hoge lichten als de donkere gedeelten nog detail bevatten.

Net als het menselijk oog heeft iedere camera een dynamisch bereik. Dat is de mogelijkheid om helderheidgradaties te onderscheiden tussen diepzwart en helderwit. Als het contrast tussen licht en donker te groot wordt, worden schaduwen al snel zwart i.p.v. donkergrijs en lichte beeldpartijen bleken uit tot helderwit.

Het contrastverschil dat een digitale camera kan overbruggen is kleiner dan van onze ogen. Het menselijk oog kan helderheidverschillen van wel 14 stops aan terwijl een digitale camera een bereik heeft van 9 stops (RAW) of 6 stops bij JPEG opnamen. Dit verschilt enigszins per merk camera en de belangrijkste factor hierin is de beeldsensor. Het dynamisch bereik van een camera is in feite het aantal stops dat de camera vast kan leggen.

Het bestandsformaat van HDR is 32 bits. Hierdoor kan een veel groter kleurbereik worden vastgelegd en zijn er veel meer details te zien in de schaduwen en de hoge lichten. HDR heeft een dusdanig groot dynamisch bereik dat de huidige monitoren het beeld niet goed kunnen weergeven. Een HDR opname van 32 bits moet daarom altijd nog teruggeschaald worden naar een standaard 8 of 16 bits opname, die je verder normaal kunt bewerken. Dit terugschalen kan bijvoorbeeld met behulp van tone mapping. Hier kom ik later bij de beeldbewerking op terug.

Onderwerpen voor HDR

Statische onderwerpen zijn het meest geschikt. Het onderwerp moet zo min mogelijk bewegende onderdelen bevatten. Een uitzondering kan soms gemaakt worden voor wolken en water (voorbeeld). HDR toegepast in bijv. het interieur van een kerk kan prachtige resultaten opleveren (voorbeeld).

Uitrusting

Naast uiteraard een goede camera is een stevig statief onontbeerlijk. Kijk of je camera een bulb stand heeft. Gebruik van een afstandsbediening is zeer aan te raden of anders de zelfontspanner (timer) van de camera. Een zaklamp kan ook handig zijn.

Camera-instellingen – techniek

Het makkelijkst is het om de Bracketingfunctie (AEB) van de camera te gebruiken, ook wel belichtingstrapje genoemd. Dit is in te stellen in het menu. Bij de meeste camera’s kun je hiermee 3 opnamen in serie maken. Een standaard belichte, een onderbelichte, 1 of 2 stops met tussenstapjes van 1/3 stop en een overbelichte opname, ook weer met 1 of 2 stops met tussenstapjes van 1/3 stop. Gebruik een afstandsbediening of draadontspanner. Als je die niet hebt kun je de timerfunctie van de camera gebruiken. Stel hem in op bijv.10 sec. en de 3 opnamen worden automatisch gemaakt. Belangrijk is dus dat je niet meer aan de camera komt als je de serie maakt. Wil je helemaal handmatig te werk gaan kijkt dan of je camera een bulb stand heeft. Je houdt dan zelf de controle over je sluitertijd. Meestal gaat de sluitertijdenreeks van de camera t/m 30 sec. Maak je bijv. 7 opnamen dan kunnen er wel eens foto’s bijzitten met een belichtingstijd van 2 minuten of nog langer. Dit zul je dus zelf moeten doen. Zet de camera op M, bepaal het diafragma en stel de sluitertijd in op bulb.

De sluitertijdenreeks bij 7 opnamen kan er dan als volgt uit komen te zien: 2, 4, 8, 16, 32, 64 en 128 seconden. Steeds een verschil van 1 stop.

• Maak minimaal 3, liefst meer opnamen met verschillende belichtingen. Zorg er in elk geval voor dat je een foto hebt waar de lichte delen goed belicht zijn, een gemiddelde belichting en een foto waar de donkere delen goed belicht zijn. Ter voorkoming van ruis in de HDR foto is het belangrijk dat de schaduwpartijen goed zijn belicht. Mogelijk moet je niet twee stoppen, maar slechts één of juist drie stoppen verschil tussen de opname nemen. Ook is het geen probleem om extra opnamen te maken die ook weer anders belicht zijn om bijvoorbeeld een erg groot contrastverschil te overbruggen.
• Fotografeer het liefst in RAW. (groter dynamisch bereik en geen compressiefouten)
• ISO waarde zo laag mogelijk houden i.v.m. ruis. (ISO 100)
• Zet de noise reduction in het cameramenu op aan i.p.v. auto. Nadeel is de langere bewerkingstijd in de camera van de opname. Een opname van 30 sec. zal ook een nabewerking hebben van 30 sec.
• Gebruik bij alle opnamen hetzelfde diafragma en bij jpeg dezelfde witbalans. Bij nacht op automatisch.
• Raadpleeg eventueel het histogram.
• Handmatig scherpstellen. Je kunt ook eerst scherpstellen met de autofocus. Zet hem dan op manual focus. Je voorkomt hiermee dat er bij de volgende opnamen van de serie op een ander punt wordt scherpgesteld wat uiteindelijke een onscherpe HDR oplevert.
• Haal het UV filter van het objectief af en laat de zonnekap er op. Dit om flare te voorkomen. Lensflare is een soort van reflectie van een erg helder object in of net buiten beeld. Geldt ook voor normale nachtfotografie.

Beeldbewerking

Heb je een aantal series gemaakt met verschillende belichtingen dan wordt het tijd voor de bewerking van de foto’s met behulp van software om tot de uiteindelijke HDR foto te komen.

Er zijn meerdere programma’s waarmee je een HDR foto kunt maken maar het meest gebruikte programma op dit moment is Photomatix. Het is te verkrijgen als Stand-alone programma of plug-in voor Photoshop.

In beide versies worden de bestanden eerst samengevoegd tot een 32-bits bestand. Schrik niet, want het resultaat ziet er op het scherm niet uit. Zoals hier boven al geschreven komt dat omdat gewone monitoren een 32 bits bestand niet goed kunnen weergeven. Om een HDR-foto toch op een normaal scherm te kunnen bekijken, wordt het aantal kleuren kunstmatig teruggebracht. Deze techniek staat bekend als ‘Tone mapping’.

We maken dus gebruik van Photomatix en gebruiken tone mapping om terug te gaan naar een 8 of 16 bits bestand. Afhankelijk van de instellingen kun je met tone mapping een HDR foto een mooie warme kleurtoon geven. Het terugschalen kan ook in photoshop zelf maar dan mis je het tone mappen wat de foto toch een speciale HDR look geeft.

Bij Photomatix pro ga je naar HDR – Generate (bestanden toevoegen) en daarna naar HDR – Tone mapping.

Gebruik je de plug-in ga dan in Photoshop (vanaf CS 2) naar Bestand – Automatisch – Samenvoegen tot HDR. Bestanden toevoegen en na de bewerking tot een 32 bits bestand ga je naar Filter – Photomatix – Tone mapping. Voor je hiermee begint kun je de bestanden ook eerst in de RAW converter opnenen. Het voordeel hier van is dat je de belichting, indien nodig, nog wat kunt aanpassen.

De volgende instellingen komen we tegen in zowel Photomatix Pro als de plug-in. Ze hebben hetzelfde effect en met beide zijn mooie resultaten te behalen.

Strenght: De kracht van het tone-mappen. Minder maakt de foto lichter en natuurlijker, meer maakt de opname donkerder en geeft je foto een apart effect.

Color Saturation: Kleurverzadiging. Meer of minder kleur in je foto. Afhankelijk van wat je mooi vind (persoonlijke smaak)

Luminosity: Helderheid van de hele foto.

White Clip of white point: Lichter maken van de foto en dempen van de hooglichten.

Black Clip of black point: Donkerder en wat meer contrast.

Light Smooting en Microcontrast Level: Beiden op high. Ter voorkoming van halo’s. (lichtranden)

Microcontrast Smooting : Reduceren van ruis.

Verder nog een aantal instellingen die meestal op standaard kunnen blijven staan.

Vervolgens moet je bij de plug-in versie de bitdiepte terug brengen via Afbeelding – Modus – 16 of 8 bits. In het scherm wat dan automatisch verschijnt zet je de belichting op 0 en de Gamma waarde op 1. Vergeet dit niet!

Als je met de instellingen tevreden bent kun je de HDR foto een naam geven en opslaan als 8 of 16 bits bestand. Zelf sla ik hem op als 16 bits TIFF. Open daarna eventueel de foto in photoshop waar je nog bewerkingen kunt uitvoeren zoals contrastaanpassing, histogram aanpassen per kleur, ruisreductie, onscherp masker enz. De mogelijkheden zijn groot en je kunt de HDR uiteindelijk naar eigen inzicht en voorkeur de finishing touch geven.

In veel gevallen is een aanpassing van het contrast nodig omdat een HDR nogal vlak kan ogen.

Omdat je alle bewerkingen in het TIFF bestand doet is het kwaliteitsverlies van de foto minimaal. Als laatste kun je het HDR bestand opslaan als 8 bits JPEG.

Het belangrijkste om tot een goed resultaat te komen is dat je de camera goed kent. Wat zijn sluitertijden, wat doet over- en onderbelichting met een foto. Wat voor informatie geeft het histogram mij daar over en vergeet ook het belichtingstrapje niet.

Een HDR kan extreem zijn (voorbeeld), maar ook heel natuurlijk ogen (voorbeeld), (voorbeeld).

Dat ligt aan de instellingen die je toepast bij het tone mappen. Ga dus lekker experimenteren. Succes!

Bert de Vos

www.devos-fotografie.nl

Voordat ik aan mijn eerste Blurb-fotoboek begon heb ik eerst nog het nodige onderzoek gedaan naar de beste manier van werken bij het creëren van zo’n fotoboek. Inmiddels is het boek af en kan ik het eerste exemplaar over enkele weken verwachten. In dit artikel beschrijf ik het proces zoals ik dat gevolgd heb en wat in theorie tot het beste resultaat zou moeten leiden.

Boekformaat kiezen

Voordat je aan je fotoboek begint zul je een boekformaat moeten kiezen. Blurb heeft momenteel de volgende formaten in de aanbieding:

1. Square (7×7 inch, 18×18 cm)
2. B/W Text (5×8 inch, 13×20 cm)*
3. Standard Landscape (10×8 inch,25×20 cm)
4. Standard Portrait (8×10 inch, 20×25 cm)
5. Large Format Landscape (13×11 inch, 33×28 cm)

* Update 10 februari 2009.

Nadat je in BookSmart een formaat gekozen hebt, kan je dit niet meer aanpassen. Voor fotografen zullen vooral de twee landscape formaten erg aantrekkelijk zijn. Echter, wanneer het merendeel van je fotografie uit foto’s in staand formaat bestaat, dan is de portrait versie wellicht aantrekkelijker.

De boeken hebben de volgende opties voor de kaft:

• Softcover – een in full-colour bedrukte flexibele kaft
• Hardcover met Dust Jacket – Een onbedrukte linnen kaft, met een losse, in full-colour bedrukte omslag.
• Hardcover met ImageWrap – Een in full-colour bedrukte harde kaft.

De eerste vier boekformaten zijn zowel met softcover als hardcover verkrijgbaar, de laatste alleen als hardcover. Bij het plaatsen van een bestelling kan je voor een bepaalde kaft kiezen.
Daarnaast kan je ook kiezen om je boek tegen een meerprijs op premium papier te laten printen. Premium papier is een stuk dikker en iets glanzender dan het standaard papier. Vooral door de extra dikte doet het net wat professioneler aan. Het verschil in kwaliteit is echter niet heel groot en er is momenteel een limiet van 160 pagina’s bij het gebruik van premium paper.

Voorbereidingen voor je fotoboek
Voordat je je fotoboek samen gaat stellen moet je eerst beslissen wat je met het boek van plan bent en hoeveel (en welke) foto’s je erin wilt verwerken. Je zal jezelf de volgende vragen moeten stellen:

• Wordt het boek ook voorzien van grote stukken tekst?
• Zo ja, wat wil je met de teksten vertellen en hoe verhouden deze zich tot de foto’s?
• Worden de foto’s voorzien van bijschriften?
• Welke foto’s verwerk je in je boek?
• Hoe moet het boek er (ongeveer) uit gaan zien?

Zodra je hier de nodige antwoorden heb kan je beginnen met het samenstellen van de teksten en de verzameling foto’s. Het is het makkelijkste om de teksten in eerste instantie gewoon in een tekstverwerkingsprogramma op te stellen, zodat je ook de beschikking hebt over een goede spellingscontrole.

Wanneer je werkt met een RAW-workflow programma zoals Adobe Photoshop Lightroom of Apple Aperture, dan kan je hier het beste een nieuwe verzameling (of collectie) maken waarin je alle te gebruiken foto’s plaatst. Je kan deze dan namelijk gemakkelijk en snel uitbreiden of versmallen en je hebt de gekozen foto’s snel bij de hand in de volgende stappen van het ontwerp proces.

Je eigen layout maken

Afhankelijk van je beslissingen in de vorige stap zal je nu de keus moeten maken tussen het ontwerpen van je eigen layout in bijvoorbeeld Adobe Photoshop of InDesign, of het samenstellen van je boek met behulp van Blurb’s BookSmart software, of wellicht een combinatie van beiden. Daarvoor kan je het beste in BookSmart bekijken of het programma wellicht een standaardlayout biedt die overeen komt met wat je zelf graag wilt creëren. Het opmaken van een boek in BookSmart is namelijk wel vele malen sneller dan binnen Photoshop of Indesign, maar ook een stuk beperkter in mogelijkheden.

Je kan de bladzijdes van je boek zelf ontwerpen door gebruik te maken van bestanden met de onderstaande formaten. De individuele bladzijdes kan je daarna exporteren naar JPEG formaat en importeren in BookSmart als een fullbleed foto. De pagina wordt dan gezien als een afbeelding die over de hele pagina verspreid wordt.

Voor de verschillende boekformaten moet je de volgende formaten aanhouden:

Blurb Square (7×7 inch)

• Pagina volledig formaat: 2064×2067 pixels op 300dpi
• Pagina InDesign formaat: pagina formaat: 6.755″ bij 6.64″. Bleed: boven 0.125″, onder 0.125″, buiten 0.125″.
• Cover Jacket Volledig formaat: 2199×2193 pixels op 300dpi

Blurb Standard Landscape (10×8 inch)

• Pagina volledig formaat: 2883×2472 pixels op 300dpi
• Pagina InDesign formaat: pagina formaat: 9.485″ bij 7.99″. Bleed: boven 0.125″, onder 0.125″, buiten 0.125″.
• Cover Jacket Volledig formaat: 3039×2553 pixels op 300dpi

Blurb Standard Portrait (8×10 inch)

• Pagina volledig formaat: 2364×3000 pixels op 300dpi
• Pagina InDesign formaat: pagina formaat: 7.755″ bij 9.75″. Bleed: boven 0.125″, onder 0.125″, buiten 0.125″.
• Cover Jacket Volledig formaat: 2511×3078 pixels op 300dpi

Blurb Large Format Landscape (13×11 inch)

• Pagina volledig formaat: 3786×3264 pixels op 300dpi
• Pagina InDesign formaat: pagina formaat: 12.495″ bij 10.63″. Bleed: boven 0.125″, onder 0.125″, buiten 0.125″.
• Cover Jacket Volledig formaat: 4005×3375 pixels op 300dpi

Bij het ontwerpen van je eigen layout moet je er rekening mee houden dat dit full-bleed afmetingen zijn. Dit houdt in dat een dele van de pagina afgesneden wordt na het printen. De marge die je daarvoor aan moet houden is 0.125 inch aan iedere zijde. Daarnaast is dit snijproces niet altijd even nauwkeurig, waardoor je een extra veiligheidsmarge van minstens nog 1/8e inch in moet bouwen. Het is verstandig om je tekst en afbeeldingen buiten binnen het kader van deze veiligheidsmarge te houden.

Wanneer je een foto randloos wilt laten afdrukken, dan zal je deze over het volledige formaat (dus tot aan de rand van de totale afbeelding) moeten lopen. Er wordt dan natuurlijk wel het een en ander van de afbeelding afgesneden, dus let erop dat er geen kritieke onderdelen aan de rand staan.

Als je je pagina’s van een zwarte achtergrond wilt voorzien, dan zal je het hele bestand dus ook van een zwarte achtergrond moeten voorzien.

Wanneer je je boek van veel tekst gaat voorzien kan je het beste Adobe InDesign gebruiken, of in ieder geval de teksten rechtstreeks in BookSmart plaatsen. Het werken met lange stukken tekst in Photoshop is een hels karwei en kan beter vermeden worden.
Bovendien heeft het ontwerpen van je eigen layout alleen zin wanneer je zelf over voldoende ontwerpkwaliteiten beschikt en weet hoe je met programma’s als Photoshop en InDesign om moet gaan om tot een nette en consistente layout te komen.

Een standaard layout gebruiken

Zoals eerder gezegd is het veruit het makkelijkste om Blurb’s BookSmart software te gebruiken bij het samenstellen van je boek. De software van Blurb biedt een hoop verschillende thema’s en binnen die thema’s zijn er een hoop verschillende opmaken per paginasoort te vinden. Bovendien heeft BookSmart ook een hoop functies voor het invoegen van kop- en voetteksten zoals paginanummers of hoofdstuk titels.

In het programma kan je gebruik maken van alle lettertypen die het op de betreffende computer tot z’n beschikking heeft en foto’s kunnen heel gemakkelijk in de library geimporteerd worden, waarna je ze in de ‘placeholders’ in het boek kunt slepen.
In BookSmart kan je tevens enkele ’styles’ van een tekstuele opmaak voorzien, zodat je deze stijl gemakkelijk kan toepassen op een stuk tekst, zonder dat je daarvoor alle font instellingen weer moet aflopen. Bovendien worden al je teksten ook automatisch bijgewerkt als je een voorgedefinieerde stijl aanpast. Dit is bijvoorbeeld erg handig voor je kopteksten, onderschriften, maar ook je algemene tekst.

De software van Blurb geeft je verschillende opties voor allerlei soorten pagina’s zoals hoofdstuk bladzijdes, tekst- en foto pagina’s, maar ook titelpagina’s, copyrightvermeldingen, indexpagina’s en inhoudsopgaves.

Je kan eveneens de ‘dust jacket’ (de omslag voor de hardcover boeken) in verschillende stijlen inrichten. En hoe meer pagina’s je boek omvat, hoe groter de ruimte op de rug wordt, waardoor je hier ook grotere lettertypen kan gebruiken.

Tijdens het samenstellen van je boek kan je de preview modus gebruiken om een voorbeeld van je boek te bekijken.

Foto’s voorbereiden voor gebruik in het boek

Als je wilt dat de foto’s in je boek zo goed mogelijk worden afgedrukt, dan zul je ze van tevoren nog enigszins moeten aanpassen. Zo is het het beste om de foto’s te exporteren naar het exacte formaat (in pixels) waarin je ze in het boek wilt gaan gebruiken. Bovendien moet je er rekening mee houden dat Blurb een CMYK (Cyan, Magenta Yellow, Key) printproces hanteert, aangezien de printer die zij gebruiken voor het drukwerk in de vier kleuren cyaan, magenta, geel en zwart print. Dit betekent simpel gezegd dat de printer een beperkter kleurenbereik heeft dan de RGB-waarden die goed bewerkte foto’s doorgaans hebben. Er zijn een aantal mogelijkheden om deze afwijking zo klein mogelijk te houden, welke ik hieronder zal bespreken.

Formaat van de foto in pixels

Wanneer je je eigen layout samen hebt gesteld, heb je waarschijnlijk ook vast omlijnde posities waar de foto’s in verwerkt zullen worden. Je kan dan heel gemakkelijk je foto’s exporteren (vanuit bijvoorbeeld Lichtroom) in de benodigde resolutie.

Ook in Blurb’s BookSmart is te zien hoe groot de foto’s moeten zijn voor toepassing in de placeholders: wanneer je de placeholder slecteert en je muis erboven houdt krijg je te zien wat het geadviseerde formaat van de foto is.

Als je je foto’s wilt voorzien van een kader, dan kan je dit het beste gewoon in een programma als Photoshop toevoegen. Je moet dan bij het exporteren van de foto wel rekening houden met de breedte van dit kader. gebruik je bijvoorbeeld een 15 pixels breed kader, dan zal je de foto bij het exporteren 30 pixels minder breed (of hoog) moeten maken.

Kleurenruimte van de foto’s

Volgens Blurb komt de kleurenruimte van de printer die zij gebruik het meest overeen met de sRGB kleurenruimte en zij raden dan ook aan om de foto’s naar deze kleurenruimte om te zetten.

