In Lourdes gaan religie en commercie hand in hand

Met het verblijf in Argelès-Gazost in de Pyreneeën, waren we slechts 6 kilometer verwijderd van het katholieke bedevaartsoord Lourdes. Het kon dan ook niet anders of we namen een bezoekje aan de stad. Al waren we er slechts enkele uren, het werd uiteindelijk de meest indrukwekkende dag van de gehele vakantie en bovendien een dag met een hoop gemengde gevoelens.

Het was voor mij niet de eerste keer dat ik Lourdes bezocht; een jaar of tien geleden heb ik de stad al eens met mijn ouders aangedaan. Toch herkende ik nog maar weinig van alles wat ik ter plekke te zien kreeg. Of dat komt door de vele vernieuwingen die her en der zijn aangebracht, het korte verblijf van tien jaar terug, of het feit dat mijn geheugen me simpelweg in de steek laat, weet ik niet.

Commercie

Je kan er in heel Lourdes niet omheen: de commercie heeft hier goed toegeslagen. Waar je ook komt in de stad, overal vind je de winkeltjes en kraampjes waar je religieuze waar kan kopen, om maar niet te spreken over de vele hotels die de stad rijk is. En dat terwijl de stad voor het wonder van 1858 op het punt stond in de vergetelheid te raken.

Het is een vreemde combinatie: religie en commercie, maar ze gaan duidelijk prima hand in hand door het leven. Een hoop van de pelgrims zijn in Lourdes opzoek naar genezing en je kan je afvragen of een dergelijke mate van commercie geen afbreuk doet aan dat standpunt. Wordt er zo niet geprofiteerd van de gelovigen die hun heil in Lourdes vinden? Een goede vraag.

Onze Lonely Planet weet er nog wel een interessant standpunt in aan te nemen: velen investeren hun laatste spaargeld om de reis naar Lourdes te kunnen maken. Was het niet voor de commercie, dan zouden deze mensen ook geen gelegenheid hebben tot het kopen van iets tastbaars als blijvende herinnering aan het bezoek aan het bedevaartsoord.

Zeker een goed punt, maar wanneer het aantal souvenirwinkeltjes (welke allemaal een identiek aanbod hebben) vervolgens in de honderdtallen loopt, vind ik het weer net een stap te ver gaan. Het krijgt hiermee een te hoog pretpark gehalte, iets dat we de rest van het bezoek nog vaker zouden opmerken.

Disney in Lourdes

Om maar meteen in te haken op dat hoge pretpark gehalte: de gelijkenis tussen de Basiliek van Lourdes en het kasteel van Disney (zoals dat in Parijs) is onmiskenbaar. Net als bij het Disney-kasteel brengen twee ronde paden je omhoog naar de tweede verdieping van het immense bouwwerk. De kerk is gebouwd in Romeins-Byzantijnse stijl in de vorm van een groot Grieks kruis.

Het interieur van de Basiliek is al even indrukwekkend en overdreven als de buitenzijde. De 15 kapellen zijn vrijwel volledig voorzien van mozaïeken waar zelfs Gaudi niet gelukkig van zou worden. Elke kapel vertegenwoordigt een scene van de mysteries van de Rozenkrans.

De gouden relikwieën die in de basiliek staan uitgestald zijn ook al niet te tellen en ook de buitenzijde van de koepel is met een gouden kroon afgewerkt.

Het is moeilijk om te geloven dat een dergelijk opzichtig pretentieus bouwwerk nog zo’n aantrekkingskracht op de pelgrims uit kan oefenen. Voor ons was het zeer zeker indrukwekkend om te zien, maar we hebben de afgelopen weken absoluut veel mooiere kathedralen en kerken gezien.

De enorme basiliek was overigens niet het enige inspiratie loze bouwwerk van het religieuze hart. Onder de vele kapellen bevonden zich ook enkele bouwwerken die zowel van buiten als binnen niet anders omschreven kunnen worden dan een sporthal of hangar.

In de basiliek, welke gewijd is aan Onze Lieve Vrouw van de Rozenkrans, was het niet al te moeilijk om de pelgrims van de toeristen te onderscheiden. Zo waren er ook diverse pelgrims die al knielend met een rozenkransje in hun handen naar het altaar kropen. Bij elke rij banken deden ze dan een gebed om daarna weer door te kruipen naar de volgende rij banken.

Industrieel en massaal

Tijdens het verblijf hebben we ook de optocht naar de eucharistieviering kunnen aanschouwen. Dit was toch wel erg indrukwekkend: de immense lading rolstoelen en zieken in de meest verschrikkelijke toestanden. Er werden mensen op bedden vooruit geduwd, mensen die in een houding lagen waar je een gezond mens nooit in aan zou treffen. Van velen kon je met zekerheid zeggen dat dit het laatste is wat ze in hun leven wilden doen.

