Willemstad: werelderfgoed en louche figuren

De koloniale koopmanshuizen, de pontjesbrug, Fort Amsterdam. Het is slechts een greep uit de vele bezienswaardigheden die de hoofdstad van de Nederlandse Antillen te bieden heeft. Zelfs na twee weken hebben we nog niet alle hoofdattracties weten te bezoeken of bezichtigen. Er bestaat dus niet zoiets als ‘een dagje Willemstad’, zo hebben we gemerkt.

Willemstad in het kort

Wilemstad, de hoofdstad van de Nederlandse Antillen, heeft een kort maar rijk verleden, waar in de stad zelf nog een hoop van terug te vinden is. De stad huisvest momenteel ongeveer 125.000 mensen en is gelegen aan de zuidwestzijde van Band’ariba (het oostelijke deel van het eiland). Willemstad heeft zich in de loop der eeuwen langszaam gevormd om de natuurlijke haven, ‘Schottegat’, welke vanaf de Caraïbische zee te bereiken is via de Sint Annabaai. Aan weerzijde van de Sint Annabaai liggen de stadsdelen Punda en Otrabanda, welke in 1886 met elkaar zijn verbonden door middel van de Koningin Emmabrug, beter bekend als de ‘pontjesbrug’ (en ook wel ‘the swinging old lady’). Inmiddels wordt al het verkeer over de Koningin Julianabrug geleid.

De Spanjaarden zijn in 1499 vermoedelijk op 26 juli, de naamdag van Sint Anna, bij Willemstad aan land gegaan, hetgeen de naam van de Sint Annabaai zou verklaren. In 1634 werd Willemstad door de Nederlanders veroverd. Het oostelijke deel ten opzichte van de Sint Annabaai werd toen ‘De Punt’ genoemd, of ‘Punta’ in het Papiaments, wat later verbasterde tot ‘Punda’. In 1635 werd hier Fort Amsterdam gebouwd, dat ter verdediging van de haveningang moest dienen. Vervolgens werd achter het fort de de stad opgebouwd. Punda is daarmee de oudste wijk van Willemstad. In 1707 begon met de bouw van een nieuwe wijk aan de andere kant van de baai; de wijk werd dan ook Otrabanda genoemd, wat ‘andere oever’ betekent.

De binnenstad van Willemstad staat sinds 1997 op de UNESCO-lijst van werelderfgoederen. Grote delen van Punda, Otrabanda en Scharloo behoren tot dit werelderfgoed. Een bekend voorbeeld is Berg Altena, de heuvel met de strook van kleine arbeiderswoningen in vele verschillende kleuren.

Willemstad werd in de 17e eeuw een vrijhaven, wat er onder andere in resulteerde dat Willemstad het epicentrum van de regionale slavenmarkt werd. Deze handel vond voornamelijk plaats in ‘Asiento’. In de 20e eeuw vestigde Shell hier één van ’s werelds grootste olieraffinaderijen. Hier wordt sindsdien ruwe olie uit Venezuela verwerkt. De raffinaderij werd in de Tweede Wereldoorlog ingezet voor de productie van kerosine voor Amerikaanse bommenwerpers.

Sinds de jaren zestig is het toerisme in Willemstad eveneens een zeer belangrijke bron van inkomsten geworden.

De hoogtepunten van Willemstad

De meest bijzondere bezienswaardigheden van Willemstad concentreren zich rond de eerder genoemde wijken in het centrum van de stad. In Punda vind men de eerdergenoemde Koningin Emmabrug, een 168 meter lange houten draaibrug die uit een groot aantal pontons is opgebouwd. De brug kan in zijn geheel 90 graden zwenken om doorgang te bieden aan de grote zeeschepen die de Sint Annabaai moeten doorkruisen. De brug was oorspronkelijk bedoeld voor alle verkeer maar is sinds de oplevering van de Koningin Julianabrug in 1974 alleen nog toegankelijk voor voetgangers. Voetgangers kunnen meestal gewoon op de brug blijven lopen wanneer deze open staat, men sluit dan enkel één ingang af. Gaat de brug echter helemaal open, dan dient iedereen de brug te verlaten. De brug is ook een mooi voorbeeld van Antilliaanse veiligheid. Het scharnierende deel van de brug komt tijdens het openen namelijk los van de kant en met behulp van een hek wordt voorkomen dat voetgangers over het ontstane gat springen. Vreemd genoeg is het dan nog wel mogelijk om vanaf de brug naar de kant te springen…

Afhankelijk van de windrichting en de windkracht kan de brug nog een flinke deining hebben en dat geeft vaak een erg leuk beeld tijdens de voettocht over het dek. Het doet ook erg bevreemdend aan om over de brug te lopen, terwijl deze net opent of sluit. Je krijgt dan namelijk al snel de neiging om schuin te lopen, doordat je richtpunt (de huizen langs de kade) zich lijkt te verplaatsen.