Als je de behoefte hebt aan een nog beter voorbeeld van hoe de foto er na het drukken uit komt te zien, dan kan je het CMYK kleurenprofiel dat op de website van Bonsai Photography te verkrijgen is gebruiken. Dit is het profiel van de HP Indigo 5000 printer, welke door Blurb gebruikt wordt voor het drukken van hun boeken. Wanneer je dit kleurenprofiel toevoegd aan de ICC profielen op je computer, dan kan je deze in Photoshop selecteren voor Soft Proofing van je foto. Je kan dan eventueel ook ‘Gamut Warning’ nog aanzetten, zodat je kunt zien welke delen van de foto zich buiten het afdrukbare gebied van de printer begeven en dus niet voorspelbaar geprint kunnen worden. Met behulp van de individuele kleurcorrecties kan je de foto dan nog zo aanpassen dat deze binnen het vereiste bereik komt te liggen.

Let wel: dergelijke stappen hebben weinig nut als je geen correct gecalibreerde monitor gebruikt. Sowieso is het aan te raden om met gecalibreerde monitoren te werken wanneer je aan de slag gaat met (professioneel) drukwerk. Meer informatie hierover is terug te vinden in mijn artikel over beeldscherm calibratie.

Foto’s optimaliseren voor het printen

Je kan er bij CMYK print- en drukprocessen grofweg vanuit gaan dat de printers voorspelbaar printen binnen lichtintensiteit van 5 tot 95 procent. Zwart- of witwaarden die respectievelijk lager of hoger liggen zullen geheel als zwart of zonder inkt geprint worden. Om te voorkomen dat detail in deze gebieden verloren gaat kan je de Levels output van Photoshop gebruiken om de helderheidswaarden van de foto binnen het gebruikte bereik te krijgen. In Photoshop kan je bij adjustments kiezen voor ‘Levels’ en daar onderaan het venster bij output het beste de waarden 6 en 242 invullen.

Echter, wanner je wilt dat je foto diepe zwartwaarden houdt, of wanneer je schitterlichtjes in je foto hebt, dan zul je deze toch respectievelijk zwart en wit willen houden. Voor zwart zou een waarde van 2-3 dan beter zijn en voor wit een waarde van rond de 250. Zo zorg je ervoor dat de uiterste delen geheel zwart of wit zijn, maar je het detail dat daar net buiten ligt toch nog te zien is.

Bij het toepassen van deze output levels zal je merken dat het contrast van de foto wat achteruit gaat. Als je dit wilt voorkomen dien je vóót de output levels nog een lichte contrastverhogende curve toe te passen, waarbij je het donkere deel wat donkerder maakt en het lichtere deel lichter.

Je moet dit voor de output levels doen, omdat het naderhand toepassen van de curve erin resulteert dat de donkere en lichte delen weer opnieuw buiten het afdrukbereik getrokken worden.

Als je nog een kader in een bepaalde kleur wilt toevoegen, dan is dat feitelijk de laatste stap om toe te passen. Je wil immers neit dat je witte kader ook als grijs wordt afgedrukt en dus zal deze stap altijd na de output levels moeten plaatsvinden.

Verscherpen met Photokit Sharpener

Als je echt de allerbeste prints wilt en je veel kennis van verscherpen hebt, dan kan je gedurende het gehele proces nog gebruik maken van Photokit Sharpener, een werkelijk ongelooflijke verscherpingstool voor Photoshop. Photokit Sharpener is echter niet weggelegd voor de leek, aangezien deze krachtige plugin een foto bij verkeerd gebruik ook heel snel van ruïneren.

Wie gebruik wil maken van Photokit Sharpener kan voor de output sharpening het beste 150-lpi Coated 300 ppi kiezen.

Overigens is het verschil tussen met Photokit Sharpener verscherpte foto’s en de verscherping in Adobe Lightroom in het eindresultaat niet of nauwelijks waarneembaar. Je moet je dus serieus afvragen of het de enorme hoeveelheid extra tijd wel waard is.

Controleer je fotoboek

Wanneer je klaar bent met je boek ga je er natuurlijk nog een paar keer doorheen om alles te controleren. Daarbij zijn er nog een paar dingen waar je specifiek op moet letten. Maak je bijvoorbeeld gebruik van een zwarte pagina achtergrond met witte tekst, dan is het verstandig om alle tekst te controleren op verborge zwarte tekst. Deze tekst is in BookSmart niet zichtbaar, maar wel heel licht in de gedrukte versie, hetgeen behoorlijk kan storen.

Controleer ook nog even of alle teksten goed zijn uitgelijnd en of de pagina nummering goed doorloopt. En als je alles dan gecontroleerd hebt kan het geen kwaad om het rustig nog twee keer te controleren. Better safe than sorry…

Tenslotte kan je je boek via BookSmart uploaden naar Blurb. Wanneer dat gereed is wordt je vanzelf doorgestuurd naar de website van Blurb waar je nog het een en ander kan instellen (zoals de titel en prijs voor je boek) en waar je je boek kan bestellen. En vanaf dat moment is het wachten…

Enkele aanvullende opmerkingen

Ik heb enkele dagen geleden mijn eerste Blurb fotoboek besteld en ben nog in afwachting van het resultaat, waar ik dus ook nog niets over kan melden. Als je zelf nog niet geheel overtuigd bent van de door Blurb geproduceerde boeken dan is verstandig om je eerste boek in ieder geval met behulp van BookSmart samen te stellen en je alle moeite in Photoshop te besparen. Het zou een grote teleurstelling zijn om na al die arbeid tot de conclusie te komen dat het resulterende boek niet aan je verwachtingen voldoet.

Nog één belangrijke toevoeging: Blurb gebruikt voor de Dust Jackets een afwijkend drukproces, waardoor de bovenstaande stappen voor de individuele pagina’s niet van toepassing zijn op de omslag. Voor de omslag kan je het beste gewoon een zo goed mogelijk ogend sRGB bestand gebruiken.

Update 18 maart 2008:
Ik heb mijn eerste Blurb fotoboek inmiddels binnen en heb er een korte review over geschreven: Blurb fotoboek review

Update 10 februari 2009:
Het artikel is uitgebreid met de laatste features en mogelijkheden van Blurb.

Mijn fotoboek ‘Curaçao 2008′ is te bestellen via de volgende link:

Curaçao 2008 (…

van band’ariba tot…

By Martijn Smeets

Heb je zelf nog noemenswaardige aanvullingen of ervaringen over het maken van een Blurb fotoboek? Plaats ze dan hieronder als reactie!

Waarom Color management?

Vrijwel elke (digitale) fotograaf krijgt vroeg of laat met color management (kleurbeheer) te maken en wanneer je optimale resultaten wilt behalen, dan zul je er ook de nodige kennis van moeten hebben. Maar wat houdt het dan precies in?

Elk uitvoerapparaat heeft z’n eigen karakteristieken wat betreft de manier waarop het kleuren en lichtintensiteit weergeeft. Zo hebben monitoren heel andere eigenschappen dan bijvoorbeeld printers en drukpersen. Het onderlinge verschil tussen monitoren is vaak minstens zo groot. Voor al die uitvoerapparaten geldt dat ze maar een beperkt aantal kleuren kunnen weergeven en bovendien op verschillende manieren afgesteld kunnen worden, wat ook tot de nodige afwijkingen kan leiden.

Het resultaat kan dan dus zijn dat je foto op je eigen beeldscherm helemaal naar wens is, maar dat deze er bij de buurman heel anders uitziet, of dat de afdruk van deze foto ook niet helemaal overeen komt met de vertoning op het beeldscherm.

De eerste stap in een correcte vertoning op ieders beeldscherm of alle afdrukken ligt bij de instellingen van je eigen beeldscherm. Natuurlijk kan je er nooit voor zorgen dat anderen hun beeldscherm perfect hebben afgesteld, maar je kan er wel voor zorgen dat jij je bewerkingen uitvoert op een neutraal beeldscherm, waardoor het resultaat gemiddeld gezien goed vertoond wordt.

Hoe werkt Color management?

Color management gebeurt door middel van ICC (International Color Consortium) profielen. Simpel gezegd vertellen deze profielen de computer hoe bepaalde kleurwaarden in een afbeelding (of wat dan ook) moeten worden verwerkt en uitgevoerd. Zo zijn er verschillende ICC profielen voor monitoren, printers, maar ook voor verschillende soorten papier. In het laatste geval wordt er dan voor de output naar de printer voor gezorgd dat de kleuren zo aan de printer doorgegeven worden dat ze op het betreffende papier zo goed mogelijk weergegeven worden.

Er zijn niet alleen ICC profielen voor uitvoer apparaten, maar ook voor invoer apparaten (zoals scanners en camera’s), maar ook voor bestandsformaten (zoals Adobe RGB en sRGB). Het is goed om te weten dat deze profielen bestaan, maar ik zal daar niet dieper op ingaan. Over die bestandsformaten zal ik in een volgend artikel wel meer aandacht schenken. Simpel gezegd komt erop neer dat deze profielen de computer vertellen wat de kleurwaarden in de afbeelding betekenen, zodat ze daarna met een uitvoer-profiel weer vertaald kunnen worden naar de best mogelijke uitvoer.

Met behulp van monitor calibratie kan je zelf een ICC profiel voor je eigen monitor maken. Je kan je dan afvragen waarom je niet gewoon een standaardprofiel voor die monitor zou kunnen gebruiken. Dat heeft meerdere redenen. Allereerst veranderd de weergave van een monitor na verloop van tijd, hetgeen bij CRT beeldschermen meer aan de orde is dan bij LCD schermen. Daarnaast hebben de lichtomstandigheden in de ruimte waar de monitor zich bevindt ook invloed op de manier waarop de kleuren door onze ogen geïnterpreteerd worden en om dat te compenseren moet er dus een ander ICC profiel gebruikt worden.

De goedkoopste manier om je monitor te calibreren is met het Adobe Gamma programma of met Apple’s ingebouwde kleurbeheer dat te vinden is onder de beeldscherm voorkeuren. Bij beide methoden calibreer je met behulp van je eigen waarneming. Dit is niet erg nauwkeurig, doordat het menselijk ook de neiging heeft om kleurafwijkingen zeer snel te corrigeren, waardoor je de afwijking op een gegeven moment gewoon niet meer waar zal nemen. Het is dan ook beter om te calibreren met behulp van een calibratiesonde.

Beeldscherm calibratie met een calibratiesonde

Er zijn veel verschillende calibratie pakketten verkrijgbaar, waarvan de X-Rite i1 en de ColorVision Spyder3 Pro voor de meeste fotografen de beste aankopen zijn. De Pakketten variëren van 150 tot ruim 300 euro, maar voor de gemiddelde fotograaf zullen de standaard versies van 150 tot 200 euro afdoende zijn.

Ik werk zelf met de Colorvision Spyder3 Pro. De rest van dit artikel is dan ook gebaseerd op het gebruik van dit pakket.

De monitor calibratie wordt heel simpel uitgevoerd door de stappen in het bijgeleverde programma te volgen. Hierbij moet de sonde dan ook voor het beeldscherm worden gehangen, waarna deze de uitvoer van de monitor zal meten en evalueren. Gedurende dit proces zal gevraagd worden om de instellingen van de monitor (voor zover mogelijk) aan te passen tot deze binnen een bepaalde marge bevinden. Zodra dat gereed is zal de sonde de uiteindelijke meting uitvoeren en indien gewenst daarbij ook het omgevingslicht meenemen. Dat laatste is erg nuttig wanneer je regelmatig in verschillende soorten licht werkt (dag licht overdag versus kunstlicht ’s avonds). Je kan dan wisselen van profiel, wanneer dat nodig is.

Uiteindelijk zal de calibratiesoftware een ICC profiel genereren en dit installeren, zodat je er direct mee kunt werken. Wanneer je dan het verschil tussen de weergave voor en na de bewerking te zien krijgt besef je goed wat een verschil monitor calibratie uit kan maken.

Je zal de monitor calibratie nog regelmatig moeten herhalen om te compenseren voor de veranderende eigenschappen van de monitor. Voor CRT beeldschermen zal je dit elke maand minstens één keer moeten doen en bij LCD schermen is één keer in de twee maanden ruim voldoende.

De gamma-waarde kiezen

Tijdens de calibratie krijg je ook te maken met de gamma waarde van het kleurenprofiel. Voor een exacte werking en functie van de gamma-variabele van een kleurenprofiel (en beeldscherm) moet ik hier te diep op de materie ingaan, maar je zou het kunnen omschrijven als de manier waarop de waarden voor de lichtintensiteit worden omgezet naar de uiteindelijk weergegeven lichtintensiteit.

Het is wel belangrijk om te weten dat het Windows besturingssysteem standaard een gamma-waarde van 2.2 hanteert, wat betekent dat alle ongecalibreerde computer met het Windows besturingssysteem sowieso volgens deze gamma-functie werken. Het Apple besturingssysteem hanteert standaard een gamma van 1.8, en ook de grafische industrie hanteerde jarenlang deze gamma-waarde. De laatste jaren wordt echter steeds meer aangeraden om ook op het Apple-platform een waarde van 2.2 aan te houden.

Het grootste voordeel hiervan is dat de digitale weergave van foto’s op het Apple en Windows platform gelijk is. Wanneer je zelf materiaal aanlevert dat gedrukt of geprint moet worden, dan is de gebruikte gamma-waarde geen issue, maar wanneer er naderhand nog iemand mee komt te werken, dan is het wel noodzakelijk dat de gamma-waardes op elkaar aansluiten, of dat men hier in ieder geval kennis van heeft, zodat daar rekening mee gehouden kan worden.

Gebruik voor de beeldscherm calibratie dus een gamma waarde van 2.2.

Conclusie

Zeker als je je bewerkingen op verschillende monitoren uitvoert is het van groot belang dat deze allemaal gecalibreerd zijn, zodat de foto overal nagenoeg hetzelfde wordt weergegeven. Ik zeg hier bewust ‘nagenoeg’, omdat er altijd verschil zal blijven bestaan doordat verschillende monitoren ook een verschillend kleurenbereik hebben, wat resulteert in een iets afwijkende weergave van bepaalde kleuren.

Wanneer je ooit aan de slag gaat met professionele drukprocessen dan is een gecalibreerde monitor haast een vereiste; de subtiele aanpassingen die nodig zijn om een foto voor te bereiden voor professioneel drukwerk zijn zinloos als de monitor waar dat op gebeurt een forse afwijking vertoond.

Inleiding

Nachtfotografie: verrassend en uitdagend

De bovenstaande punten maken nachtfotografie niet alleen tot een moeilijke discipline, maar ook tot een enorme uitdaging. Er zijn bovendien vele redenen die ertoe leiden dat nachtfoto’s zeer verrassende beelden kunnen opleveren.

Het menselijk oog kan een veel groter contrast verwerken dan de sensor (of film) van een camera. Dit beperkte contrastbereik van de camera leidt tot de situatie waarin diepe zwarten als ook felle lichten al heel snel tegelijkertijd op een nachtfoto terug te vinden zijn. Dit betekent dus dat je als fotograaf zult moeten kiezen: stel je de belichting in op het lichte deel, of op het donkere deel?

Daarnaast zorgt het beperkte licht ook voor de noodzaak om langere sluitertijden toe te passen dan je overdag zou doen. Langere sluitertijden zorgen op hun beurt weer voor een hogere mate van bewegingsonscherpte, doordat bewegende objecten niet meer bevroren kunnen worden. Die bewegingsonscherpte kan dus ook beelden opleveren die het menselijk oog nooit als zodanig zou waarnemen.

Tenslotte krijg je bij nachtfotografie vaak te maken met verschillende soorten licht en lichtbronnen in één enkele foto. Zo valt er gemakkelijk een onderscheid te maken tussen direct (lampen) of indirect licht (reflectie) en de kleurtemperatuur van de lichtbron(nen). Afwijkende kleurtemperaturen kunnen binnen een foto weer tot vervelende kleurzwemen leiden; denk maar aan de groenige zweem die veroorzaakt wordt door tl-lampen.

De uitdaging van nachtfotografie ligt ‘m vaak in het creëren van een bepaalde sfeer in een foto. Vaak is het erg moeilijk om een met het oog waarneembaar tafereel ook als zodanig vast te leggen en moet er dus gezocht worden naar mogelijkheden om deze (of een andere) sfeer toch over te brengen.

Dit is overigens niet iets wat je ‘even’ leert. Hier moet je gewoon ervaring mee opdoen. Veel op pad gaan is dus het beste advies.

Verschillende soorten nachtfotografie

Er kunnen enkele verschillende soorten van nachtfotografie onderscheiden worden:

• Reportages
• Mooie plaatjes
• Statische foto’s
• Dynamische foto’s

Hierin is een reportage een serie foto’s die samen een verhaal vertellen en in dat opzicht samen meer zijn dan de optelsom van de losse foto’s. ‘Mooie plaatjes’ zijn simpelweg losse foto’s die niet perse een verhaal vertellen.

In beide categorieën kan er sprake zijn van statische foto’s en dynamische foto’s. Statische foto’s houdt in dat het onderwerp (of de camera) niet beweegt, integenstelling tot dynamische foto’s, waarbij de beweging juist een essentieel onderdeel van de foto is.

Ik reken mijn eigen fotografie tot de groep ‘mooie plaatjes’, en dan zowel statisch als dynamisch. Dit is handig om te weten, aangezien dit artikel vanuit mijn persoonlijk standpunt geschreven is.

Voor het fotograferen

Voorbereidingen voor nachtfotografie

Alvorens je op pad gaat om in de avond of nacht foto’s te maken is het verstandig om de nodige voorbereidingen te treffen. Controleer bijvoorbeeld van tevoren het weerbericht, zodat je weet waar je mee te maken krijgt (het kan ’s avonds immers snel afkoelen) en pas je kleding hierop aan. Neem ook altijd wat geld mee en eventueel wat eten of drinken. Als je ergens strand, om wat voor rede dan ook, kan dit goed van pas komen.

Heel belangrijk: je identificatiebewijs! Voor veel mensen is iemand die ’s avonds aan het fotograferen is al snel verdacht, zeker wanneer je dit rond industriële complexen of grote gebouwen doet. Mocht de politie je om een verklaring vragen, dan kan je zo een eventuele boete voorkomen.

Maak van tevoren een inventarisatie van foto’s die je wilt maken en locaties die je wilt bezoeken. Dit geeft je wat houvast voor het geval je tijdens het fotograferen niet meer weet wat je nog meer in gedachte had. Het zorgt er bovendien voor dat je niet zomaar rond aan het dolen bent, opzoek naar die ene foto.

Fotoapparatuur

Als je ’s avonds of ’s nachts gaat fotograferen zou je idealiter het volgende bij je moeten hebben:

• Camerabody
• Groothoeklens (10-20mm, 12-24mm, etc)
• Standaardzoom (bijvoorbeeld 24-105mm)
• Eventueel vaste brandpunten (tussen 10-105mm)
• Flitser
• Statief en Remote control
• Zaklampje
• Waterdichte tas (voor het geval het gaat regenen)

Neem vooral niet teveel dure accessoires mee. ’s Avonds en ’s nachts is de kans dat je fotoapparatuur gestolen wordt nog veel groter. Ook een telelens is niet echt nodig, aangezien deze ’s avonds maar van weinig nut is: in het donker is het al moeilijk om perspectief te creëren en met een telelens is dit al helemaal niet meer te doen. Dit levert doorgaans dus heel platte en saaie foto’s op.

Met name groothoeklenzen zijn in de nachtfotografie van onschatbare waarde. De korte brandpuntsafstanden zorgen ervoor dat er met veel langere sluitertijden uit de hand gefotografeerd kan worden dan bij bijvoorbeeld standaardlenzen en telelenzen. De stelregel luidt dat de sluitertijd niet langer mag zijn dan 1/brandpuntsafstand. Bij een lens van 10mm is dat dus 1/10 seconde, waardoor je in de schemer nog prima zonder statief uit de voeten kan.

Een lens met Image Stabilization (IS) kan in dit laatste geval zeer van pas komen. Image Stabilization zorgt er namelijk voor dat het beeld enigszins gestabiliseerd wordt, waardoor het mogelijk is om uit de hand te fotograferen met 2-4 stops langere sluitertijden dan gebruikelijk.

Alle overige punten uit het bovenstaande lijstje spreken natuurlijk voor zich.

De camera

Om succesvol ’s nachts te kunnen fotograferen moet de camera minstens over de volgende eigenschappen en mogelijkheden beschikken:

• Diafragma-voorkeur
• Sluitertijd-voorkeur
• Handmatige belichting
• Aanpasbare ISO-waarden
• Sensor met lage ruisontwikkeling bij lange opnames
• Afstandsbediening en/of timer

Vrijwel alle moderne spiegelreflex camera's beschikken over een dergelijke functie en het kan dus lonen om hier even naar op zoek te gaan. Bij Canon's camera's is deze functie terug te vinden onder de zogenaamde 'custom functions'.

Lokaties om te fotograferen

Om een start te kunnen maken met nachtfotografie, heb je natuurlijk wel wat interessante locaties nodig. Je kan jezelf trainen om ’s avonds en ’s nachts uit te kijken naar interessante locaties en onderwerpen. Onthoud deze en schrijf deze vervolgens op. Na een tijdje zal je een flink lijstje van objecten in je omgeving hebben, waar je dan mee aan de slag kan.