In de kokende hitte werden zij langzaam vooruit geduwd, onder begeleiding van kerkgezang uit de Basiliek Pius X. Het was erg kwalijk om te moeten zien hoe enkele gezonde priesters met bladen en dergelijke uit de zon gehouden werden, terwijl zeer ernstig zieken verderop in de stoet in de brandende zon lagen. Dat heeft simpelweg niets met geloof te maken.

De mensen die zich in deze stoet bevonden zijn eerder op de dag ondergedompeld in de heilige baden. Alsof het een industrieel proces betreft, worden ze (soms zelfs ernstig zieken met open wonden) hier achter elkaar ondergedompeld in het Lourdes water. Een bijzonder onhygiënische en al even verkeerde gang van zaken dus.

De eucharistieviering (om 17:00 uur) in de Basiliek Pius X was eveneens een bijzondere ervaring. De basiliek is in 1958 afgerond en is grotendeels onder de grond gebouwd. Het moderne bouwwerk is 201 meter lang en 81 meter breed en biedt ruimte aan 20 tot 30.000 mensen. Het betonnen bouwwerk lijkt nog het meest op het decor van de serie Battlestar Galactica. Op het altaar bevindt zich een wel zeer modern Christus-beeld van chroom.

De mis werd in vijf talen uitgevoerd: Frans, Engels, Spaans, Duits en Nederlands, welke steeds achter elkaar aan bod kwamen. Na een kleine 45 minuten was de mis voorbij en zo georganiseerd en protocollair als de binnenkomst was, zo chaotisch verliep de terugreis: vlaggen werden simpelweg niet meer omhoog gehouden en iedereen liep maar gewoon achter elkaar aan.

Hopend op een wonder

Lourdes trekt jaarlijks meer dan 6 miljoen pelgrims, die ieder hopen dat zij de volgende wonderbaarlijke genezing zullen ontvangen. Het laatste geregistreerde wonder dateert inmiddels uit 1987 en de wonderbaarlijke genezingen worden dan ook steeds schaarser. Aan de ene kant is het iets om moedeloos van te worden, wanneer je al die pelgrims in zo’n optocht ziet. Zoveel mensen die allemaal hetzelfde willen of hopen en het allemaal niet ontvangen. Aan de andere kant heeft het ook weer iets vredigs en moois, het feit dat Lourdes voor zovelen een bron van hoop is. Hoop die hun pijn of lijden wellicht kan verzachten en de levensomstandigheden indirect kan verbeteren. Het levert je een hoop gemengde gevoelens op.

Datzelfde geldt ook voor het water dat men in Lourdes kan tappen. Hele jerrycans worden er gevuld met het ‘heilige water’ dat uit de nabij gelegen bron stroomt. Je vraagt je af hoe hygiënisch het is om water te tappen waar miljoenen mensen je al voor zijn geweest en uit de kraan hebben gedronken. Heeft dat niet eerder een averechtse werking?

La Grotte de Lourdes

Ook bijzonder: ruime tijd in de rij staan om even kort door de beroemde grot te kunnen lopen, de grot waar Maria in 1858 voor het eerst aan Bernadette verschenen zou zijn. Op de plek waar Maria toentertijd verschenen is, staat nu een Maria-beeld, dat gevormd is op basis van de beschrijvingen van Bernadette zelf. De grot zelf stelt helemaal niets voor en de ooit ruwe wanden zijn inmiddels glad gepolijst door de miljoenen handen die er overheen gegaan zijn.

Ik kan maar niet begrijpen dat er dan nog mensen zijn die de rotswand kussen, of een zakdoekje erlangs wrijven, en dat vervolgens over hun gezicht smeren, om het daarna in een doosje te bewaren. Voor mij is het niets anders dan kudde gedrag en een vreemd soort massa hysterie… Aan de ene kant lichtelijk beangstigend, maar anderzijds eveneens weer mooi, daar het mensen wel hoop en steun lijkt te geven.

We hebben het allemaal maar vanaf een afstandje gade geslagen.

Na een aantal uur in het religieuze hart van Lourdes te hebben doorgebracht vonden we het wel weer mooi geweest en zijn we richting huis gekeerd. Het was allemaal sowieso niet echt ons ding, maar we wilden het toch graag even meemaken en beleven en het is toch een zeer indrukwekkende namiddag en avond geworden, iets dat we hoe dan ook niet hadden willen missen.

Een volgende keer wil ik de lampionnenprocessie die ’s avonds gehouden wordt ook nog meemaken, maar dat komt tegen die tijd wel. Voor nu was dit meer dan genoeg.