Andere interessante delen van Punda zijn natuurlijk het Fort Amsterdam, de handelskade, de oudste Synagoge van de Nederlandse Antillen – de Snoa – en de drijvende Venezolaanse markt. Op de Venezolaanse markt bieden kooplui uit Venezuela hun groente en fruit te koop vanaf hun boten, waar ze gedurende hun verblijf op Curaçao ook slapen. Wanneer alles verkocht is keren ze terug naar Venezuela om later weer terug te komen met een nieuwe voorraad etenswaar. Voorheen werd al het eten ook daadwerkelijk vanuit de boten verkocht, maar uit hygiënisch oogpunt is dit niet meer toegestaan en wordt alles vanuit de standjes langs de kade aangeboden.

In Otrabanda zijn het Riffort en de vele oude woonhuizen de belangrijkste bzienswaardigheden. Het Riffort, een 19e eeuws fort, is enkele jaren geleden in zijn geheel gerestaureerd en huisvest nu een groot horeca-centrum. Het fort zelf is enkel nog terug te zien in de buitenwanden van het Riffort, maar dat maakt het centrum niet minder aantrekkelijk. We hebben bovendien zelf ervaren dat hier prima valt te eten.

In Scharloo vind je vooral veel oude koopmanshuizen die nog stammen uit het koloniale verleden van Willemstad. Vrijwel al deze huizen zijn nu monumentale panden en de meeste huizen in Scharloo verkeren dan ook in uitstekende staat. De meeste panden huisvesten nu bedrijven, organisatie en overheidsinstellingen, waaronder ook ambassades.

Tenslotte is een bezoekje aan het uitkijkpunt van Fort Nassau een echte aanrader. Het tot restaurant omgebouwde fort bevindt zich bovenop een heuvel in de nabijheid van de Koningin Julianabrug en biedt een fenomenaal uitzicht over het centrum van Willemstad aan de ene kant en de havens en olieraffinaderij aan de andere kant.

De schaduwzijde van Willemstad

Wij hebben het centrum van Willemstad keer op keer als erg aantrekkelijk ervaren en liepen er met veel plezier rond, althans tot een zeker tijdstip. Na een gezellig etentje bij het Pleincafé Wilhelminaplein, waar we regelmatig wat gegeten of gedronken hebben, kwamen we plotseling tot de conclusie dat het gezellige plein binnen enkele uren was veranderd in een hangplek van junkies en andere louche figuren. Bij het instappen werden we ook enigszins lastig gevallen en kostte het uiteindelijk heel veel moeite om de bedelaar te doen omkeren. Enkele dagen later hadden we soortgelijke situatie op de parkeerplaats bij het Waaigat. En al mag de parkeerplaats van de nodige bewaking voorzien zijn, erg veilig is het er niet, want er wordt maar weinig bewaakt, zo werd ons verteld.

Op en in de buurt van de pontjesbrug werd ons meerdere keren drugs aangeboden, maar dat wil in Amsterdam ook nog wel eens voorkomen. Echter was het wel erg opvallend dat de drugs ’s avonds ook open en bloot verhandeld werden op een openbare plek als het winkelcentrum van Punda. ’s Avonds is het dus wel even oppassen en je kan dan bepaalde buurten, zoals delen van Otrabanda, ook beter mijden.

Overigens zijn er nog wel wat meer buurten waar je sowieso op je hoede moet zijn. Vooral de wijken die recht onder de rook van de raffinaderij liggen zijn enigszins risicovol om als eenzame toerist te bezoeken. Ben je met een groep dan zal er niet snel iets gebeuren. Maar je moet je natuurlijk wel realiseren dat je je dan in een buurt bevindt waar mensen simpelweg niets hebben en maar met moeite aan voldoende eten komen. Het is dan ook niet verstandig en al helemaal niet ethisch verantwoord om hier de welvarende toerist uit te hangen.

Een dagje Willemstad

Regelmatig meren er in Willemstad enorme cruiseschepen aan, die de passagiers dan een dagje Willemstad aanbieden. Het feit dat de meeste bezienswaardigheden van het historische hart van de stad op loopafstand van elkaar liggen zou de indruk kunnen wekken dat Willemstad inderdaad in een dagje te zien is. Na een verblijf van twee weken kunnen we echter concluderen dat dat niet het geval is. Afhankelijk van het moment van de dag (of de week) dat je je in Willemstad begeeft zul je er namelijk een heel andere sfeer aantreffen en wat dat betreft is het echt een stad die ‘leeft’. En ook na twee volle weken hebben we nog lang niet alle hoofdattracties aan gedaan. Ik heb ergens wel te doen met de onwetende cruisegangers…

Update:

De foto’s van Willemstad zijn hier te vinden: Willemstad, Curaçao