Je kan bijvoorbeeld denken aan de volgende lokaties:

• Drukke wegen binnen de stad
• Stadscentra
• Industriële gebieden (zoals havens)
• Water in of nabij de stad
• Architectuur (bruggen, kantoorgebouwen, denk ook aan kleine details)

Heb je zelf interessante locaties gevonden die je met anderen wil delen? Plaats ze dan hieronder als reactie!

Momenten om te fotograferen

Op de vraag wat het beste moment is om je met nachtfotografie bezig te houden is het antwoord “als het donker is” natuurlijk wat te kort door de bocht. Vaak blijkt de schemer namelijk een van de beste momenten voor nachtfotografie (of avondfotografie, in dat geval). Volledig zwarte luchten zijn namelijk maar zelden echt interessant en een diepblauwe hemel kan een foto net dat beetje sfeer meegeven dat het tot een bovengemiddelde foto maakt. Overigens zal je merken dat die blauwe luchten nog heel lang zichtbaar blijven. Zelfs op het moment dat het voor je gevoel al helemaal donker is kan je nog een mooie blauwe lucht als achtergrond gebruiken.

Wanneer je je in stedelijk gebied bevindt heb je vaak ook te maken met lichtvervuiling. Het licht van kassen, of van een fors verlichte stad kan dan zeer vervelende zwemen opleveren, met name op laaghangende bewolking. Dat is dus ook te voorkomen door nog tijdens de schemer te fotograferen. Aan de andere kant kan dat liucht ook gebruikt worden om het wolkendek te accentueren, wat vooral erg goed werkt in zwartwit foto’s.

Wanneer je mensen of verkeer in beeld wilt brengen, dan zal je dit natuurlijk moeten doen op tijdstippen dat er voldoende activiteit aanwezig is. In winkelcentra zijn koopavonden dan natuurlijk de uitgewezen momenten en voor het vastleggen van verkeer zoek je de avond- of ochtendspits op. Voor de laatste twee situaties zal je het dus vooral van de kortste dagen in december en januari moeten hebben, aangezien het anders te licht is op het moment dat de spits (respectievelijk) eindigt of begint.

Techniek: Diafragma, sluitertijd en ISO-waarde

Diafragma en sluitertijd

Om in nachtfotografie het gewenste resultaat te krijgen moet je met name je diafragma en sluitertijd op de juiste manier benutten. Je zult altijd eerst voor één van de twee een doelwaarde moeten kiezen. Of je met de diafragma-waarde of de sluitertijd moet beginnen kan je achterhalen door de volgende simpele vragen:

1. Wil ik een bepaalde bewegingsonscherpte creëren?
2. Bestaat mijn foto enkel uit stilstaande objecten?

Als het antwoord op de eerste vraag ‘ja’ is, dan kan je het beste eerst een geschikte sluitertijd kiezen. Is het antwoord op vraag twee ‘ja’, dan dien je te beginnen met het instellen van het diafragma.

Het heeft bijvoorbeeld geen enkele zin om een hoge diafragma-waarde en dus veel scherpte(-diepte) te gebruiken als het hoofdonderwerp beweegt, aangezien dit alleen maar tot onscherpte leidt (door de langere sluitertijd, of de hoeveelheid ruis die veroorzaakt wordt door de hoge ISO-waarde).

Anderzijds, als er niets beweegt (en je de camera op een statief hebt gemonteerd), dan kan je beter voor zoveel mogelijk scherpte kiezen en dus een geschikte diafragma opening combineren met de daarvoor noodzakelijke sluitertijd..

Verderop in dit artikel vind je een overzicht van aanvangswaarden die je kunnen helpen bij het kiezne van het juiste diafragma en sluitertijd.

ISO-waarde

Over het algemeen geldt: hoe lager de ISO-waarde, hoe lager het ruisniveau. Ook het contrastbereik ligt hoger bij lage ISO-waarde dan bij hoge. Vooral dit laatste is in het geval van nachtfotografie een belangrijk punt, aangezien je juist ’s nachts te maken krijgt met extreem veel contrast.

Wanneer het niet lukt om de gewenste diafragma-sluitertijd-combinatie te creëren, dan kan je de ISO-waarde aanpassen om toch de gewenste combinatie te kunnen gebruiken.

Meer informatie over sluitertijden en diafragma kan je lezen in mijn artikel: Sluitertijd en Diafragma uitgelegd.

Techniek: Lichtmeten

De lichtmeter van een camera (of aparte lichtmeter) gaat uit de van een gemiddelde lichtintensiteit van 18%. De lichtmeter stelt de belichting dus zo in dat het deel van de foto waar deze op ingesteld is die18% grijswaarde heeft. Overdag gaat dit prima op, zeker wanneer je weet waar je je lichtmeter op moet richten, ’s nachts ligt dit echter wat ingewikkelder. Over het algemeen zullen er maar weinig objecten zijn die een lichtintensiteit van 18% hebben. Het heeft dus weinig zin om de lichtmeter ergens op in te stellen. Dat wil overigens niet meteen zeggen dat er dan ook geen manier is om de automatische lichtmeter te gebruiken.

Wanneer je een lichtdeel van de foto zo licht wil maken dat ‘t tegen het witte aan zit, maar nog wel voldoende detail bevat, dan kan je hier de belichting op instellen en vervolgens grof 1,5 tot 2 stops overbelichten.

Omgekeerd kan dat ook met de donkere dele van de foto. Wanneer je de lichtmeter hierop instelt en vervolgens 1,5 tot 2 stops onderbelicht, dan zal dit resulteren in een foto waarbij dat donkere deel tegen het zwarte aanzit maar niet volledig dichtgelopen is.

Mocht het met de automatische lichtmeter niet lukken, dan moet je de camera op de handmatige stand zetten en zelf zowel de sluitertijd als het diafragma opgeven. Met een digitale camera heb je nu onmiddelijk het voordeel dat je de opname achteraf kan bekijken en beoordelen en desgewenst een nieuwe kan maken. Onderstaande aanvangswaarden voor ‘available light’-fotografie kunnen je helpen bij de eerste instellingen.

Al de hier genoemde waarden zijn bedoeld als leidraad om de belichting op te baseren. Ze zijn uiteraard niet altijd toepasbaar of correct maar bieden wel enige houvast voor de belichtingsinstellingen.

Het kan overigens geen kwaad om sommige delen van een nachtfoto te overbelichten; sterker nog: je moet vaak delen van een foto overbelichten. Wanneer je je belichting op de felste lichtbron(nen) zou baseren, levert dat uiteindelijk een veel te donkere foto op. Bovendien gaat daarmee al snel de kracht van de lichtbron verloren. Een felle lamp kan juist erg goed werken, wanneer deze overbelicht op de foto staat; het springt er dan uit alszijnde een felle lamp.

De aanwezigheid van een zeer felle lichtbron hoeft een foto dus ook niet meteen te verpesten; deze kan juist een waardevolle bijdrage leveren.

Techniek: Compositie

Voor nachtfotografie gelden in principe geen wezenlijk andere compositie-’regels’. Hier kan je meer over lezen in mijn eerdere artikel over composities.

Bij nachtfotografie heb je echter wel te maken met een heel ander soort situatie dan overdag. Zo is het zelden mogelijk om perspectief-lijnen te gebruiken, doordat er vaak onvoldoende licht is om de hele omgeving te tonen. Je doet er dan ook beter aan om de compositie in te delen op basis van de aanwezige lichttbronnen en de lichte delen van de foto.

Met name reflectie van licht (bijvoorbeeld in het water) heeft vaak een versterkend effect op de foto. Hou er bij reflectie in water rekening mee dat langere opnames zorgen voor een minder scherpe reflectie dan bij kortere opnamen. Ook sterk golvend water levert een minder afgetekende reflectie op.

Techniek: Nabewerken

Vooral bij digitale foto’s is het verstandig om de gemaakte foto’s nog na te bewerken. Zonder al te diep op de digitale fotografie workflow in te gaan kan ik vertellen dat met name het toepassen van de juiste ‘curve’ en het uitlichten van de schaduwen een groot verschil uit kan maken. Zo kan je eerst de schaduwen wat op te helderen tot een niveau waarbij je al het detail dat je nog wil terug halen ook daadwerkelijk duidelijk kunt zien. De resulterende foto zal dan een wat lager contrast hebben in de donkere gebieden, hetgeen erg onaangenaam kan ogen. Om dit contrast te herstellen dien je vervolgens een curve toe te passen waarbij de schaduwen wat donkerder gemaakt worden, terwijl de lichte delen van de foto gelijk blijven in intensiteit.

Overigens is een dergelijk proces geen verplicht nummer; je zal uiteindelijk gewoon zelf op je eigen intuitie moeten afgaan bij het bewerken van je nachtfoto’s. Zo kan het bijvoorbeeld gebeuren dat je het contrast juist wil verhogen door je schaduwen diepzwart te maken. Deze richtlijnen kunnen je natuurlijk wel enigszins bij dat creatieve proces helpen.

Bij nachtfotografie heb je vaak te maken met veel verschillende lichtbronnen die zich allemaal tegelijk in één foto manifesteren. Dat kan dus leiden tot kleurzwemen, of het kan de automatische witbalans van je camera goed om de tuin leiden. In het laatste geval moet je de witbalans dus zelf bijwerken naar een instelling die prettig oogt, of overeen komt met wat je ter plekke zag of uiteindelijk in de foto terug wilt zien.

Om de kleurzwemen aan te pakken zal je met de instellingen van de individuele kleurkanalen aan de slag moeten gaan, de ‘hue’, ’saturation’ en ‘luminance’ dus. Hier is geen richtlijn voor te formuleren en het is bovendien een erg subjectief proces. Het is bovendien onmogelijk om hier een kant en klare handleiding te geven voor het maken van de perfecte nachtfoto’s, maar het is wel handig om te weten welke mogelijkheden en welke hulpmiddelen je tot je beschikking hebt.

Naast deze aanpassingen is het vaak nog nodig om de ruis nog wat verder te onderdrukken. De ruisonderdrukking van de camera kan namelijk wel een hoop ruis wegwerken, maar zal deze nooit in zijn geheel elimineren.

Conclusie

Er komt heel wat kijken bij nachtfotografie en dat maakt het vaak tot een flinke uitdaging. Met beelden die sterk afwijken van wat men met eigen ogen als resultaat, levert het echter ook een hoop voldoening op.

Veel aspecten van de nachtfotografie vergen een hoop oefening en doorzettingsvermogen en ik hoop dan ook van harte dat dit artikel dit proces enigszins weet te sturen en je een leidraad biedt voor het maken van je eigen nachtfoto’s.

Print on Demand (ook wel: Publish on Demand)

Print-on-Demand (POD) is het proces in de grafische industrie, waarbij (met name) boeken pas worden gemaakt wanneer daar vraag naar is. Er is dus geen sprake van een voorraad van gedrukte boeken. POD wordt overigens ook wel eens (foutief) ‘Publish on Demand’ genoemd.

Voor wie zelf een boek wil uitgeven, als is het maar om een tastbare herinnering aan de vakantie te hebben, is Print on Demand de ideale oplossing. In tegenstelling tot het gangbare drukproces hoeft er bij Print on Demand namelijk geen hoog startbedrag betaald te worden en hoeft er ook geen minimum aantal boeken afgenomen te worden. Je betaald dus telkens een (relatief lage) vaste prijs per boek dat je afneemt.

Voor Print on Demand worden speciale printers gebruikt, wat tot gevolg heeft dat de kwaliteit van het drukwerk uiteindelijk wel wat lager is dan dat van een traditioneel drukproces. De technologie heeft zich inmiddels echter zover ontwikkeld dat deze kwaliteit voor een groot deel van de markt prima voldoet.

Enkele Print on Demand aanbieders

Het Nederlandse aanbod van Print on Demand bedrijven is nog redelijk mager en beperkt zich voornamelijk tot aanbieders van fotoboeken. Zo gebruiken een hoop partijen de software (en drukpartij) van Albumprinter. De kwaliteit van deze fotoboeken is niet bijzonder hoog en eigenlijk ook niet direct geschikt voor professioneel of semi-professioneel fotowerk. Wil je echter gewoon wat vakantiekiekjes kwijt in een gedrukt fotoboek, dan zijn ze prima geschikt.

Voor de betere (foto-)boeken zul je dus toch zaken moeten doen met buitenlandse drukkers. Ik beperk mijn artikel dan ook tot de volgende vier partijen.

• Lulu
• Blurb
• MyPublisher
• SharedInk

Er zijn natuurlijk nog veel meer prima drukkers, maar mijn conclusie is dat de bovenstaande bedrijven allemaal de beste optie zijn in een bepaalde situatie, waardoor de keuze eigenlijk het best beperkt kan worden tot één van deze vier.

4 situaties

Ik zal hier onderscheid maken in 4 verschillende situaties, namelijk de wens om:

1. een tekstboek te publiceren (Lulu)
2. een fotoboek met een aardige hoeveelheid tekst te publiceren (Blurb)
3. een redelijk geprijsd fotoboek te publiceren (MyPublisher)
4. een fotoboek met de kwaliteit van een coffee-table boek te publiceren. (SharedInk)

Een tekstboek publiceren

Voor tekstboeken is Lulu de aangewezen partij, enkel en alleen vanwege de mogelijkheid om PDF bestanden af te laten drukken. Zo kan je vanuit een goed opgemaakt Word-document een PDF versie genereren, welke je dan zonder verder gedoe af kunt laten drukken.

Lulu biedt bovendien de mogelijkheid om de boeken online te koop aan te bieden en je kan daar zelf de prijs vor vaststellen, zodat je er zelf ook nog wat aan kan verdienen.

Van de andere partijen is alleen Blurb geschikt voor tekstboeken, maar bij hen ben je gebonden aan hun BookSmart software om het boek samen te stellen.

Een fotoboek met tekst publiceren

De BookSmart software van Blurb heeft als voordeel dat het erg goed met beeldmateriaal om kan gaan. Hierdoor is het erg makkelijk om een fotoboek samen te stellen, waar je dan ook nog de gewenste hoeveelheid begeleidende tekst aan toe kan voegen. De software geeft je bovendien de mogelijkheid om je eigen layout toe te passen, door een full-bleed (volledige pagina) afbeelding toe te voegen. Je kan dan dus in bijvoorbeeld Photoshop je eigen pagina’s samen stelen en deze als gehele pagina exporteren en toevoegen aan je boek.

Als je voldoende behendig bent met Photoshop of Adobe InDesign, dan kan je natuurlijk ook een PDF maken van een zelf opgemaakt boek, maar mijn ervaring is dat dit een zeer tijdsintensief proces is en je heel goed moet weten waar je mee bezig bent, wil dit succesvol zijn.

Een redelijk geprijsd fotoboek publiceren

De prints van zowel Blurb als Lulu zijn zeer geschikt voor tekst, maar zij laten nog wel een hoop te wensen over op het gebied van afbeeldingen en foto’s. Wanneer je boek weinig tekst zal bevatten,het eigenlijk alleen maar draait om de foto’s én je niet te duur uit wilt zijn, dan is MyPublisher de aangewezen drukpartij. Met hun BookMaker software kan je gemakkelijk en snel een boek samenstellen, maar je kan er ook voor kiezen om, net als bij Blurb, zelf een layout te ontwerpen en deze als full-bleed paginas in je boek op te nemen.

De kwaliteit van de gedrukte foto’s is goed in verhouding tot de prijs. Overigens lijkt het of MyPublisher aan de prijzige kant is, maar ze hebben vrijwel altijd een promotionele actie lopen, waarmee je tot 50% op de kosten kan besparen. Bovendien, met de huidige dollarkoers scheelt het natuurlijk sowieso al een hoop.

Een fotoboek met de kwaliteit van een coffee-table boek publiceren

Als je het beste van het beste wilt, zonder dat je enkele duizenden euro’s kwijt bent voor het drukken van enkele tientallen of honderden boeken, dan lijkt er maar één geschikte partij: SharedInk. SharedInk levert bijzonder hoge service en met hun Photographer programma ben je er zeker van dat ze hun best doen om het allerbeste resultaat te leveren. De layouts van de pagina’s kan je zelf maken met behulp van Photoshop en op hun website wordt zeer duidelijke en vakkundige informatie verstrekt over het proces dat je dient te volgen om tot het beste resultaat te komen.

Het papier en de printer die door SharedInk gebruikt worden zijn van een stuk hogere kwaliteit dan de voorgaande partijen. Dit maakt het geheel natuurlijk ook een stuk kostbaarder en een boek van SharedInk is al gauw 2 tot 2,5 keer zo duur als een boek van bijvoorbeed MyPublisher.

Eigenschappen van de 4 aanbieders

Om zelf een goede keus te kunnen maken voor een printpartij om je eigen boek te laten drukken zal ik hier nog alle relevante eigenschappen van de genoemde partijen opsommen.

Lulu

• Geen eigen software
• Kan PDF’s afdrukken
• Zeer hoge kwaliteit van gedrukte tekst
• Relatief dun papier
• Zowel hardcover als paperback boeken
• Geen landscape-formaat boeken
• Matige kwaliteit van gedrukte foto’s
• Redelijke levertijd
• Online verkoop en eigen prijsbepaling mogelijk
• Goedkoop

Blurb

• Gebruiksvriendelijke software
• Kan geen PDF’s afdrukken
• Full-bleed pagina’s mogelijk
• Goede kwaliteit van gedrukte tekst
• Relatief dun papier
• Losse cover-omslag mogelijk
• Zowel hardcover als paperback boeken
• Ook landscape-formaat boeken
• Matige kwaliteit van gedrukte foto’s
• Redelijke levertijd
• Online verkoop en eigen prijsbepaling mogelijk
• Goedkoop

MyPublisher

• Gebruiksvriendelijke software
• Plug-in voor Apple iPhoto beschikbaar
• Full-bleed pagina’s mogelijk
• Lage kwaliteit van gedrukte tekst
• Goede kwaliteit van gedrukte foto’s
• Goed papier
• Losse cover-omslag mogelijk
• Beperkte keuze in formaten (wel landscape)
• Lange levertijd
• Gunstig geprijsd dankzij de promotionele acties

SharedInk

• Geen software
• Full-bleed pagina’s mogelijk
• Redelijke kwaliteit van gedrukte tekst
• Zeer goede kwaliteit van gedrukte foto’s
• Zeer goed papier
• Veel verschillede formaten
• Relatief korte levertijd
• Bestelen van losse test-pagina’s mogelijk
• Veel extra opties en mogelijkheden met het Photographer programma
• Prijzig

Over SharedInk kan nog gemeld worden dat zij een standaardprogramma hebben en een Photographer programma, dat speciaal bedoeld is voor veeleisende professionele fotografen. Een lidmaatschap van het laatste geeft je de beschikking over meer boekformaten, extra opmaak-informatie en een hoop extra opties. Bovendien worden de bestellingen van het Photographer programma met de hoogst mogelijke zorg verwerkt. Als voorbeeld haalt men aan dat de pers vaker gereingd wordt dan bij het standaard drukproces.

Het Photographer programma is voor 45 dagen ‘gratis’ uit te proberen. Na die 45 dagen kan je lid worden door eenmalig een bedrag van 129 dollar te betalen.

Ik ben momenteel zelf bezig met een algemeen boek over Curaçao (+/- 150 pagina’s) met behulp van Blurb en zal daarnaast een puur fotoboek maken met SharedInk (+/- 80-100 pagina’s). De resultaten (en het productieproces) hiervan zullen natuurlijk op deze website gepubliceerd worden in de vorm van een uitgebreid verslag.

Vrijwel elke laptop heeft wel een ingang voor een kabelslot. Hier kan dan een kabelslot op aangesloten worden, welke dan door middel van een sleutel of cijfercode te vergrendelen is. De kabel zelf kan om een pilaar, of ander vast voorwerp heen gedraaid worden, zodat de laptop niet zomaar mee te nemen is.

Kabelslotten worden vooral veel toegepast op kantoren en in openbare ruimtes, zoals bibliotheken of practicumzalen op scholen Zo’n slot kan echter ook prima van pas komen wanneer je op vakantie bent. In een hotel kan je zo de laptop aan het bed ketenen en in de auto kan je deze aan één of meerdere stangen onder een stoel vastmaken.

Een kabelslot is al te koop voor minder dan 30 euro. Het is een erg simpele oplossing, maar wel een zeer effectieve. Natuurlijk zal je er de echte doorzetter niet mee tegenhouden, maar je kan het de dief wel een heel stuk moeilijker maken.

In mijn eerdere artikel ‘Bereid je (Apple) laptop voor op diefstal‘ zijn nog meer handige tips te vinden.

Twee weken geleden lag de betreffende lens ingepakt en wel onder de kerstboom en inmiddels heb ik er al de eerste reeks foto’s mee gemaakt.

De cropfactor van 1.6 zorgt ervoor dat de zoomrange van 17 tot 55mm overeenkomt met 27 tot 88mm. Een prima allround zoomrange dus. Met name voor Canon’s EOS xxD (waar mijn 30D toebehoort) en xxxD serie is dit een meer dan geschikte walk around lens. De 24mm van de eerder besproken kandidaten is eigenlijk niet wijd genoeg. Doordat ik de laatste jaren veel meer in groothoek ben gaan fotograferen, gaf dit punt al snel de doorslag.

Voorheen twijfelde ik erg sterk tussen de 24-70 en de 24-105. De 24-105 was daarbij het interessantst door de aanwezigheid van Image Stabilization, maar de beperktere diafragma opening hield me toch aan het twijfelen. De 17-55 combineert de Image Stabilization met een maximale diafragma opening van F2.8 en maakt daarmee direct een einde aan die discussie.

Hoe scherp en contrastrijk de EF-S 17-55 is, zal pas blijken wanneer ik de lens wat meer gebruikt heb. Ik kan echter al wel melden dat de scherpstelling erg snel en geruisloos is, met dank aan de USM autofocus motor. Een fikse verbetering ten opzichte van mijn lawaaierige en langzamere Sigma 24-70 EX.

Het gebruik van de Image Stabilization was wel even wennen; om de een of andere rede werkt het een beetje bevreemdend als je door de zoeker kijkt terwijl het beeld gestabiliseerd wordt. Het oogt en voelt heel onnatuurlijk. Een probleem is het natuurlijk niet te noemen, want je went er al snel aan.

Het enige negatieve aspect dat ik over deze lens kon vinden was de ophoping van stof in de lens. Het zou niet direct effect hebben op de beeldkwaliteit, maar werd wel als erg frustrerend ervaren. Tot nu toe heb ik daar zelf echter nog niets van gemerkt.

Het grootste nadeel van de EF-S 17-55 is natuurlijk dat het een EF-S lens is. Dus mocht ik ooit overstappen op een fullframe camera, dan kan ik deze lens daar niet op gebruiken. Ik ben er echter van overtuigd dat Canon de EF-S mount nog lang zal aanhouden en ik ook nog lang met genoegen de camera’s uit die lijn zal gebruiken.

Het is nu alleen nog even wachten op de zonnekap, die ik er los bij heb besteld; deze is tot nu toe nog niet leverbaar…

Meer ervaringen volgen ter zijner tijd!

Er zijn echter wel een hoop manieren waarmee je het de dief ook naderhand nog flink lastig kan maken, zowel voor Windows laptops als portable Macs. Een kort overzicht.

Om bij een onverhoopte diefstal al het mogelijke te kunnen doen, kan je nu direct al een aantal maatregelen nemen. De volgende zijn van toepassing op elk type laptop:

1. Serienummer: Schrijf het serienummer van de laptop op en bewaar dit op een veilige plaats.
2. Backups: Maak regelmatige backups van je belangrijkste data en bewaar deze op een andere lokatie (belangrijk in het geval van inbraak
3. Log-in: Schakel de automatische log-in functie uit
4. Kabelslot: Gebruik een kabelslot om de laptop vast te zetten als je deze onbeheerd achter laat
5. Verzekering: Zorg ervoor dat de laptop verzekerd is in het geval van inbraak, of op reis
6. Versleutelen van bestanden: Versleutel bestanden met gevoelige (identiteits-) informatie met een wachtwoord.

De volgende mogelijkheden zijn specifiek voor Apple laptops met Mac OS X bedoeld:

1. Anti-diefstal alarm: met iAlertU kan je een anti-diefstal alarm dat reageert op bewegingen activeren
2. Undercover tracking software: Gebruik de tracking software van undercover om een gestolen laptop te volgen (zie onder)
3. Login venster: Personaliseer het log-in venster om duidelijk te maken aan wie de laptop toebehoort
4. Herinstallatie: Maak herinstallatie van Mac OS X onmogelijk door de firmware van de machine te beveiligen met een wachtwoord (Zie Apple Support Site voor meer informatie).

Undercover tracking software

Met Undercover, van ontwikkelaar Orbicule, kan je gemakkelijk een gestolen laptop volgen. Wanneer de laptop verbinding heeft met het Internet, wordt de netwerkinformatie naar de servers van Undercover gestuurd. Aangezien Internet Service Providers (ISPs) het gebruik van gestolen hardware als misbruik bestempelen zullen deze vaak meewerken aan het beschikbaar stellen van de identiteit van de vermeende dief. Wanneer je een Mac met ingebouwde iSight camera hebt, zal er eveneens elke paar minuten een foto naar de servers worden gestuurd.

Door een gestolen laptop te melden bij Orbilcule, met je identificatiegegevens van Undercover, zullen zij zelf zorgdragen van de ‘recovery’ van de laptop. Voor 35 euro, of 28 euro voor studenten, kan je gebruik maken van Undercover. Heb je meerdere Macs in huis, dan is het gezinspack interessanter: voor 42 euro kan je tot maar liefst 5 macs registreren.

Mocht de recovery van de gestolen computer onsuccesvol zijn, dan betaalt Orbicule je het aankoopbedrag bovendien terug.

Overigens kan ik de werking van Undercover (gelukkig) niet bevestigen. Wat zoekwerk leverde echter wel wat lovende verhalen op.

Het loginscherm personaliseren

In Mac OS X kan je heel gemakkelijk het loginscherm personaliseren door er tekst aan toe te voegen. Hiervoor moet je alleen het preferences bestand van het loginwindows aanpassen. Dit kan als volgt:

Open het volgende bestand: “/Library -> Preferences -> com.apple.loginwindow.plist”. Dubbelklik nu op ‘Root’ en klik vervolgens op die optie ‘New Child’. Geef de naam ‘LoginwindowText’ op en stel de Class in op ‘String’. Onder Value kan je nu de gewenste tekst ingeven.

Je kan hier bijvoorbeeld de volgende tekst aan toevoegen: “This computer belongs to: (Naam), (Adres, Land), (Telefoonnummer)”.

Het kan overigens nodig zijn om eerst de toegangsrechten in te stellen naar Read & Write, via de ‘Get Info’ optie van het plist bestand, alvorens het opgeslagen kan worden.

eBay, Marktplaats, Kapazaa

De kans is groot dat de gestolen computer al binnen enkele dagen op Internet wordt aangeboden. Het is dus wel zo handig om hier de weg al een beetje te kunnen vinden, zodat je weet waar je naar opzoek moet om je eigen laptop terug te vinden. Met name eBay, Marktplaats en Kapazaa zijn veel gebruikte marktplaatsen om gestolen waar te koop aan te bieden.

Let dan vooral op de plaats waar de laptop gestolen is als regio waar de laptop te koop wordt aangeboden en zoek ook naar de specifieke kenmerken. Probeer vervolgens zekerheid te krijgen door de aanbieder e-mails te sturen met enkele kritische vragen.

Preview

Allereerst Preview; Apple’s ingebouwde document-viewer. Met preview was het voorheen al mogelijk om zeer veel verschillende bestandsformaten te openen en te bekijken. In de Mac OS X Leopard is het nu ook mogelijk om RAW bestanden direct in het besturingssysteem te bekijken. Zo is het een stuk makkelijker om een gewenste foto te zoeken, buiten de Aperture of Lightroom library om. Uiteraard zijn de bewerkingen niet terug te zien in de preview, aangezien deze nooit in het RAW bestand zelf worden opgeslagen.

Cover Flow

ITunes was al langer voorzien van Apple’s nieuwe Cover Flow weergave, waarmee toen op gemakkelijke en aantrekkelijke wijze door album hoezen gebladerd kon worden. Inmiddels is Cover Flow ook aan de Finder (het Mac OS X equivalent van de Explorer in Windows) toegevoegd. Cover Flow gebruikt Preview om een voorvertoning van de bestanden te tonen. Wanneer dergelijke voorvertoningen niet beschikbaar zijn, dan laat Cover Flow het icoon zien.

Dankzij de RAW ondersteuning is het zo dus nóg makkelijker geworden om een bepaalde foto te vinden.

Quick Look

Mocht Cover Flow nog geen voldoende duidelijke weergave bieden om te bepalen of je het juiste bestand hebt, dan kan je ‘Quick Look’ gebruiken om het bestand op volledig scherm te tonen. Middels Quick Look is het bijvoorbeeld ook mogelijk om door verschillende pagina’s van een PDF bestand te bladeren, zonder het daadwerkelijk te openen.

Je kan Quick Look dus ook mooi gebruiken om een foto op volledig scherm (of kleiner) te tonen.

Spaces

Tijdens het bewerken van foto’s is het wel zo prettig om een schone werkruimte te hebben. Finder- en browser-vensters staan dan maar in de weg. Met behulp van ‘Spaces’ kan je nu verschillende virtuele werkplekken aanmaken en programma’s naar wens aan deze werkplekken koppelen. Met simpele commando’s (ctrl+nummer, ctrl+pijl, of F8) kun je tussen de verschillende Spaces schakelen.

Zo kan je dus je browservensters in het ene scherm tonen, Photoshop in een andere werkplek en Lightroom of Aperture in weer een andere Space.

Time Machine

Ik heb op mijn weblog al meerdere malen aandacht besteed aan het maken van backups. Voor veel mensen is dit een onhandige bezigheid, waar ze maar zelden de moeite voor nemen. Een automatische oplossing zou hun dus voor een catastrofe kunnen behoeden. Leopard beschikt over een dergelijk automatisch backup mechanisme, in de naam van ‘Time Machine’.

Wanneer je een externe harde schijf aan je Mac koppelt, zal Time Machine vragen of het deze schijf als Time Machine schijf moet gebruiken. Wanneer je hiervoor kiest, zal Time Machine ieder uur de laatste aanpassingen aan het systeem een de bestanden naar de externe schijf wegschrijven. Bij een eventuele crash, een foute bewerking of simpelweg zoekgeraakte bestanden, kan je de schade met behulp van Time Machine snel herstellen.

Time Machine maakt elk uur een backup en voegt deze aan het eind van de dag samen. Na een week worden de afzonderlijke dagen ook weer samengevoegd tot een week, welke later weer tot een maand worden samengevoegd, etc. Uiteindelijk heb je dus op de volgende wijze de beschikking over de staat van je systeem:

• Per uur, voor de eerste 24 uur
• Per dag, voor de eerste week
• Per week, voor de eerste maand
• Per maand, voor het eerste jaar
• Per jaar

Voor fotografen betekent dit dat ze zich geen zorgen hoeven te maken over de backups van de foto’s die zij op dat moment aan het bewerken zijn. Natuurlijk is het nog wel handig om naast dit alles een of meerdere statische backups van het foto archief te bewaren. Zie hiervoor mijn eerdere artikel: Backups! Backups! Backups!

Fysieke en logische schade

Een harde schijf kan feitelijk twee verschillende soorten schade oplopen: fysieke schade of logische schade. Bij fysieke schade heeft de harde schijf zelf een defect opgelopen, terwijl bij logische schade de harde schijf zelf nog goed functioneert, maar er iets misgegaan is met de vorm waarin de data op de harde schijf wordt opgeslagen.

Fysieke schade wordt meestal gekenmerkt door vreemde geluiden, zoals tikken, klikjes of een jankend geluid. Ook kan het gebeuren dat de schijf niet meer draait, waardoor de schijf dus juist abnormaal stil is.

In het geval van logische beschadigingen is de data vrijwel altijd nog terug te halen, en men kan dit in de meeste gevallen ook prima zelf doen. Fysieke schade daarentegen, vereist de inzet van vakmanschap en men kan het dan dus beter niet zelf proberen op te lossen.

Bij fysieke schade kan er bijvoorbeeld het volgende aan de hand zijn:

• De motor van de harde schijf draait niet of te langzaam
• Het oppervlak van de harde schijf is beschadigd geraakt
• De lees- en schrijfkop is beschadigd, kapot of verkeerd uitgelijnd geraakt
• De printplaat van de harddisk is beschadigd, waardoor het geheel niet correct meer functioneert

Een harddisk is een apparaat dat met microscopische precisie functioneert; de lees- en schrijfkop zweeft bijvoorbeeld slechts micrometers boven het oppervlak van de schijf. Zodra de harde schijf begint te draaien, ontwikkelt deze al snel een oppervlakte snelheid van 100 tot 200 km/u. Die snelheid zorgt ervoor dat er een roterende luchtlaag boven de platter (de fysieke schijf) ontstaat. De lees- en schrijfkop zweeft op die luchtlaag. Een kleine verstoring (zoals een stofdeeltje, of het te langzaam draaien van de schijf) kan ervoor zorgen dat de kop het oppervlak van de schijf raakt met een snelheid boven de 100 km/u. Er wordt dan direct flinke kras of groef in informatie-houdende laag getrokken. De informatie die daar stond is dan ook direct vernietigd.

Tijdens het krassen komen er een hoop kleine deeltjes vrij, die zich verspreiden over de schijf. Bij verder gebruik kunnen deze deeltjes een nieuwe crash of de beschadiging van de kop tot gevolg hebben.

Bij logische schade kan er het volgende aan de hand zijn:

• De harde schijf is geformatteerd
• Er zijn bestanden verwijderd
• Er is een fout gemaakt in het bestandssysteem, waardoor de schijf foutmeldingen geeft of bestanden niet meer terug te vinden zijn.
• De data binnen één of meerdere sectoren is beschadigd geraakt

Logische schade is meestal met software te herstellen. Wanneer je zelf voldoende kennis van bestandssystemen en software, dan zou je dit zelf op kunnen proberen te lossen. Zolang je ervoor zorgt dat er niets nieuws op de harde schijf geschreven wordt, kan je het probleem ook niet echt erger maken. Wil je het zekere voor het onzekere nemen? Schakel dan gewoon professionele hulp in.

Professionele data recovery

Ga altijd uit van het ergste

Een erg pessimistische kop, maar het is toch echt een van de belangrijkste stappen naar succesvolle terugwinning van de mogelijk ‘verloren’ bestanden. Een harddisk kan namelijk op veel verschillende manieren crashen. In een hoop gevallen is er weinig aan de hand en is de schade goed te herstellen. Echter, ga je hier op voorhand vanuit, dan is het goed mogelijk dat je acties onderneemt die de data voorgoed vernietigd.

Om verdere problemen te voorkomen is het altijd verstandig om de computer direct uit te zetten en vervolgens ook niet meer opnieuw op te starten. Elke poging om de schijf weer aan de praat te krijgen kan nieuwe beschadigingen tot gevolg hebben, waardoor de aanwezige data beetje bij beetje verder beschadigd wordt.

Zijn er nog backups aanwezig?

Door na te gaan of er nog backups van de bestanden en data aanwezig zijn, kan de ernst van het probleem bepaald worden. Dit is verderop in het recovery proces erg belangrijk om in te kunnen schatten of een bepaalde prijs wel of niet gerechtvaardigd is.

Raadpleeg een specialist

Data recovery bedrijven beschikken doorgaans over jarenlange ervaring in het recoveren van data van beschadigde harde schijven. Zij kunnen de aard van het probleem vaak gemakkelijk achterhalen, zonder de schijf daarmee verder te beschadigen. Mogelijke herstelwerkzaamheden variëren van het repareren van de bestandsstructuur, tot het ‘repareren’ van een of meerdere onderdelen in de harde schijf om deze (tijdelijk) weer uitleesbaar te maken.

Vaak bieden dergelijke recovery bedrijven een gratis diagnose aan. In die diagnose wordt er gekeken wat de aard van het probleem is en eventueel ook welke bestanden men terug kan halen. Op basis van de diagnose doet het bedrijf dan vaak een voorstel voor de verdere recovery.

Kosten van professionele data recovery

Een kort overzicht van professionele data recovery bedrijven, met de door hen gehanteerde (geschatte) prijzen:

• AaBboo (€400 tot €1500)
• Aigon (€1295)
• Helpdisc (€800 tot €1800)
• Ontrack (€1900 tot €3900)
• RSE (€800 tot €1500)
• Seagate Data Recovery (€500 tot €2000)

Overigens: wanneer een bedrijf aangeeft welke bestanden het kan recoveren is dit vaak zelfs al gebeurd. In veel gevallen kan de harde schijf namelijk nog maar voor zeer korte duur aan de praat gebracht worden en elke seconde dat deze het nog doet wordt dan ook benut. In zo’n situatie zal het bedrijf dus direct de recovery doen en vervolgens een prijs voorstellen. Dit betekent met name dat particulieren een redelijke kans hebben om de voorgestelde prijs nog wat te laten verlagen.

Zelf data herstellen

Mocht je de recovery prijs te hoog vinden voor de zoek geraakte data, dan kan je zelf nog een paar pogingen wagen. Ik wil daarbij wel meteen melden dat deze opties maar zelden succes bieden en vaak een professionele data recovery compleet onmogelijk maken.

Een stap-voor-stap overzicht van mogelijke opties, oplopend in mate van rigoreusheid:

1. Gebruik een IDE-USB connector om de schijf vanaf een andere computer te benaderen. Probeer dit eerst op de gangbare manier.
2. Is de schijf op deze manier onbenaderbaar, probeer er dan een disk image van te maken (zie verderop).
3. Als de harde schijf is beschadigd door extreme hitte, kan het in enkele gevallen helpen om de harde schijf een nacht in de vriezer te leggen (zie verderop) en stap 1 en 2 nogmaals te herhalen.
4. Het geven van zachte tikjes met een schroevendraaier kan een tikkende of moeilijk opstartende harde schijf nét weer eventjes aan de praat krijgen (als is het vaak niet voor lang).
5. Maak de harde schijf open (garantie gaat hiermee uiteraard volledig verloren) en probeer, indien mogelijk, de platter schoon te maken met residu-verwijderaar (zie verderop).
6. Probeer een schijf met een enkele platter in een andere harde schijf (van hetzelfde type) te zetten om deze te proberen uit te lezen met een schone kop.
7. Probeer bij schijven met meerdere platters alle armen over te zetten van een identieke schijf naar de kapotte schijf.

Een disk image maken: bij het maken van een disk image wordt het oppervlak van de schijf van buiten naar binnen gelezen, in plaats van kris-kras over de schijf (wat gebeurt bij het uitlezen van bestanden). Op deze manier kan de schijf gekopieerd worden en kan een slecht deel van de schijf zolang mogelijk vermeden worden.

Onder Unix-achtige systemen kan het beste het programma ddrescue gebruikt worden. Op Internet is een hoop informatie over het gebruik van dit programma te vinden.

Op Windows systemen is de software van Runtime een aanrader. GetDataBack (voor FAT of NTFS) biedt een hoop mogelijkheden voor het terughalen van data van schijven met logische en fysieke schade, waaronder ook het maken van een disk image.

Het maken van een disk image kan enkele uren tot enkele dagen duren, hou hier dus rekening mee en zorg dat de computer al die tijd ongestoord kan draaien. Nadat de disk image geproduceerd is, kan deze gebruikt worden voor de data recovery. Je hoeft de originele schijf dan niet meer te benaderen, hetgeen een groot voordeel is, aangezien deze alweer een stuk verder beschadigd kan zijn geraakt.

Het invriezen van een schijf: door een harde schijf in te vriezen kunnen de onderdelen net dat beetje krimpen waardoor alles weer eventjes goed uitgelijnd staat en goed functioneert. Er zijn mensen die hun schijf hier weer even (5 minuten tot enkele uren) mee aan de praat hebben gekregen. De schijf kan het beste in een paar vellen dik wc-papier worden gerold, zodat condensatie tijdens het opwarmen niet teveel schade veroorzaakt. Stop de ingerolde schijf vervolgens in een (liefst hersluitbaar) diepvrieszakje en leg deze minstens een volle nacht in de vriezer.

Haal de schijf vervolgens uit de vriezer en laat deze enkele minuten op temperatuur komen, zodat deze binnen de gebruikstemperatuur kan functioneren en gebruik weer een USB-IDE kabel om deze te benaderen.

Zelf de platter en de kop schoonmaken: na deze stap is de kans bijzonder groot dat de data nooit meer gered kan worden. Allereerst moet de harde schijf open gemaakt worden. Let daarbij ook op de schroeven die onder de diverse labels zitten (hieraan kan men zien dat de schijf opengemaakt is).

Met behulp van een externe power-connector (of een USB-IDE connector) kan de schijf aan het draaien gebracht worden. Dan is ook direct te zien wat het probleem is. In veel gevallen zal men kunnen zien dat de leeskop een track probeert te lezen, maar hier niet in slaagt, waarna deze naar binnen slaat. Breng wat residu-verwijderaar op het oppervlak aan en verwijder dit vervolgens van de draaiende schijf met een wattenstaafje. Laat het wattenstaafje daarbij gewoon van binnen naar buiten glijden. Als dit de schijf niet aan het lezen helpt, dan kan een gevouwen puntje van zacht papier (zoals wc papier) wellicht nog helpen.

Het kan zijn dat de kop ernstig bevuild is, waardoor deze de data niet meer kan lezen. Duw in dat geval de kop op de (niet draaiende) schijf en draai deze zelf een kleine beetje door. Waarschijnlijk zie je dan ook wat residu onder de kop tevoorschijn komen. Zodra je de kop hoort krassen kan je deze het beste weer van de schijf afduwen. Probeer nu het residu weer te verwijderen zoals zojuist is beschreven en herhaal deze stappen eventueel.

Een transplantatie uitvoeren: bij een transplantatie zet je een van de onderdelen van de kapotte harde schijf in die van een werkende, of vice versa. Zo kan de platter (het schijfje) van een harde schijf met één platter worden overgezet in een andere harde schijf en in het geval van meerdere platters kunnen alle lees- en schrijfkoppen in één keer overgezet worden in de kapotte harde schijf.

Het is belangrijk om te weten dat wanneer een schijf meerdere platters heeft, deze nooit losgemaakt mogen worden. De data heeft dan namelijk geen enkele betekenis meer, doordat de posities onderling verschuiven. Voor het overzetten van een platter is speciaal schroef gereedschap nodig. Hierover is op Internet wederom voldoende te vinden.

Wanneer je de brug (lees- en schrijfkop onderdelen, compleet met de armen) overzet moet je erop letten dat de koppen elkaar nooit raken. Wat papier tussen de armen plaatsen kan hiermee goed van hulp zijn. Wat oefening vooraf is ook absoluut aan te raden. Gaat het mis, dan is het over- en uit.

Transplantaties hebben alleen nut wanneer de ‘donor’-schijf identiek is aan de beschadigde harddisk. Let dus op het model nummer, de productie datum, etc en zorg ervoor dat volledig, resp. zo goed mogelijk overeenkomt. Donor-schijven kunnen vaak het best gezocht worden via eBay. Check bij de verkoper wel eerst of het artikel dat hij jou verkoopt ook echt overeenkomt met zijn omschrijving.

Conclusie

Om er zeker van te zijn dat je er alles aan gedaan hebt om de verloren data te herstellen is het het beste om een professioneel recovery bedrijf in te schakelen. De prijzen die voor een dergelijke recovery gevraagd worden zijn natuurlijk niet gering en je zult de waarde van de verloren data dus ook mee moeten nemen in de beslissing om met een dergelijke partij in zee te gaan.

Mocht je de kosten te hoog vinden, dan zijn er ook nog diverse ‘doe-het-zelf’-opties, al is de kans op succes hierbij gering.

Mocht je zelf andere of aanvullende ervaringen en kennis hebben, schroom dan niet om ze hieronder in de vorm van een reactie te plaatsen.

Stap 1: Controleer of er stof op de sensor zit

Als je het vermoeden hebt dat er stof op de sensor terecht is gekomen, dan kan je dit met de volgende methode heel simpel achterhalen. Je monteert een standaard zoomlens op je camera en stelt deze in op de kortste instelafstand (en handmatige scherpstelling). Daarnaast zet je de camera op diafragma voorkeuze en stel je de kleinste diafragma opening (grootste getal) in. Voor het beste resultaat zet je de ISO waarde op 100, of de laagst mogelijke.

Vervolgens ga je achter je computer monitor zitten en zorg je ervoor dat deze een helemaal wit vlak laat zien. Dit kan door in Photoshop een wit vlak op volledig scherm te tonen (gebruik ‘tab’ om alle panelen onzichtbaar te maken) of met behulp van notepad op volledig scherm. Zorg er vervolgens voor dat je zo achter de monitor gaat zitten dat je op alle zoomstanden van de lens enkel een wit vlak ziet en niets meer dan dat. De volgende stap is het maken van de foto; terwijl de sensor belicht wordt, zoom je in of uit (of beide). Zo weet je zeker dat je niet de stofdeeltjes op je lens of monitor te zien krijgt. De gemaakte foto ziet er (ongeveer) uit zoals hieronder.

Als je nu de gemaakte foto in Photoshop laadt en ‘Image -> Adjustments -> Auto contrast’ toepast, dan krijg je een mooi beeld van alle stofdeeltjes en waar ze zich op de sensor bevinden (zie de foto hieronder).

Bedenk wel, dat dit een omgekeerd beeld is van de sensor. Zowel links als rechts en boven en onder zijn omgedraaid ten opzichte van de werkelijke situatie op de sensor.

Je weet nu of er stof op de sensor zit, of dat het wellicht op je lens heeft gezeten. Als er duidelijk veel stof op de sensor zit, dan is het tijd voor een reiniging. Op naar stap 2…

Stap 2: Reinigen met lucht

Het meeste stof op de sensor (of eigenlijk het filter dat zich voor de sensor bevindt) is er prima met lucht af te halen. Sommige websites raden aan hier perslucht voor te gebruiken, maar hierbij loop je het risico dat er schadelijke chemicaliën in de bus verwerkt zitten. Mijn ervaring is dat een simpele blaasbalg al prima resultaten geeft. Ik gebruik zelf de Giotto’s Q-Ball om stof en dergelijke met kracht weg te blazen. Het fijne van de Q-Ball is dat het spuitstuk te verdraaien is ten opzichte van de rubberen bal. Het formaat van de balg zorgt ervoor dat er flink wat kracht achter de lucht komt te staan.

Om de sensor te kunnen reinigen zal je je camera in de speciale reinigingsstand moeten zetten, waarbij de sluiter voor onbepaalde tijd geopend blijft. Bekijk hiervoor de gebruiksaanwijzing van je camera. Als dat eenmaal gelukt is, dan hou je deze met de mount (de opening) naar beneden en blaas je er met je blaasbalg in. Let er wel op dat je de balg er niet te ver insteekt, zodat deze geen elektronica kan raken.

Na een aantal maal goed in alle hoeken van de sensor te hebben geblazen kan je de sluiter weer dicht laten klappen. Om te bepalen of de reiniging succesvol geweest is, moet je nu stap 1 herhalen.

Stap 3: Reinigen met kwastjes

Als de blaasbalg niet of niet voldoende geholpen heeft, dan zal je het wat grondiger aan moeten pakken, met kwastjes bijvoorbeeld. Ik werk zelf met het merk ‘Sensor Swabs’, welke voor alle gangbare sensorformaten te verkrijgen zijn. Hierbij kan je het beste de volgende stappen hanteren:

• 1. Zet de camera weer in de reinigingsstand
• 2. Hou de camera zo vast dat de sensor naar beneden ‘wijst’ (de opening aan de onderzijde dus)
• 3. Gebruik een blaasbalg om zoveel mogelijk stof weg te blazen
• 4. Doe enkele druppels speciale sensor reinigingsvloeistof (bijvoorbeeld Eclipse) op de Sensor Swab
• 5. Zet de Sensor Swab een van de buitenzijdes van de sensor en zorg er daarbij voor dat de swab de hele breedte van de sensor bedekt
• 6. Beweeg de Sensor Swab rustig met lichte spanning van de ene naar de andere zijde
• 7. Draai de swab 180 graden om en doe hetzelfde in de omgekeerde richting
• 8. Haal de camera weer uit de reinigingsmodus

Gebruik kwastjes nooit meer dan één keer en gooi ze na gebruik dus weg. Het op de kwast opgehoopte stof kan anders juist loskomen en weer op de sensor plakken.

Je kan nu stap 1 weer herhalen om te controleren of de sensor schoon (genoeg) geworden is. Let wel: een sensor zal nooit helemaal stofvrij zijn en de meeste kleine stofdeeltjes zal je dan ook nooit terug zien op een foto.

Stap 4: Hou de sensor schoon

Voorkomen is altijd beter dan genezen, dus probeer te voorkomen dat stof zich makkelijk op je sensor kan nestelen. Probeer lenzen dan ook altijd in een zo schoon mogelijke ruimte of omgeving te verwisselen. Laat je camera niet zonder dop op mount liggen en hou deze uit de buurt van zanderige en vuile omgevingen.

Disclaimer:

De toepassing van dit artikel geschiedt op eigen risico. Martijn Smeets Fotografie kan op geen enkele wijze aansprakelijk worden gesteld voor eventuele schade die bij toepassing van dit artikel wordt opgelopen.

Het risico van digitale fotografie

Integenstelling tot bij analoge fotografie heeft men bij digitale fotografie maar zelden kopieën van de foto’s. In het geval van negatieven had men altijd wel ergens een fotoboek of mapje met de afdrukken. Doordat bij digitale foto’s de foto’s direct vanaf het origineel te zien zijn wordt er vaak geen kopie gemaakt en als deze al gemaakt wordt, dan staat deze meestal ook op dezelfde locatie opgeslagen. Deze data kan door verscheidene oorzaken in één enkele klap voor eeuwig verloren gaan.

Het bewaren van digitale foto’s op verschillende lokaties lijkt dus sowieso een verstandige zet. De regelmaat en grondigheid waarmee men dit zou moeten doen zal hopelijk duidelijk worden in de volgende sectie over de mogelijke oorzaken van dataverlies.

Een beschadigd RAW bestand is vaak totaal onbruikbaar. De foto hieronder was in slechts een klein deel van het bestand beschadigd, maar het resultaat daarvan is dat de gehele foto vernield is.

Oorzaken van dataverlies

Dataverlies kan op verschillende manieren plaatsvinden. De meest voorkomende oorzaken zijn het verlies van datadragers (zoals flash kaartjes), diefstal of een harde schijf crash. Met name harde schijven zijn per definitie erg gevoelige apparatuur. De dataschijven (zogenaamde ‘platters’) draaien met een snelheid van zo’n 100 tot 200 kilometer per uur onder de lees- en schrijfkop door. Deze kop zweeft op een luchtlaag van slechts een fractie van een millimeter in hoogte. De kleinste verstoring kan ervoor zorgen dat de kop het oppervlak van de platter raakt, waardoor de magnetische datalaag onherroepelijk wordt weg geschuurd. De deeltjes die daarbij rondvliegen kunnen elders op de schijf terecht komen en bij een volgende passage van de kop kan dit het oppervlak van de platter zelfs nog verder beschadigen.

Een dergelijke harddisk crash kan door de kleinste dingen veroorzaakt worden: een stofdeeltje kan al teveel zijn. Ook hitte of een schok kan dergelijke catastrofale gevolgen hebben.

Andere oorzaken van dataverlies zijn bijvoorbeeld extreme hitte, waterschade en brand. De laatste twee kunnen zelfs de vernietiging van de backups op eenzelfde lokatie tot gevolg hebben. Bij opslagmedia zoals cd’s en dvd’s vergaat de datalaag na een bepaalde tijd (maximaal zo’n 10 jaar) vanzelf.

Naast al deze externe oorzaken zijn er ook nog de persoonlijke fouten zoals het per ongeluk verwijderen of overschrijven ven bestanden.

Backup strategie

Om de eigen fotografie te beschermen tegen zoveel mogelijk catastrofes is een grondige backupstrategie een vereiste. Zoals hierboven al te zien was, is het verstandig om ook een backup op een geschikte afstand van je eigen huis aan te houden.

Binnenshuis is het verstandig om minimaal, maar liever nog twee goede backups van alle data aan te houden.

Naast deze vaste backups, kan een mobiele backup gelegenheid gebruikt worden voor tijdens reizen en opdrachten. Hiervoor kan een mobiele harde schijf (of meerdere) met een ingebouwde kaartlezer de ideale oplossing bieden.

Op basis van het voorgaande kan de volgende opzet aangeraden worden:

• Lokale backup 1: Harde schijf; update na elke grote aanpassing
• Lokale backup 2: Harde schijf of tapestreamer; wekelijkse of maandelijkse update
• Externe backup: Harde schijf; op grote afstand van eigen huis; maandelijkse update
• Reis backup: Twee mobiele harde schijven, update na elke shoot en eventueel gebrande cd’s of dvd’s.
• Extra backups: Willekeurig opslagmateriaal

Mijn persoonlijke backupsysteem is als volgt samengesteld:

• Western Digital MyBook 500GB (externe harde schijf); automatisch gesynchroniseerd
• Harde schijf in desktop computer; regelmatig gesynchroniseerd
• Harde schijf bij een vriend; automatisch gesynchroniseerd via FTP
• Twee Vosonic Xs-Drive (mobiele harde schijven); update na elke shoot
• Extra tapes en DVD’s voor incidentele backups

Backup software

Het handmatig maken van backups is een tijdsintensieve zaak en leidt uiteindelijk tot verzuim of gemakzucht. En Murphy’s Law is ook hier van toepassing:

“Dataverlies zal altijd dan plaatsvinden wanneer je je net hebt voorgenomen een backup te maken, maar het vervolgens (nog) niet gedaan hebt.”

Met synchronisatie software kan men voorkomen dat de menselijke luiheid de basis legt voor een voor een fotograaf enorme catastrofe als dataverlies. Twee voorbeelden van dergelijke programma’s zijn het gratis te downloaden SyncToy van Microsoft voor Windows XP en Chronosync voor het Mac OS X platform.

Beide programma’s zijn in staat tot het synchroniseren van vooraf opgegeven folder-combinaties, waarbij Chronosync zeer veel extra mogelijkheden biedt. Een van die mogelijkheden is het synchroniseren van een folder-pair bij het koppelen van een van de folders (bijvoorbeeld het verbinden van een externe harde schijf).

Voorkom catastrofes

Catastrofes zoals dataverlies zijn gemakkelijk te voorkomen, of in ieder geval te beperken. Door bijvoorbeeld gebruik te maken van meerdere kleinere geheugenkaarten dan één of enkele grote kaarten zijn de gevolgen van een corrupte geheugenkaart tot een minimum te beperken.

Door zo snel mogelijk backups van je kaarten te maken kan je dergelijke risico’s nog verder beperken. En door zuinig en verstandig met je apparatuur om te gaan kan je de kans op uitval ook zoveel mogelijk beperken. Tegen sommige catastrofes valt echter heel weinig te doen en het bijhouden van voldoende backups is in dat geval de enige remedie.

De jaarlijkse Open Dagen van de Koninklijke Luchtmacht zitten er alweer op, evenals de Belgische, maar de grootste Europese militaire airshow, De Royal International Air Tattoo, start aanstaande zaterdag. Dergelijke evenementen brengen honderdduizenden belangstellenden op de been, waaronder bijzonder veel spotters en fotografen.

Een goede plek uitzoeken

Om mooie airshowfoto’s te maken, zijn er eigenlijk twee posities om te gaan staan zeer effectief: langs de startbaan (in het midden), of aan een van de uiteinden van de startbaan.

Wanneer je langs de baan gaat staan, kan je het beste een positie halverwege de baan kiezen, aangezien dit de plek is waar de meeste stunts plaatsvinden. Het is meestal ook de positie waar twee toestellen elkaar kruisen en waar formaties uit elkaar ‘waaien’. Er zijn wel wat trucjes om het midden van de baan te herkennen:

• Op voorhand Google Maps raadplegen en herkenningspunten opzoeken
• De verkeerstoren staat vaak midden op de vliegbasis
• Langs de baan staan vaak hectometer markeringen. Startbanen zijn vaak tussen de 2000 en 2500 meter lang
• De plattegrond van de airshow
• Kruisingen met andere startbanen: bij sommige vliegvelden met meerdere startbanen kruisen deze elkaar.

Als je op het terrein van de basis langs de startbaan gaat staan, is het handig om een keukentrapje of een andersoortige verhoging mee te nemen, zodat je geen last hebt van de menigte voor je en je dus een vrij uitzicht hebt op de startende vliegtuigen.

Als je niet op de basis zelf gaat staan, kan je ook een positie aan de kop (of staart) van de startbaan opzoeken. Hier komen de vliegtuigen vaak recht over en maken ze regelmatig zeer scherpe bochten op kleine hoogte, wat zeer mooie foto’s op kan leveren. Doordat ze recht overvliegen is het vaak wel weer moeilijker om goede foto’s te maken, aangezien het allemaal erg snel gaat. Voor wat originelere airshow foto’s is dit echter een ideale positie. Bij vliegshows doet de windrichting er vaak niet zoveel toe (mits t niet te hard waait), wat betekent dat de toestellen beiden kanten op kunnen starten en landen. De best toegankelijke zijde, of de zijde waar je het dichtst bij de baan kan komen is dan de interessantste.

Fotoapparatuur

Een (digitale) spiegelreflex camera is voor airshowfotografie een must en dit artikel neemt SLR’s dan ook als uitgangspunt.

Om goede airshowfoto’s te kunnen maken, is een flinke telelens al snel een vereiste. Voor het fotograferen van opsteigende vliegtuigen is een 300mm lens vaak voldoende, maar voor de meeste actie in de lucht is 200mm eigenlijk het minimum en 400mm en meer aan te bevelen. Typische lenzen voor airshowfotografie zijn de Canon 100-400 L IS USM en de Sigma 170-500mm APO en Sigma 50-500mm EX. Vooral de eestgenoemde Canon en de Sigma 50-500 zijn aan echte aanraders voor het fotograferen van vliegshows. De Sigma heeft het grote bereik als voordeel (maar gewicht als nadeel). De 100-400 van Canon (een schuifzoom) heeft Image Stabilization als groot voordeel: bij het meetrekken levert dit extra stabiliteit op.

Andere lenzen, zoals groothoeklenzen zijn op airshows niet van bijzonder veel nut. Echter, wanneer je recht op de startbaan staat, kan je standaardlenzen of groothoeklenzen wel goed gebruiken voor de (wat grotere) overliegende vliegtuigen. Verder zijn ze natuurlijk handig voor het maken van overzichtsfoto’s of sfeerimpressies op het terrein zelf (of de static show).

Startend, landend of vliegend

Tijdens een vliegshow zijn er feitelijk twee momenten die belangrijk zijn om te onderscheiden: de start of landing en het vliegen zelf. Ik maak dit onderscheid, omdat er tijdens de start of landing sprake is van een achtergrond (anders dan wolken) en tijdens het vliegen zelf niet. Zo’n achtergrond kan heel storend werken, doordat het bij te korte sluitertijden net zo gestoken scherp kan zijn als het vliegtuig zelf, met als gevolg dat het vliegtuig er niet echt uitspringt. Tijdens het vliegen daarentegen, speelt de achtergrond niet zo’n prominente rol, waardoor korte sluitertijden vaak juist het beste resultaat opleveren.

Tijdens de start of landing is het het mooist om de camera mee te trekken met het vliegtuig. Dit vergt wel behoorlijk wat oefening en kan in eerste instantie weinig scherpe foto’s opleveren, of foto’s met een schuine horizon. Afhankelijk van het vliegtuig en diens snelheid kunnen sluitertijden van 1/50e tot 1/160e seconde gekozen worden.

Propellorvliegtuigen of straalvliegtuigen

Een andere belangrijke onderscheiding is die tussen propellorvliegtuigen en vliegtuigen met straalmotoren. De propellors van een propellorvliegtuig worden namelijk ‘bevroren’ bij te korte sluitertijden, hetgeen een wat vervelend effect geeft; het lijkt dan net of het vliegtuig uit de lucht valt en het idee van snelheid is daarmee ook compleet verdwenen. Ook hier geldt weer dat langere sluitertijden het beste resultaat opleveren; 1/50e tot 1/160e seconde geven ook hier doorgaans het mooiste resultaat.

Bij door straalmotoren aangedreven vliegtuigen doet de sluitertijd er in principe niet toe, tenzij het gaat om een start, landing of ander uitzonderlijke geval natuurlijk.

Bijzondere situaties

Tijdens een vliegshow doen zich vaak veel bijzondere situaties voor, die van belang zijn voor het fotograferen. Een van de meest interessante voorbeelden: het kruisen van twee vliegtuigen. Het is een enorme uitdaging om twee tegen elkaar in vliegende vliegtuigen op één foto te krijgen. De truc is om één vliegtuig in de camera te volgen en het tegemoetkomende vliegtuig met het andere oog in de gaten te houden. Het moment van ontspannen is dan een kwestie van timing en daarmee heel veel oefening. Elke airshow kan je zo’n 10 keer oefenen. Na een tijdje zal je merken dat de succes-ratio steeds hoger wordt. Het kan wat extra voldoening geven door de eerste keren wat verder uitgezoomd te beginnen, om elke keer iets verder in te zoomen.

Bij het tegen elkaar invliegen is het ook weer het mooist als één van beide toestellen op de foto ‘uitgeveegd’ wordt, waardoor de snelheid mooier wordt getoond. Bij het meetrekken is dit uiteraard het vliegtuig dat niet gevolgd wordt. Voor een optimaal resultaat zijn sluitertijden van 1/500e seconde en langer een vereiste.

Instellen van de camera

Op basis van alles wat ik hierboven al heb beschreven kan geconcludeerd worden dat de sluitertijd ten allen tijden het uitgangspunt moet zijn. Dit kan door de camera op sluitertijd voorkeur te zetten, of door de manuele stand te gebruiken.

Voor maximale scherpte is een diafragma van f/8 aan te raden; zeker bij grote brandpuntsafstanden is de scherptediepte gering en de vliegtuigen vliegen met hun hoge snelheid al snel buiten die scherptediepte. Een kleinere diafragma-opening (groter f-getal) zorgt er dus voor dat er minder ’scherpte’-fouten gemaakt worden en dat er dus ook minder scherp gesteld hoeft te worden. Een ander voordeel van een diafragma van f/8 tot f/11 is dat lenzen rond deze openingen een optimale scherpte bieden.

Maar, korte sluitertijden leveren al snel grotere diafragma-openingen op, waardoor het moeilijk is veel scherptediepte creëren. Derhalve is de ISO waarde ook van wezenlijk belang. Bij matig tot slecht weer is een ISO waarde van 400 dan ook aan te raden.

Tijdens de vliegshow zullen de instellingen vaan variëren, door bijvoorbeeld starts of landingen, propellervliegtuigen en andere situaties. Er zal dan vaak gewisseld moeten worden van sluitertijd en ISO waarde (1/50e seconde met f/22 levert namelijk ook geen mooie foto’s op).

Aangezien de start en de landing eigenlijk slechts een korte onderbreking van het verdere vliegen is, is het een optie om hiervoor de sluitertijdvoorkeur te gebruiken en daarnaast voor het vliegen een vaste manuele instellingen te gebruiken. Andersom zal vaak niet werken, aangezien de vaak felle achtergrond van wolken en lucht de lichtmeter van de camera van slag zal brengen, terwijl deze er bij het starten en landen maar zelden naast zal zitten. Bij het starten (en landen) kan dan dus eerst de ISO waarde teruggezet worden en de camera in sluitertijd voorkeur gezet worden, en vice versa bij het terugkeren naar het fotograferen tijdens het vliegen.

Voor de propellervliegtuigen kan de manuele stand beter (tijdelijk) omgezet worden naar een geschikte instelling, om deze bij een straalvliegtuig weer terug te zetten naar de vorige stand.

Accuraat licht meten kan vaak door op het gras van de vliegbasis te meten. Grasgroen is namelijk bijna gelijk aan de 18% grijs waar lichtmeters op ge-ijkt zijn. In de lucht is het wat lastiger, en dat vergt dus wat oefening en tests.

Compositie en kleurgebruik

Ook tijdens iets dynamisch als een vliegshow is de compositie en het kleurgebruik in foto’s van groot belang. Een goede compositie kan het verschil maken tussen een ‘dertien uit een dozijn’-foto of een originele foto. In principe gelden er geen speciale regels voor de compositie tijdens vliegshows. Het enige waar nog opgelet moet worden is dat het vliegtuig ergens ‘naartoe kan bewegen’, wat zoveel wil zeggen als: laat wat ruimte over aan de kant waar het vliegtuig naartoe vliegt. Op die manier wordt het toestel niet teveel ingesloten, wat het gevoel van snelheid wegneemt.

Voor meer informatie over het maken van een goede compositie verwijs ik naar het artikel: Compositie: de basis van (bijna) elke foto.

Onweer is ook weer

Men denkt veelal dat airshows alleen leuke plaatjes opleveren als het stralend weer is, maar ook zware bewolking en regen kan erg bijzondere effecten creeren. Zo kan een donkere lucht een mooi contrast bieden met de kleurrijke toestellen in de lucht, en levert regen vaak een mooie ’spray’ op tijdens het starten en landen.

Wat wel van belang is, is dat het zicht goed is en blijft. Vliegtuigen zijn binnen enkele seconden al kilometers verder weg, waardoor ze bij matig zicht al snel niet meer helder te fotograferen zijn.

Kijk en geniet!

Misschien wel de belangrijkste tip: fotografeer niet alleen, maar geniet zo nu en dan ook echt van het spektakel dat zich afspeelt. Het is zonde om de airshow pas te ‘beleven’ bij het terugzien van de foto’s…

Conclusie

Het fotograferen van een airshow is in hoge mate te leren, maar vergt wel bijzonder veel oefening in de praktijk, alvorens de gewenste resultaten geboekt worden. Het is vaak wel een uitdaging om iets anders dan ‘de rest’ (de overige 100.000 bezoekers van de airshow) te doen en er hoeft dus niet raar opgekeken te worden als je een identieke foto op andermans website tegenkomt…

Applicaties sneller starten

Om je applicaties sneller op te laten starten, kan je een aantal overbodige elementen heel eenvoudig uitschakelen.

Als in Mac OS X een applicatie opstart dan gebeurt dit standaard in alle talen die het systeem (of de applicatie) ondersteund en dat is natuurlijk niet nodig. Je kunt dit dan ook uitzetten. En hoewel je er in de praktijk met Photoshop weinig van zal merken, omdat het bij het opstarten van Photoshop nu eenmaal veel tijd kost om alle elementen te activeren, zal je bij kleinere programma’s (zoals iPhoto of iChat) wel een duidelijk verschil merken.

Ga eerst naar de map met alle programma’s. Selecteer vervolgens het programma icoon en kies “Info” (apple + i, of m.b.v. de rechtermuisknop) of klik op de “Meer info” knop die zichtbaar wordt als je in kolommenweergave het programma-icoon selecteert.

Open vervolgens het onderdeel “Talen” en vink alle talen uit die je niet gebruikt en sluit het venster vervolgens weer. De volgende keer als je het programma opstart worden al deze talen niet meer geladen en dat scheelt opstarttijd.

QuickImage

QuickImageCM van Pixture Studio maakt het mogelijk om zonder opening van een programma foto’s te bekijken, printen, hernoemen en zelfs te bewerken! QuickImage wordt verwerkt in het zogenaamde contextual menu. Erg handig voor kleine werkzaamheden dus! Je kan de applicatie gratis downloaden vanaf de website van Pixture Studio.

Automatische backups met ChronoSync

In mijn artikel Backups! Backups! Backups! ga ik uitgebreid in op het houden en onderhouden van een goed en robuust backupsysteem. In dat artikel heb ik het ook over backup software, en ChronoSync in het bijzonder. Ik wil ChronoSync hier graag ook nog even onder de aandacht brengen, aangezien het mij enorm geholpen heeft in het werk dat ik met Mac OS X verzet.

Met ChronoSync kan je automatisch backups (en synchronisaties) laten doorvoeren, bijvoorbeeld op het moment dat je een externe schijf aan je computer koppelt. Met de juiste instellingen hoef je dus nooit meer handmatig backups van je bestanden te maken! Bekijk ChronoSync op de website van Econ Technologies.

Het gaat niet om de zonsondergang!

Fotograferen is niet hetzelfde als alles wat mooi is maar op film of sensor vastleggen. Er komt natuurlijk veel meer bij kijken, zoals de compositie, het kleurgebruik, de belichting, etc. Het fotograferen van zonsondergangen is daar geen uitzondering op. Een zonsondergang is een tafereel dat zich ver van de camera (het zogenaamde ‘oneindige’ v.w.b. de focus) afspeelt en dat maakt het tot een heel vlak iets. In het echt is het een mooi tafereel om te zien, omdat de omgeving er een impliciet onderdeel van is; met andere woorden: we zien de omgeving niet bewust als onderdeel van de zonsondergang, maar het is wel van invloed op onze ervaring. Als deze omgeving ontbreekt op de foto, verliest de foto dus aan zeggingskracht.

Zonsondergangen gaan dus om een tafereel, en dat betekent dat er ook een voorgrond in de foto aanwezig moet zijn. Zo’n voorgrond zorgt dan voor de sfeer en de emotie die in het echt waarneembaar was.

Kortom: het gaat niet om de zonsondergang zelf, maar om de sfeer van het moment. Een interessante en sfeervolle voorgrond kan van een mooie zonsondergang ook een mooie foto maken. Een voorbeeld hiervan is goed te zien in de foto hieronder, waarbij de Manhattan Bridge en het stelletje als voorgrond dienen:

Niet te ver inzoomen!

De grote rode bol die langzaam in de zee (of het landschap) zakt is schitterend om te zien en op het oog dus ook heel interessant om op foto vast te leggen. Veel beginnende fotografen maken dan al snel de fout om zover op de zon in te zoomen, dat dit eigenlijk nog het enige is dat op de foto te zien is. Ook dit resulteert in een heel vlakke opname, met slechts één punt van attentie, waardoor al snel de aandacht voor de foto verdwijnt. Om de aandacht vast te houden is er een goede compositie met voor- en achtergrond nodig.

Op de foto hierboven is ook goed te zien dat er een groothoeklens gebruikt is om de zonsondergang vast te leggen. Natuurlijk werkt dit niet altijd even goed, maar het is vaak wel dé manier om de omgeving in de foto op te nemen.

Kleurgebruik en bewolking

Zonsondergangen zijn mooi door hun warme kleuren, maar laat je hier niet door misleiden: één enkele tint op een foto is vaak niet mooi; er moet een zeker contrast in te vinden zijn. Dit contrast in kleuren is vaak te zien nadat de zon onder is gegaan: diepe paarse en blauwe tinten worden afgewisseld met de rode gloed op de nog aanwezige bewolking. Ook dit is goed terug te zien in de foto’s die hier geplaatst zijn.

Natuurlijk kunnen we de zonsondergang zelf niet beïnvloeden, maar we hebben wel de mogelijkheid om de ideale beeld uitsnede te bepalen. Het is vaak interessant om de patronen in de bewolking te benadrukken.

Witbalans

Digitale camera’s bepalen de witbalans van een foto naar aanleiding van de foto zelf. Ze proberen met behulp van het licht, de kleuren van de foto zo in te stellen, dat er altijd ‘wit’ aanwezig is. Het resultaat hiervan is vaak dat de foto van de zonsondergang er een stuk fletser uit komt te zien.

Zonlicht verandert gedurende de dag continu van kleur. Moderne digitale camera’s corrigeren daarvoor, maar dat geeft dus lang niet altijd het gewenste resultaat. Om toch de échte kleuren weer te geven, kan het helpen om de witbalans van de camera niet op ‘automatisch’, maar op ‘daglicht’ te zetten. Als je in het RAW-formaat fotografeert, dan kan je de witbalans natuurlijk altijd achteraf nog naar eigen inzicht instellen.

Extra aandachtspunten

Statief: Als je niet met een groothoeklens fotografeert, dan is het gebruik van een statief een vereiste. De sluitertijden worden dan namelijk al snel zodanig lang, dat de foto bewogen raakt. Zeker nadat de zon achter de horizon verdwenen is neemt het licht snel af en een ondersteuning voor je camera en lens is dan de enige manier om een scherpe foto te creëren.

De horizon: Ook bij zonsondergangen geldt dat het vaak niet mooi is als de horizon precies door het midden van de foto loopt. Er zijn natuurlijk altijd uitzonderingen op deze ‘regel’, maar als je geen interessante voorgrond hebt, dan is het doorgaans het beste om de horizon ruim buiten het midden te plaatsen.

Schaduwen: Als je een voorgrond hebt, dan loop je al snel het risico dat deze helemaal zwart op de foto staat, het contrast met de lichte lucht en het tegenlicht is immers erg groot. Een ‘dichtgelopen’ voorgrond is niet interessant, omdat daar niets in te zien is. Probeer je belichting dus zo in te stellen dat ook in de voorgrond nog wat detail te zien is.

Flitsen: Als het niet mogelijk is om zonder extra licht de voorgrond ‘open’ te houden, dan is het de moeite waard om de voorgrond iets in te flitsen. Wees echter voorzichtig: een te felle flits geeft een heel onnatuurlijk resultaat. Het is vaak het beste om de voorgrond 1,5 tot 2 stops te onderbelichten.

Overbelichting: Met name digitale camera’s hebben moeite om het hoge contrast tussen licht en donker helemaal vast te leggen. Dit kan dus ook resulteren in uitgebleekte delen, daar waar het licht het felst is. Met name de rode tinten worden erg lelijk als deze overbelicht raken en rood is hier bovendien een stuk gevoeliger voor dan alle andere kleuren. Hou er dus rekening mee dat felle zonsondergangen vaak geen goede foto’s opleveren.

Scherptediepte: Een onscherpe en tevens donkere voorgrond oogt heel onrustig en moet altijd vermeden worden. Probeer daarom voldoende scherptediepte te creëren, zodat je zowel de achtergrond als de voorgrond scherp op de foto hebt staan.

Geniet ervan: Vergeet niet van het schitterende natuurverschijnsel te genieten. Het is zonde om de mooiste zonsondergangen alleen maar door middel van foto’s te ervaren. Neem dus de tijd om ook even van de veranderingen in de omgeving te genieten en het tafereel op je in te laten werken!

In dit artikel zullen al deze begrippen worden uitgelegd en verklaard, als ook de termen: ISO, bokeh en scherptediepte. Zo lees je hier ook hoe je de sluitertijd en diafragma op een creatieve manier kunt gebruiken en naar je hand kunt zetten.

Het diafragma

Diafragma en diafragmagetal

Het begrip diafragma is het best uit te leggen door de vergelijking te maken met de pupil van een oog: als je vanuit een donkere ruimte direct het volle zonlicht inloopt, dan knijp of knipper je altijd eerst even met je ogen. Je pupillen zijn in het donker namelijk helemaal open en het duurt eventjes voordat ze zich helemaal aangepast hebben aan het felle licht en verkleint zijn.

Ons oog regelt de hoeveelheid lichttoevoer dus met de pupil. Fotocamera’s doen dit door middel van een diafragma opening: een gaatje ergens in de lens, dat wijder en smaller kan worden. Hoe wijder het gaatje, hoe meer licht er op de film of de sensor valt. Een diafragma in een lens is opgebouwd uit een aantal lamellen (doorgaan 6 tot 9). Hierdoor is de diafragma opening ook niet helemaal rond. De lamellen kunnen dichter naar elkaar toe en verder van elkaar af, waardoor de grootte van de opening bepaald wordt.

De grootte van de opening wordt aangeduid met het zogenaamde diafragmagetal, of: F-getal. Dit is in wezen afgeleid van de oppervlakte die de diafragma opening heeft. De reeks is als volgt:

1.4 – 2 – 2.8 – 4 – 5.6 – 8 – 11 – 16 – 22 – 32.

Dit zijn de zogenaamde ’stops’, waar ik later nog op terug zal komen. De reeks loopt logaritmisch op, en gaat van grote opening (laag getal) naar een kleine opening (hoog getal). In tegenstelling tot wat je zou verwachten, is 32 dus de kleinste en 1.4 de grootste opening.

Het diafragmagetal kan ook nog andere, tussenliggende, waardes aannemen, maar dat is hier niet van belang. Het getal is terug te vinden in het display van de camera.

Diafragma, scherptediepte en bokeh

De diafragma opening bepaalt niet alleen de hoeveelheid licht die naar de film of sensor wordt geleid, maar ook de scherptediepte. De scherptediepte is de afstand waarbinnen onderdelen van de foto scherp worden weergegeven. Hoe kleiner de opening, hoe hoger deze scherptediepte. Een diafragma opening van 2.8 heeft dus een veel kleinere scherptediepte dan een opening van bijvoorbeeld 11.

Zoals ik hiervoor al schreef, bestaat een diafragma uit meerdere lamellen. Afhankelijk van het aantal lamellen is de opening ronder (veel lamellen) of hoekiger (weinig lamellen). Dit is een van de variabelen die bepalen of een lens een mooi bokeh heeft. Bokeh staat voor de ‘vorm’ die de onscherpte in een foto heeft. Dit is vaak goed terug te zien in onscherpe lichtpunten of glinsteringen op bijvoorbeeld water. Je ziet dan rond of wat hoekigere vormen. Denk maar eens aan een foto waarin kerstlichtjes onscherp te zien zijn. De vorm die je te zien krijgt is de vorm van de diafragma opening. Rondere diafragma openingen geven doorgaans een mooiere en egalere onscherpte dan de hoekigere. Veel goedkopere lenzen hebben dan ook minder lamellen dan hun dure tegenhangers. Het bokeh wordt door nog wel meer variabelen in een lens bepaald (zoals de kwaliteit van het glas), maar het diafragma drukt hier wel de grootste stempel op.

Kortom: het diafragma…

• …bevindt zich in de lens.
• …heeft een bepaalde openingsgrootte die gemeten wordt met het F-getal.
• …bestaat uit meerdere lamellen en is dus niet helemaal rond.
• …wordt in doorsnee kleiner als het F-getal toeneemt.
• …bepaalt de scherptediepte van een foto.
• …bepaalt grotendeels het bokeh van een lens.

De sluitertijd

Bij de meeste camera’s bevindt het diafragma zich in de lens en de sluiter in de camerabody. De sluiter is een gordijn van lamellen dat voor de sensor of film hangt en zo het licht tegenhoudt. Bij het indrukken van de ontspanknop beweegt de sluiter zodanig dat deze op elk punt evenlang open is en de film of sensor een bepaalde tijd belicht wordt. Zo kan de hoeveelheid licht die de sensor of film bereikt worden beheerst.

De tijdsduur waarmee het licht wordt binnengelaten is variabel. Dat kan heel kort zijn, bijvoorbeeld 1/1000e seconde, maar het kan ook enkele secondes of langer zijn. Die tijdsduur heet de sluitertijd. Het geeft dus de tijd aan dat de sluiter open staat.

Zetten we de verschillende tijden achter elkaar, dan hebben we de sluitertijden-reeks:

… 4s – 2s – 1 – 1/2 – 1/4 – 1/8 – 1/15 – 1/30 – 1/60 – 1/125 – 1/250 – 1/500 – 1/1000 – 1/2000 – 1/4000 – …

Ook hier zijn er weer verschillende tussenwaardes mogelijk.

De ’stop’

De overgang van één van de genoemde sluitertijden naar een ernaast genoemde sluitertijd heet een ’stop’. Datzelfde geldt voor de genoemde diafragma getallen. De stop is dan ook de eenheid waarin in de fotografie gewerkt wordt. Men spreekt over verschillen van bijvoorbeeld 1 of anderhalve stop.

Een stop verder open betekent van bijvoorbeeld F/8 naar F/5.6. Die F/ aanduiding staat voor het diafragma. Een stop korter belichten betekent bijvoorbeeld van 1/60e seconde naar 1/125e seconde. De tijd wordt dan dus gehalveerd. Een stop betekent dus altijd een verdubbeling of een halvering, van tijd of van licht.

Licht meten en het ISO getal

Belichten: de combinatie van sluitertijd en diafragma

De film of sensor die in de camera zit moet worden belicht. Dat gebeurt door een combinatie van sluitertijd en diafragma. De combinatie die gebruikt moet worden hangt af van de lichtomstandigheden, de (film-)gevoeligheid (ISO) die gebruikt wordt en wat we willen bereiken op de foto.

Er kunnen in dit kader twee fouten gemaakt worden: teveel licht op de film of sensor (overbelichting) of te weinig licht (onderbelichting).

Licht meten gebeurt doorgaans met behulp van een belichtingsmeter, welke bij de meeste camera’s zit ingebouwd. De belichtingsmeter, en dus de camera, moet eerst worden ingesteld op de juiste (film-)gevoeligheid, de ISO stand. In het analoge tijdperk sprak men over filmgevoeligheid en dit is overgeheveld naar de digitale camera in de vorm van sensor gevoeligheid. De filmgevoeligheid wordt aangeduid met een ISO (vroeger was dit ASA of DIN) getal. Laag gevoelig is bv 50 ISO, dat noemen we een langzame film. Hoog gevoelig is bijvoorbeeld 800 ISO, wat een snelle film wordt genoemd. Ook digitale camera’s kennen deze gevoeligheid. De ISO schaal verloopt als volgt:

… – 50 – 100 – 200 – 400 – 800 – 1600 – 3200 – …

Ook hier is elke stap weer gelijk aan één stop en zijn er tussenliggende waardes mogelijk. Filmcamera’s herkennen vaak de ISO waarde die een filmrolletje heeft en stellen deze automatisch in. Wil je een andere ISO waarde, dan zul je dus je rolletje moeten vervangen. In digitale camera’s kan je op elk gewenst moment de ISO waarde veranderen.

Wat is nu het nut van de verschillende ISO waardes van films en digitale camera’s? Simpel gezegd maakt een hogere ISO waarde de film of sensor gevoeliger voor licht. Er is dus minder licht nodig om een tafereel vast te leggen.

Een voorbeeld:

Waar een foto op een film of sensor van 100 ISO goed belicht is met 1/60e seconde en f/5.6, is deze bij 200 ISO al goed belicht bij 1/125e seconde en f/5.6 (of 1/60e seconde en f/8).

Kortom: een hogere ISO stand of film kan gebruikt worden om kortere sluitertijden te realiseren, of om een kleinere diafragma opening te gebruiken (of beide natuurlijk).

Maar bij deze voordelen komen ook enkele nadelen. Zo betekent een hogere ISO waarde automatisch meer ruis (in ‘t geval van een digitale camera) of een korreliger beeld (bij gebruik van film). De scherpte en het detail van de foto gaan er dus op achteruit. In sommige gevallen wordt dit effect ook juist als doel gebruikt, om bijvoorbeeld een bepaalde sfeer te creëren.

De kunst van het licht meten

Fotograferen is niets meer dan het vastleggen van licht. De hoeveelheid licht die op de film of sensor terecht komt bepaald voor een groot gedeelte de kracht van de foto. Een overbelichte of onderbelichte foto is zelden een succes. Om de juiste belichting te bewerkstelligen zal je het aanwezige licht moeten meten, om vervolgens de juiste sluitertijd en diafragma te kiezen.

Licht meten doe je in normaal gesproken altijd op je onderwerp, dat is immers het belangrijkste deel binnen het beeld. Is alles in het beeld even belangrijk, dan is het zaak er voor te zorgen dat het verschil tussen het lichtste deel en het donkerste deel niet zo groot is, dat het niet meer op je film of sensor terecht komt. Die beperking van het materiaal waar je mee werkt heet de contrast-omvang. Elke film en sensor kan maar een bepaald contrast weergeven. Daarbuiten is het of helemaal zwart, of helemaal wit.

Meer informatie over de beste manier van meten volgt in een later artikel. Nu concentreren we ons eerst nog op de sluitertijden en diafragma instellingen.

Als we het licht gemeten hebben, dan hebben we een eerste uitgangsinstelling; een combinatie van sluitertijd en diafragma. Als voorbeeld ga ik even uit van de combinatie 1/125e seconde en diafragma f/5.6.

Nu is het van belang om te bepalen wat je met de foto wilt bereiken. Wil je een bewegend onderwerp scherp vastleggen, of wil je veel scherptediepte in een foto waar niets beweegt.

In het eerste geval is een korte sluitertijd het belangrijkste. Je zou de sluitertijd dan kunnen verkorten, door het diafragma evenredig veel open te stellen. Bijvoorbeeld 1/250e seconde met f/4.

Om meer scherptediepte te verkrijgen doe je precies het omgekeerde. Je kan dan bijvoorbeeld 1/60e seconde combineren met een diafragma van f/8.

Dit is dus een trucje dat je onder de knie moet zien te krijgen. Het juist inschatten van de beste sluitertijden en diafragma’s komt met de tijd. Je zal merken dat je deze berekening steeds sneller kan maken.

Sluitertijd als prioriteit

Sluitertijd heeft eigenlijk alles met beweging te maken: hoe langer de sluiter open blijft, hoe meer onderdelen van de foto bewogen kunnen zijn. Aan de ene kant kan dit gebeuren doordat de onderwerpen op de foto zelf bewegen, en aan de andere kant doordat de camera bewogen wordt.

Als je niet bewegende onderwerpen scherp vast wilt leggen terwijl je de camera in de hand houdt, dan zal je een sluitertijd moeten hebben die ervoor zorgt dat het beeld niet teveel bewogen is. De stelregel is hier: een seconde gedeeld door de focale lengte van de lens, of korter. Gebruik je een 50mm lens, dan levert dit dus 1/50e seconde of korter op. Hier moet je met je sluitertijd dus rekening mee houden.

Een andere rede om een bepaalde sluitertijd te kiezen kan het bewegen van een onderwerp zijn: of je wilt een bewegend onderwerp ‘bevroren’ vastleggen, of je wilt juist het tegenovergestelde; beweging op de foto. Afhankelijk van de beweging zal je dan een geschikte sluitertijd moeten kiezen. Dit vereist uiteraard de nodige oefening.

Diafragma als prioriteit

Zoals eerder gemeld bepaald de opening van het diafragma de scherptediepte en de mate van onscherpte van de voorgrond of achtergrond. Als je zowel de voorgrond als de achtergrond gestoken scherp wilt hebben (zoals in landschapsfotografie), dan moet je dus een kleine diafragma opening (groot getal) aanhouden.

Het omgekeerde kan ook het geval zijn: je wilt een onderwerp isoleren uit de omgeving, door de voor- en/of achtergrond onscherp te maken. Je hebt dan een grote diafragma opening (klein getal) nodig.

Daarnaast heb je natuurlijk altijd nog de beperking van de lens. Deze kan maar tot een bepaalde waarde geopend worden. Een 24-70mm f/2.8 kan een maximale opening van f/2.8 aanhouden, terwijl een 70-200 f/4 een maximale opening van f/4 heeft.

ISO waarde als hulpmiddel

Het kiezen van sluitertijden en diafragma openingen is vaak ook het sluiten van compromissen, zeker als je een kleine diafragma opening wilt combineren met een korte slutiertijd. Het verhogen (of verlagen) van de ISO stand (of het vervangen van de film, als je een analoge camera gebruikt) kan dan uitkomst bieden. Daar komt dan mogelijkerwijs wel weer een nieuw compromis bij: ruis.

Conclusie

Al deze instellingen en de toepassing hiervan vergen de nodige ervaring. De enige manier om dit goed onder controle te krijgen is het in de praktijk te oefenen. Vooral veel fotograferen dus.

Twee belangrijke ‘regels’:

• In geval van beweging; als het stil moet staan of juist moet bewegen: denk dan eerst aan de sluitertijd.
• In geval van scherpte; als er nu veel scherptediepte moet zijn, of weinig: denk eerst aan het diafragma.

In een volgend artikel zal nog verder ingegaan worden op de diverse technieken van het licht meten.

Het kan dus gesteld worden dat de kracht van een goede foto schuilt in de compositie. Er zijn vele mogelijkheden om tot een geschikte compositie te komen en deze hulpmiddelen zullen hieronder besproken worden. Zij variëren van kleurgebruik tot de zogenaamde ‘Rule of Thirds’.

Rule of Thirds (De guldensnede lijn)

Dit is wellicht de bekendste ‘regel’ uit de fotografie en zeker wat composities betreft. De regel stelt dat een object het tot zijn recht komt wanneer het op één der lijnen die de foto in drieën delen geplaatst wordt. De regel is visueel te maken door twee horizontale en twee vertikale lijnen te plaatsen, zodanig dat zij drie gelijke vlakken creëren (zie de afbeelding hiernaast).

Met de guldensnede lijn worden de twee vertikale lijnen aan de linker- en rechterkant bedoeld. De ‘Rule of Thirds’ is meer algemeen en stelt dat dit ook geldt voor de twee horizontale lijnen. De guldensnede lijn wordt al eeuwen in de kunst gebruikt. Schilders pasten de regel vroeger al toe door een object rond de lijn links of rechts te plaatsen om zo een bepaalde spanning op te bouwen. Het gevolg daarvan is dat we al (meer dan we denken) gewend zijn aan het bekijken van afbeeldingen met een soortgelijke beeldopbouw.

De diagonaallijn en ‘hotspots’

Sterk verbonden met de Rule of Thirds is de diagonaallijn. Deze compositie-richtlijn stelt dat een foto normaliter vier hotspots heeft. Dit zijn punten waar de aandacht van de toeschouwer het beste te verkrijgen is. Ze bevinden zich op de vier punten waar de lijnen van de Rule of Thirds elkaar kruisen.

Wanneer je in een foto twee objecten hebt waar je de aandacht op wilt focussen, dan is dit vaak het best te bewerkstelligen door de objecten op de twee hotspots te plaatsen die zich bovendien op dezelfde diagonaallijn bevinden. Het oog heeft namelijk sterk de neiging om vanaf een bepaalde hotspot een diagonale lijn aan te houden naar een volgende hotspot. Door dit in een foto toe te passen wordt een heel rustig en evenwichtig beeld gecreëerd.

Los van de Rule of Thirds kan de diagonaallijn gebruikt worden om het oog op een bepaalde wijze over de foto te laten lopen. Denk bijvoorbeeld aan een langgerekt hek dat schuin over de foto loopt. Het oog volgt het hek vervolgens van de voorgrond naar de achtergrond, om daar bijvoorbeeld te rusten op een ander object. Een schuine lijn kan dus een prettigere foto opleveren, doordat je het oog eigenlijk begeleidt.

Er zijn twee typische diagonnaallijnen: de invoegende diagonaallijn, welke van linksonder naar rechtsboven loopt, en de stoppende diagonaallijn die van linksboven naar rechtsonder loopt. De laatste dankt zijn naam aan het feit dat de kijkrichting vaak onderbroken wordt bij de toepassing van die lijn.

Overigens hoeft een diagonaallijn natuurlijk niet recht te lopen; een kronkelend pad dat de toeschouwer de door de foto heen lijdt heeft hetzelfde effect.

De kijkrichting

Over het algemeen is de mens geneigd een scene van links naar rechts te bekijken. Dit komt ook doordat dit vanaf het begin zo aangeleerd wordt: je leest immers ook van links naar rechts (in de meeste landen). Dit geldt natuurlijk ook voor foto’s en andere afbeeldingen.

Het punt waar men als eerste de foto bekijkt heet een ‘invoegpunt’. Dit is dus vaak een van de twee hotspots aan de linkerkant. Door een van de hoofdonderwerpen op die punten te plaatsen en het oog eventueel verder te begeleiden naar een andere hotspot op de foto, wordt extra rust gecreëerd. Het omgekeerde kan ook: de kijker verrassen met een invoegpunt aan de rechterzijde.

De plaatsing van de horizon

Een groot deel van alle foto’s die gemaakt zijn hebben ergens in beeld een horizonlijn lopen. Deze hoeft niet als zodanig zichtbaar te zijn; de mens kan deze uit het perspectief al snel afleiden. Een veelgemaakte fout is de plaatsing van de horizon in het midden van de foto, doordat de camera recht op de scène gericht wordt. Zoals eerder bij de ‘Rule of Thirds’ al opgemerkt was, lopen er ook twee horizontale guldensnede lijnen over de foto. In de compositie van landschappen kunnen deze lijnen gebruikt worden voor het plaatsen van de horizon.

Het effect kan nog verder gedramatiseerd worden door de horizon nog lager of hoger te plaatsen dan de 1/3e lijn.

Creëer een ander perspectief met de beeldhoek

De mens loopt (bijna) zijn hele leven al rechtop en daardoor zien wij alles vanaf ooghoogte. Dit is dan ook het standaard perspectief waarin wij naar objecten om ons heen kijken. Doordat wij dit dagelijks zo ervaren, zijn foto’s vanuit dit perspectief minder interessant. Het is daarom aan te raden om met je camera door de knieën te gaan, of zelfs helemaal op de grond te gaan liggen, óf om een hoger standpunt te zoeken. Dit levert een veel interessantere beeldhoek op, en kan zelfs alledaagse voorwerpen nog interessant om naar te kijken maken.

Bij het fotograferen van personen is het echter een ander verhaal: doordat wij mensen beoordelen vanaf ons standaard perspectief, zullen wij dat ook op foto’s doen. Wanneer iemand van dichtbij vanuit een ander standpunt gefotografeerd wordt, levert dit vaak vreemde proporties op, en daarmee minder aantrekkelijke foto’s. Bij kleinere mensen is het dus handig om even door de knieën te zakken; bij langere mensen moet voorkomen worden dat het gezicht van onderen gefotografeerd wordt.

Maar, er zijn natuurlijk altijd uitzonderingen op dergelijke regels. Bepaalde situaties kunnen heel iets anders eisen, of kan simpelweg niet mogelijk zijn om een ander standpunt te kiezen.

Niks mis met een scheve foto

Scheef is niet persé slecht: een scheve foto kan juist een heel verfrissend beeld of perspectief creëren. Een klein beetje scheef is echter wel vervelend, doordat het dan als een fout wordt ervaren. Een iets scheef lopende horizon is erg irritant voor de kijker, maar een erg scheve horizon wordt weer wel geaccepteerd. In natuurfotografie zal het niet snel interessant zijn, maar vooral binnen steden en in de modelfotografie kan dit heel leuke foto’s opleveren.

Bij een scheve plaatsing van het onderwerp is het mogelijk om iets dat anders niet op een hotspot had kunnen staan, alsnog op een hotspot te plaatsen.

Geef bewegende voorwerpen de ruimte

Foto’s krijgen snel een dynamisch karakter als er een bewegend onderwerp in wordt opgenomen, ongeacht of deze scherp of onscherp in beeld is. Als mens kunnen wij ook in foto’s zien waar een object naartoe beweegt. Het is daarom belangrijk dat het bewegende object de ‘ruimte’ krijgt om te bewegen; m.a.w.: hou ruimte vrij aan de kant waar het naartoe gaat. Doe je dit niet, dan lijkt het ‘opgesloten’ in de foto, wat een heel onrustig gevoel tot gevolg kan hebben. Dit geldt voor rijdende auto’s, fietsers, vliegtuigen, maar ook voor lopende personen.

Kleurgebruik

In lang vervlogen tijden fotografeerde iedereen nog met zwartwit film. In zwartwit was een goede composite de enige manier om de aandacht van de kijker op het onderwerp te vestigen. Tegenwoordig kunnen de kleureigenschappen van de omgeving en het onderwerp ook gebruikt worden om het beeld te versterken en de aandacht te richten. Zo lijkt het echter alsof kleuren het makkelijker hebben gemaakt om tot een goede compositie te komen, echter: het tegendeel is waar. Je hebt als fotograaf tenslotte maar heel weinig invloed op de kleuren van de omgeving en het onderwerp zelf. Het kan daardoor gebeuren dat het onderwerp helemaal opgaat in zijn omgeving, doordat de kleuren overeen komen. Ook kan het gebeuren dat de foto heel onrustig wordt, doordat er een hoop verschillende felle kleuren in voorkomen, of bepaalde kleuren die slecht combineren.

Een beeld kan extra versterkt worden als het complementaire kleuren bevat. Dit zorgt namelijk voor extra contrast, zodat het oog op het onderwerp gericht wordt en oogt bovendien prettig bij elkaar. Een klein onderwerp met complementaire kleuren kan direct al voor een interessante foto zorgen.

Als het niet mogelijk is om de kleuren op een mooie wijze in de compositie te gebruiken, kan de oplossing nog gevonden worden in foto bewerkingsprogramma’s; bijvoorbeeld door enkele kleuren eruit te laten springen, en andere te minderen. Natuurlijk is het nog steeds mogelijk om in zwart-wit te fotograferen (of de foto om te zetten naar zwart-wit) en dit levert in veel gevallen ook nog de mooiste foto op.

Groothoeklenzen

De groothoeklens is een zeer interessante lens om heel veel diepte in een foto te creëren. De verhoudingen tussen een object op de voorgrond en een verderop gelegen object zijn sterk gedramatiseerd. De groothoeklens heeft echter een groot nadeel: door de grote hoek worden er al snel andere objecten mee het beeld ingetrokken. Deze onderwerpen kunnen afleiden van het hoofdonderwerp en daardoor een onrustig beeld creëren. Het is daarom van belang dat men bij het gebruik van een groothoeklens goed naar het gehele zoekerbeeld blijft kijken, om de compositie te controleren en rustig te houden.

Vooral met groothoeklenzen is het mooi om objecten in de voorgrond in de foto te verwerken. Dit kan een heel mooi perspectief geven en zorgt voor wat extra dieptewerking in de foto.

Telelenzen

Telelenzen zijn in vrijwel elk opzich het tegenovergestelde van groothoeklenzen: ze halen minder in beeld en creëren van nature minder diepte. Het is dan ook heel moeilijk om met telelenzen alsnog diepte in de foto te brengen. Objecten in de voorgrond zullen vaak te onscherp zijn, en dat zorgt meestal ook voor een onrustig beeld. Als het mogelijk is om een weg, of hekje, of ander verlopend object.

Met een telelens kan de scherptediepte wel weer gebruikt worden om een gevoel van diepte te creëren. Doordat delen in de foto onscherp zijn ten opzichte van andere, dan geeft dit voor de kijker een zeker gevoel van diepte.

Hoe dan ook is de compositie bij gebruik van een telelens misschien nog wel veel belangrijker, omdat dit vaak de enige manier is om het oog wat houvast te bieden.

Regels zijn er om overtreden te worden

De hier beschreven regels en richtlijnen zijn enkel bedoeld als houvast: ze zijn vaak effectief, maar regelmatig ook niet. Doe dus gerust iets totaal anders dan wat deze regels adviseren. Als je je bewust bent van de belangrijkste compositie richtlijnen, dan ben je ook bewuster bezig met het verbreken van een dergelijke regel, met een nog betere foto als gevolg.

Steeds meer fotografen verwerken hun foto’s op Apple laptops. Een uitgebreide review van de mogelijkheden die de Apple iBook, Powerbook en MacBook (Pro) series te bieden hebben.

Eerlijk is eerlijk: een laptop is geen fotoapparatuur. Voor de reizende fotograaf is het echter wel zeer waardevol gereedschap. Van hen wordt verwacht dat zij ook ‘in het veld’ al met hun foto’s aan de slag kunnen, om deze zo snel mogelijk bij de bureau’s te krijgen of op een website te publiceren. Ook de fanatieke amateurfotograaf draagt al vaak een notebook met zich mee om in de loze uurtjes, het hotel, of op de weg terug al wat aan de foto’s te kunnen doen.

De keuze voor een laptop is vaak geen gemakkelijke. En zeker niet wanneer men moet kiezen tussen een laptop met veel vermogen en rekenkracht, of een handzame zuinige laptop, twee eigenschappen die tot noch toe niet samen gaan. Dit artikel zal die keuze niet makkelijker maken, maar wellicht wel wat gedachten op gang brengen om de keuze tot een gefundeerde te maken.

Een laptop voor de fotograaf

Een fotograaf gebruikt zijn laptop in compleet andere omstandigheden dan de gemiddelde zakelijke gebruiker. Zij hebben doorgaans geen vast bureau op kantoor, met dockingstation, een muis en een apart keyboard. Ook kunnen ze de laptop niet in een extra laptop tas meenemen, maar moet deze mee in de (rug)tas met alle andere fotoapparatuur.

De ideale laptop zou aan de volgende eisen moeten voldoen:

• Licht van gewicht, de fotoapparatuur is immers al zwaar zat
• Klein en compact, voor gebruik onderweg (in het vliegtuig)
• Lange levensduur van een acculading
• Krachtig genoeg om met veel en grote foto’s te kunnen werken
• Voldoende opslagruimte
• Gebruiksvriendelijk zonder externe muis en keyboard
• Helder en scherp LCD scherm met voldoende hoge resolutie om foto’s goed te kunnen beoordelen

Veel van deze eigenschappen gaan niet met elkaar samen. Zo is een krachtige laptop zelden ook een energie zuinige laptop, en laat het LCD scherm van compacte laptops meestal te wensen over voor fotobewerking: ze zijn klein en hebben daardoor een relatief lage resolutie.

Toch zijn er inmiddels laptops op de markt die de fotograaf een hoop van de genoemde eigenschappen kunnen bieden. Met name de notebooks van Apple lopen hierbij voorop. De iBook G4 en Powerbook G4 serie waren de eerste laptops die compactheid combineerden met uitstekende prestaties, een lange accuspanning en een hoogwaardig LCD scherm. Inmiddels is Apple overgestapt van de PowerPC processor naar het Intel platform, met de nieuwe reeks laptops: de MacBook en MacBook Pro.

De sterkste eigenschappen van Apple laptops

De laptops van Apple hebben een hoop interessante eigenschappen en specificaties voor, met name, de (reizende) fotograaf.

• Compact: de iBook G4 en Powerbook G4 waren beide in een 12 inch uitvoering te koop, en de nieuwe MacBook serie is te krijgen in een 13 inch variant. De MacBook Pro begint bij 15 inch.
• Lichtgewicht: de 12 inch iBook G4 had een gewicht van 2,2kg en ook de nieuwe MacBook en MacBook Pro serie houdt het gewicht dicht tegen 2 kg. Daarmee zijn ze aanzienlijk lichter dan de voor laptops gebruikelijke 3 kg (of meer).
• Accuspanning: de PowerPC G4 generatie van Apple had een opvallend lange levensduur per acculading: zo’n 5-6 uur. Zelfs bij redelijk intensief gebruik houdt de accu van de 12 inch iBook G4 het ruim 5 uur vol. Ook de nieuwste generatie lijken over dezelfde accu prestaties te beschikken.
• LCD Scherm: het LCD scherm van de verschillende laptops (zelfs die van de 12 inch versies) beschikt over een voldoende hoge resolutie voor foto bewerkingsprogramma’s en de helderheid van de nieuwste generatie is uitmuntend.
• Mac OS X: het besturingssysteem van Apple, Mac OS X, is een superieur besturingssysteem met vele handige functies en prestaties voor fotografen. Het systeem lijkt bovendien beter geschikt voor laptops dan het Windows XP besturingssysteem.
• Software: veel fotobewerkingssoftware vindt zijn oorsprong op het Mac platform. Apple heeft tenslotte niet voor niets zo’n hoog aanzien in de DTP-wereld. Ook tegenwoordig worden een hoop software pakketten in eerste instantie ontwikkeld voor het besturingssysteem van Apple. De software draait daardoor zeer efficiënt en heeft soms zelfs extra functionaliteiten ten opzichte van de Windows versies.
• Design: het mag geen grote factor zijn in de keus, maar het is natuurlijk wel erg fijn dat de laptops van Apple er ook gewoon zeer aantrekkelijk uitzien.

Apple heeft het compromis tussen een voldoende groot LCD scherm en een compacte laptop terug weten te dringen tot een klein discussiepuntje. Wie onderweg al met zijn foto’s aan de slag wil, kan in principe prima overweg op een beeldscherm met een resolutie van 1024×768 pixels of meer.

Doordat de laptops erg plat en klein zijn, kunnen ze gemakkelijk in een fotorugtas meegenomen worden.

De lange levensduur van één acculading is één van de grootste voordelen boven Windows laptops: deze blijven vaak steken op 2,5 tot 3 uur. Vooral onderweg, in het vliegtuig of de trein, is een accuduur van 5 uur ideaal. Met intensieve beeldbewerking daalt dit weliswaar naar de 4 uur, maar dat mag nog altijd een hele prestatie genoemd worden.

Mac OS X

Voor veel mensen zal de overstap naar een ander besturingssysteem de grootste drempel zijn om een Apple computer aan te schaffen. Mac OS X is echter een zeer intuïtief besturingssysteem en je raakt dan ook heel snel gewend aan de bediening en het functioneren van het systeem. Veel ‘revolutionaire’ onderdelen van Windows XP (en nu ook Vista) waren al enige tijd aanwezig in Mac OS X en in die zin is het een zeer modern besturingssysteem. Met de release van Mac OS X 10.5 (Leopard) dit jaar, zal dit opnieuw bevestigd worden.

Door even op Internet te zoeken en je wat in te lezen in Apple’s Mac OS X, is de overstap zeer gemakkelijk te maken. Na verloop van tijd zal je de eenvoud en uitgebreide mogelijkheden van Mac OS X absoluut gaan waarderen.

Ook de software voor het Apple platform is zeer uitgebreid. Enkele jaren geleden was het nog zo dat er voor een hoop Windows pakketten geen Apple equivalent te vinden was. Nu de populariteit van Apple computers de afgelopen jaren fors is toegenomen is dit echter geen enkel probleem meer. Voor elke gewenste toepassing is er wel een prima stuk software te vinden.

Een overzicht van belangrijke software voor Mac OS X:

• Adobe Photoshop (CS / CS2 / CS3)
• Adobe Photoshop Lightroom
• Apple iPhoto
• Microsoft Office 2004 (o.a. Word, Excel, Powerpoint en Entourage: Outlook voor de Mac)
• Modzilla FireFox
• PhaseOne CaptureOne DSLR
• Toast (voor het branden van CD’s en DVD’s)
• Virtual PC (om Windows op de Mac te kunnen draaien, mocht dat nodig zijn)

Ik gebruik mijn eigen Apple iBook G4 inmiddels een jaar en heb nog geen enkele keer het probleem gehad dat ik voor bepaalde doeleinden geen software te pakken kon krijgen.

Mocht dit echter toch het geval zijn, dan kan Virtual PC gebruikt worden om Windows XP op te installeren. Windows is dan feitelijk een programma dat binnen Mac OS X draait. Hier kan je dan alsnog het benodigde programma op installeren. Je kan dan bovendien gebruik blijven maken van de bestanden op de laptop.

Conclusie

Ik ben zelf nog altijd zeer tevreden met mijn Apple iBook G4, ondanks dat er vlak na de aankoop de nieuwe (en betere) MacBook serie op de markt kwam. Vooral de compactheid en de lange accuduur zijn wat mij betreft de grootste pluspunten. Mac OS X heeft zich bovendien bewezen als zeer gebruiksvriendelijk besturingssysteem.

In mijn ogen heeft Apple de ideale laptops voor de reizende fotograaf op de markt gebracht voor hen die bereid zijn de vraagprijs (1099 euro voor de goedkoopste MacBook) te betalen en de overstap naar een nieuw besturingssysteem te maken.

De oorzaak van deze problemen vind zijn oorsprong meestal in een slecht ingerichte (of afwezige) vaste fotografie workflow. Dit artikel beschrijft de verschillende stappen in een digitale workflow en de noodzakelijkheid van de standaardisering hierin. Het geheel wordt geïllustreerd aan de hand van mijn eigen workflow.

Veel fotografen verspillen een hoop tijd met het verwerken van de bergen foto’s die zij dagelijks maken. Dit komt vaak doordat men geen standaard methode aanhoudt bij het beheer en bewerken van de foto’s. Datzelfde probleem doet zich ook vaak voor in de opslag van fotografie: veel bestanden en foto’s zijn later onvindbaar of simpelweg verdwenen in een onsamenhangend digitaal archief.

Met het bewerken van foto’s kan vaak ook een veel beter resultaat geboekt worden wanneer de workflow altijd dezelfde is: men weet dan immers altijd wat de volgende stap zou moeten zijn. De ruime ervaring in de eigen methode zorgt ervoor dat de fotograaf ook precies weet wat vervolgens het beste of gewenste effect zal opleveren.

Alle verschillende onderdelen en stappen in de fotografie workflow zullen hier stap voor stap besproken worden. Ik doe dit ter illustratie aan de hand van mijn eigen workflow. Dit is natuurlijk slechts een voorbeeld en eenieder kan zijn workflow naar eigen wens inrichten.

Tijdens het fotograferen

Een goede en gestructureerde fotografie workflow begint al bij de opname. Hierbij moet men denken aan de volgende variabelen: het aantal opnames, het opname formaat en het opslagmedium.

Meerdere opnames

Het maken van meerdere foto’s van hetzelfde onderwerp kan later in de workflow van pas komen. Je kan dan vrij snel de beste foto kiezen, en de rest weggooien. Uiteraard is dit een standaard eigenschap van digitale fotografie, echter bedoel ik hiermee, dat het doorgaans beter is om dit selectieproces pas achteraf toe te passen, zodat men er alle tijd voor heeft. Foto’s die duidelijk niet gelukt zijn kunnen uiteraard sowieso ter plekke verwijderd worden. Overigens zijn er ook vaak foto’s waarvan men vermoedt dat ze mislukt zijn, maar welke achteraf nog wel degelijk te redden zijn.

Het maken van meerdere opnames komt vooral van pas bij fotografie onderwerpen waar men geen tijd heeft om de foto’s ter plekke te beoordelen.

Het bestandsformaat: RAW of JPEG

Een tweede aandachtspunt tijdens het fotograferen is de keuze voor het bestandsformaat. Men kan daarin vaak kiezen tussen RAW en JPEG. In het geval van JPEG wordt de foto gecomprimeerd opgeslagen, en in de camera ‘bewerkt’. Gebruik je het RAW formaat, dan wordt de foto opgeslagen, zoals deze ook op de sensor geregistreerd is (een soort digitaal negatief dus). Je houdt dan nog alle opties open bij het nabewerken, en de kwaliteit van het resultaat van bewerkingen zal ook aanzienlijk beter zijn dan wanneer je met JPEG foto’s werkt.

Voor de huis-tuin-en-keuken-foto’s is de keus voor JPEG de meest logische, aangezien hier weinig meer aan bewerkt hoeft te worden en dit dan de snelste methode zal zijn.

Wil je naderhand echter meer met de foto’s doen, dan is RAW de beste keuze. In RAW conversie programma’s kunnen de foto’s dan op vele manieren aangepast en verwerkt worden, met een zeer goede kwaliteit, en zonder verlies aan ‘informatie’. Over RAW conversie volgt verderop in dit artikel meer informatie.

De opslag van foto’s

Ook met de opslag van de foto’s moet je vooraf rekening houden. Zeker als je in RAW formaat fotografeert, zullen de geheugenkaartjes snel vol raken. Een mobiele harde schijf kan dan als handige oplossing dienen. De kaartjes kunnen dan gekopieerd worden naar de harde schijf, om vervolgens weer opnieuw in de foto camera gebruikt te worden. Een tweede voordeel van zo’n harde schijf is de backup mogelijkheid. Wanneer je bijvoorbeeld lang van huis weg bent, kan je backups van je foto’s op deze schijven bewaren. Er zijn een hoop verschillende mobiele harde schijven voor de fotografie op de markt (met ingebouwde kaartlezers). Ik gebruik hiervoor de (inmiddels een paar jaar oude) Vosonic Xs-Drive met 20 GB aan opslagruimte.

Let op het histogram

Let er tijdens het fotograferen op, dat de uiterste punten in het histogram (te bekijken op het LCD scherm van je camera) zover mogelijk naar rechts zitten, zonder dat ze helemaal tegen de rand zitten. Dit zorgt ervoor dat je later bij het bewerken zo min mogelijk ruis in de donkere delen van de foto hebt.

Overzetten van foto’s

Binnen een digitale fotografie workflow is ook de wijze waarop je je foto’s overzet van de camera of geheugenkaart naar de computer van groot belang. Een goed systeem kan een hoop tijd besparen bij het zoeken naar gemaakte foto’s of het ordenen van het bewerkingsproces. Voor mijn fotografie heb ik een groot stuk van mijn harde schijf gereserveerd voor het gehele workflow proces. Zo gebruik ik de volgende mappen in mijn bestandssysteem:

• “Workflow”, met daarin per shoot een map met foto’s
• “Processed”, met daarin de geëxporteerde foto’s (JPEG/TIFF)
• “Archief”, met alle verwerkte originele bestanden in mappen

Het fotografie archief zal verderop in het artikel nog uitgebreid ter sprake komen.

Ik importeer de foto’s of direct vanaf mijn camera, de externe harde schijf, of een kaartlezer met behulp van Adobe Photoshop Lightroom. Ik kies er daarbij voor om de bestanden te kopiëren naar een nieuwe locatie (een map in “Workflow”) en ze meteen te hernoemen naar mijn standaard bestandsformaat. Ik laat Lightroom er bovendien de nodige Meta gegevens aan toevoegen (EXIF informatie over de foto). Een hoop van deze instellingen zijn te standaardiseren in Lightroom, zodat dit de volgende keer niet meer ingesteld hoeft te worden.

Bestandsnamen

Ik laat Adobe Photoshop Lightroom mijn foto’s tijdens het overzetten meteen hernoemen naar een bestandsnaamformaat dat ik in mijn hele archief gebruik, zoals bijvoorbeeld: “200510119244.jpg”.

De naam is als volgt opgebouwd: jaar,maand,dag,fotonr. Het betreft hier dus fotonr 9244, gemaakt op 11 oktober 2005. Mijn foto’s behouden dit bestandsformaat gedurende de gehele workflow. Variaties op de foto worden hernoemd naar ‘…_1.jpg’, of ‘…_2.jpg’, etc. In het bovenstaande voorbeeld wordt dit dus: 200510119244_1.jpg.

Het is van belang de naamgeving gedurende de gehele workflow gelijk te houden, omdat dezelfde foto anders bijvoorbeeld meerdere keren voor kan komen (inclusief slechte of halve bewerkingen) en omdat foto’s dan beter en sneller te vinden zijn.

Uiteraard is de door mij gehanteerde bestandsnaam geen richtlijn, maar slechts een indicatie van hoe het zou kunnen. Iedereen kan hier zijn eigen systeem voor aanhouden.

Het beheren en selecteren foto’s

Zodra alle foto’s geimporteerd zijn is het zaak om deze te selecteren en uit te zoeken welke foto’s wel en niet bewaard moeten blijven. In Adobe Photoshop Lightroom kan dit zeer gemakkelijk. Zo zijn alle foto’s ook als thumbnails te bekijken en selecteren en kan je elke foto afzonderlijk aanmerken als ‘pick’ of ‘reject’. Door een gehele verzameling te filteren op een van deze ‘flags’, zijn ze direct allemaal te selecteren en bijvoorbeeld te verwijderen.

Naast deze flags heeft Lightroom ook de mogelijkheid om een kleurenlabel aan een foto toe te voegen. De betekenis van deze labels kan je zelf bepalen. Ook op deze flags kan weer gefilterd worden.

Tenslotte kunnen foto’s ook een rating van 0-5 sterren krijgen, en ook op basis van deze rating kan weer gefilterd worden.

Lightroom biedt ook de zeer handige mogelijkheid om een selectie van foto’s tegelijkertijd te bekijken, waarna de foto’s één voor één gedeselecteerd kunnen worden. Uiteindelijk hou je zo de beste foto over als selectie.

Ik ga zelf na het importeren van de foto’s als volgt te werk:

• Alle foto’s stuk voor stuk doorlopen en de afgekeurde exemplaren direct markeren als ‘Reject’ en dit eventueel enkele malen herhalen.
• De als ‘Reject’ gemarkeerde foto’s verwijderen.
• De overgebleven foto’s doorlopen (m.b.v. de vergelijkingsmodus) en de mooiste foto’s markeren als ‘Prioriteit 1′ (rood) of ‘Prioriteit 2′ (oranje).
• De met rood of oranje gemarkeerde foto’s bewerken en na bewerking markeren als ‘Gereed’ (groen) of ‘Verder aanpassen’ (blauw).
• Foto’s die in aanmerking komen voor publicatie (o.i.d.) markeer ik als ‘Pick’.
• Alle nog niet gemarkeerde foto’s nogmaals langslopen en eventueel markeren als ‘Reject’

Het bewerken van RAW foto’s

Voor het verwerken en bewerken van RAW bestanden zijn er verschillende software pakketten te gebruiken. De simpelste programma’s zijn degenen die bij de foto camera’s geleverd worden. Deze fotografie software heeft vaak echter niet al teveel mogelijkheden, en het is dan ook raadzaam hier een specialistisch pakket voor aan te schaffen. Een paar voorbeelden van dergelijke workflow pakketten zijn: Adobe Photoshop Lightroom, Apple Aperture en Capture One DSLR (van Phase One).

Voor wat betreft functionaliteit ontlopen beide fotografie pakketten elkaar niet zoveel. Tot 2006 genoot de software van Capture One mijn voorkeur, maar inmiddels ben ik overgestapt op het pakket van Adobe (Photoshop Lightroom). Dit heeft met name te maken met de snelheid die Lightroom te bieden heeft.

De mogelijkheden van raw conversie

In dit stadium van de digitale fotografie workflow kunnen onder andere de volgende bewerkingen uitgevoerd worden:

• de witbalans,
• kleur correcties en kleurverzadiging,
• belichtingscorrecties, contrast, levels en curves,
• de uitsnede van de foto,
• roteren van foto’s,
• verwijderen van vlekken en stofdeeltjes
• verscherpen van de foto,
• verwijderen van ruis
• output resolutie en bestandsformaat.

Het grote voordeel van dw genoemde workflow programma’s is dat zij previews van de originele foto’s aanmaken en deze gebruiken om de bewerkingen te laten zien. De originele bestanden worden nooit gewijzigd en alle aanpassingen worden pas toegepast als er een foto wordt geëxporteerd. Dit resulteert in een zeer snelle bewerkingen en het behoudt van kwaliteit in het originele bestand.

In Lightroom is het verder ook mogelijk om een ‘virtuele kopie’ van het origineel te maken, zodat er een extra variant bewerkt kan worden.

Verder wordt er ook rekening gehouden met kleurbeheer bij de weergave van foto’s, zodat het resultaat er hetzelfde uit zal zien als in andere foto-bewerkingsprogramma’s als Adobe Photoshop en Paint Shop Pro. De genoemde programma’s zijn overigens in staat om een foto van begin tot eind te bewerken, en het eindproduct te exporteren, zonder tussenkomst van andere software.

Een ander groot voordeel van Capture One en Lightroom, is dat deze de instellingen die bij elke foto gebruikt worden onthoudt en wegschrijft in een map (Lightroom gebruikt daarvoor dezelfde map als waar de foto’s zich bevinden. Wanneer foto’s uit het fotografie archief later nogmaals geraadpleegd worden, dan worden deze instellingen direct weer op het RAW bestand toegepast. Bij het maken van backups van de fotografie collectie is het in dat geval dus ook nuttig deze bestanden mee te kopiëren.

Voor vergaande effecten en retoucheerwerkzaamheden is men nog wel aangewezen op programma’s als Adobe Photoshop of Corel Paint Shop Pro.

De bewerkingsstappen

Na de eerste beheersmatige stappen die eerder genoemd zijn, ga ik met de als rood of oranje gemarkeerde foto’s aan de slag. Ik zal de diverse bewerkingen hier stap voor stap beschrijven. Let wel: het bewerken van een foto is een iteratief proces. Dit betekent dat een aanpassing niet slechts één keer wordt toegepast, maar dat alle instellingen in een paar rondes doorlopen worden, totdat het resultaat geheel naar wens is.

In Lightroom voer ik het volgende doorgaans in de genoemde volgorde uit:

• Belichtingscorrectie: instellen witwaarde (exposure)
• Belichtingscorrectie: instellen zwartwaarden (blacks)
• Belichtingscorrectie: instellen helderheid en contrast
• Belichtingscorrectie: instellen tone curves
• Witbalans: instellen temperatuur en kleurzweem
• Uitsnede: aanpassen beelduitsnede en rotatie
• Kleuren: aanpassen globale verzadiging, tot voor het punt waar één of meerdere kleuren niet meer goed ogen
• Kleuren: verder aanpassen kleurzweem, verzadiging en helderheid per kleur
• Clone-tool: verwijderen stof en vlekken
• Scherpte: aanpassen verscherping
• Ruisonderdrukking: instellen van ruisonderdrukking
• Herhalen van de eerdere stappen tot het gewenste resultaat is bereikt
• Markeren als ‘Gereed’ (groen) of ‘Verder aanpassen’ (blauw)

Ik pas de witbalans bewust pas na de belichtingscorrectie toe, omdat de kleuren dan beter te beoordelen zijn.

De rotatie en uitsnede is de enige actie die geen vaste positie in mijn workflowschema heeft. Zo pas ik de uitsnede bij het verwerken van airshow foto’s altijd als eerste aan.

Bij het aanpassen van de kleuren zet ik eerst de globale regelaar van de verzadiging eerst helemaal naar het uiterste, om zo een idee te krijgen van de kleuren. Datzelfde doe ik naderhand ook per kleur.

Het resultaat exporteren

Bij het exporteren van foto’s is het belangrijk dat de juiste kwaliteit geselecteerd wordt. Als de foto nog in Photoshop (of een soortgelijk pakket) bewerkt gaat worden, dan kan het beste voor TIFF gekozen worden, zodat er zo min mogelijk informatie en kwaliteit verloren gaat. Voor vrijwel alle andere doeleinden volstaat het JPEG formaat.

Wanneer een foto direct op het Internet geplaatst wordt, is het belangrijk dat het kleurenprofiel sRGB meegegeven wordt. Dit is nodig om de kleuren er ook op andere computers goed uit te laten zien. sRGB is namelijk het kleurenprofiel dat in monitoren gebruikt wordt. De kleuren van de foto zijn dan dus geoptimaliseerd voor weergave op de monitor.

Verdere fotobewerking

Voor verdere fotobewerking zijn er wederom twee bekende software pakketten, te weten: Adobe Photoshop en Paint Shop Pro. Ik werk zelf met Photoshop CS2, en zal om die rede enkel voorbeelden geven aan de hand van Photoshop.

Op dit punt in de digitale fotografie workflow kan er gedacht worden aan de volgende bewerkingen:

• toevoegen effecten,
• retouchering en trucage,
• specialistische exportmogelijkheden.

Bij het bewerken van meerdere foto’s zullen een hoop handelingen regelmatig terugkomen. Het kan lonen deze handelingen in Photoshop in zogenaamde ‘actions’ te programmeren. Deze kunnen dan afgespeeld worden en eventueel toegepast worden op grote aantallen foto’s, zodat het proces automatisch zal verlopen.

Ik gebruik actions voor m’n fotografie bij onder andere de volgende foto bewerkingen:

• lokale contrast verhoging,
• zwartwit conversie,
• sepia tonen,
• exporteren van foto’s voor het internet.

Ik haal dan ook al mijn foto’s die op deze fotografie website moeten verschijnen door Adobe Photoshop, om ze vervolgens met actions te exporteren naar de formaten zoals ik ze gebruik op mijn webpagina. Er wordt dan meteen een originele foto in een aparte map opgeslagen. Deze foto’s zou ik op een later moment allemaal automatisch kunnen exporteren voor m’n website, mocht ik op een nieuw formaat foto of fotografie gallery overstappen.

Het is niet de bedoeling hier een volledig beeld van alle mogelijkheden van Photoshop te schetsen, dus ik zal het om die rede tot deze informatie behouden.

Archivering van fotografie

Zoals eerder vermeld maak ik ook gebruik van een map, waarin ik mijn foto archief bewaar. Ik gebruik hierin mappen die beginnen met een datum (in het formaat: 2005-10-11) gevolgd door een omschrijving van de foto’s die erin staan. Op deze manier heb ik een chronologisch, goed doorzoekbaar en duidelijk overzicht van al mijn foto’s. Binnen elke map bewaar ik de RAW of JPEG bestanden van de foto’s (samen met de Lightroom databestanden), alsmede bijzondere bewerkingsversies in JPEG of TIFF formaat. Al deze fotobestanden kan ik in Lightroom benaderen, zodat ik al mijn fotowerk direct bij de hand heb en weer opnieuw kan exporteren, mocht dat nodig zijn.

Om geen fotomateriaal te verliezen aan calamiteiten zoals een brand, systeemcrash, enz, maak ik regelmatig backups van m’n fotografie archief. Dit doe ik op verschillende media en plaatsen. Hierover kan je meer lezen in het artikel: Backups! Backups Backups!.

Dit onderdeel van de workflow kan ik niet vaak genoeg benadrukken. Het is weinig moeite om regelmatig backups van fotografie te maken, en het kan een hele hoop ellende voorkomen. Verloren foto’s kunnen voor fotografen een grote economische schadepost zijn, maar het is bovenal enorm zonde.

Ik hoop met dit artikel wat inzicht in een duidelijke fotografie workflow te hebben gegeven. Heb je zelf nog ideeën of opmerkingen voor of over dit artikel? Plaats ze dan hieronder als reactie!