Zonsondergang fotograferen

Het is misschien wel het meest gefotografeerde onderwerp ter wereld: de zonsondergang. Elke fotograaf, en zelfs iedere persoon met een camera, heeft ooit minstens één zonsondergang gefotografeerd. Geen wonder natuurlijk, want het is een prachtig natuurverschijnsel dat ook nog eens dagelijks terugkeert. Dit alles wil echter niet zeggen dat het fotograferen van een zonsondergang makkelijk is; in tegendeel zelfs: om jouw foto ertussenuit te laten springen zal je iets bijzonders moeten doen…

Het gaat niet om de zonsondergang!

Fotograferen is niet hetzelfde als alles wat mooi is maar op film of sensor vastleggen. Er komt natuurlijk veel meer bij kijken, zoals de compositie, het kleurgebruik, de belichting, etc. Het fotograferen van zonsondergangen is daar geen uitzondering op. Een zonsondergang is een tafereel dat zich ver van de camera (het zogenaamde ‘oneindige’ v.w.b. de focus) afspeelt en dat maakt het tot een heel vlak iets. In het echt is het een mooi tafereel om te zien, omdat de omgeving er een impliciet onderdeel van is; met andere woorden: we zien de omgeving niet bewust als onderdeel van de zonsondergang, maar het is wel van invloed op onze ervaring. Als deze omgeving ontbreekt op de foto, verliest de foto dus aan zeggingskracht.

Zonsondergangen gaan dus om een tafereel, en dat betekent dat er ook een voorgrond in de foto aanwezig moet zijn. Zo’n voorgrond zorgt dan voor de sfeer en de emotie die in het echt waarneembaar was.

Kortom: het gaat niet om de zonsondergang zelf, maar om de sfeer van het moment. Een interessante en sfeervolle voorgrond kan van een mooie zonsondergang ook een mooie foto maken. Een voorbeeld hiervan is goed te zien in de foto hieronder, waarbij de Manhattan Bridge en het stelletje als voorgrond dienen:

Niet te ver inzoomen!

De grote rode bol die langzaam in de zee (of het landschap) zakt is schitterend om te zien en op het oog dus ook heel interessant om op foto vast te leggen. Veel beginnende fotografen maken dan al snel de fout om zover op de zon in te zoomen, dat dit eigenlijk nog het enige is dat op de foto te zien is. Ook dit resulteert in een heel vlakke opname, met slechts één punt van attentie, waardoor al snel de aandacht voor de foto verdwijnt. Om de aandacht vast te houden is er een goede compositie met voor- en achtergrond nodig.

Op de foto hierboven is ook goed te zien dat er een groothoeklens gebruikt is om de zonsondergang vast te leggen. Natuurlijk werkt dit niet altijd even goed, maar het is vaak wel dé manier om de omgeving in de foto op te nemen.

Kleurgebruik en bewolking

Zonsondergangen zijn mooi door hun warme kleuren, maar laat je hier niet door misleiden: één enkele tint op een foto is vaak niet mooi; er moet een zeker contrast in te vinden zijn. Dit contrast in kleuren is vaak te zien nadat de zon onder is gegaan: diepe paarse en blauwe tinten worden afgewisseld met de rode gloed op de nog aanwezige bewolking. Ook dit is goed terug te zien in de foto’s die hier geplaatst zijn.

Natuurlijk kunnen we de zonsondergang zelf niet beïnvloeden, maar we hebben wel de mogelijkheid om de ideale beeld uitsnede te bepalen. Het is vaak interessant om de patronen in de bewolking te benadrukken.

Witbalans

Digitale camera’s bepalen de witbalans van een foto naar aanleiding van de foto zelf. Ze proberen met behulp van het licht, de kleuren van de foto zo in te stellen, dat er altijd ‘wit’ aanwezig is. Het resultaat hiervan is vaak dat de foto van de zonsondergang er een stuk fletser uit komt te zien.

Zonlicht verandert gedurende de dag continu van kleur. Moderne digitale camera’s corrigeren daarvoor, maar dat geeft dus lang niet altijd het gewenste resultaat. Om toch de échte kleuren weer te geven, kan het helpen om de witbalans van de camera niet op ‘automatisch’, maar op ‘daglicht’ te zetten. Als je in het RAW-formaat fotografeert, dan kan je de witbalans natuurlijk altijd achteraf nog naar eigen inzicht instellen.

Extra aandachtspunten

Statief: Als je niet met een groothoeklens fotografeert, dan is het gebruik van een statief een vereiste. De sluitertijden worden dan namelijk al snel zodanig lang, dat de foto bewogen raakt. Zeker nadat de zon achter de horizon verdwenen is neemt het licht snel af en een ondersteuning voor je camera en lens is dan de enige manier om een scherpe foto te creëren.

De horizon: Ook bij zonsondergangen geldt dat het vaak niet mooi is als de horizon precies door het midden van de foto loopt. Er zijn natuurlijk altijd uitzonderingen op deze ‘regel’, maar als je geen interessante voorgrond hebt, dan is het doorgaans het beste om de horizon ruim buiten het midden te plaatsen.

Schaduwen: Als je een voorgrond hebt, dan loop je al snel het risico dat deze helemaal zwart op de foto staat, het contrast met de lichte lucht en het tegenlicht is immers erg groot. Een ‘dichtgelopen’ voorgrond is niet interessant, omdat daar niets in te zien is. Probeer je belichting dus zo in te stellen dat ook in de voorgrond nog wat detail te zien is.

Flitsen: Als het niet mogelijk is om zonder extra licht de voorgrond ‘open’ te houden, dan is het de moeite waard om de voorgrond iets in te flitsen. Wees echter voorzichtig: een te felle flits geeft een heel onnatuurlijk resultaat. Het is vaak het beste om de voorgrond 1,5 tot 2 stops te onderbelichten.

Overbelichting: Met name digitale camera’s hebben moeite om het hoge contrast tussen licht en donker helemaal vast te leggen. Dit kan dus ook resulteren in uitgebleekte delen, daar waar het licht het felst is. Met name de rode tinten worden erg lelijk als deze overbelicht raken en rood is hier bovendien een stuk gevoeliger voor dan alle andere kleuren. Hou er dus rekening mee dat felle zonsondergangen vaak geen goede foto’s opleveren.

Scherptediepte: Een onscherpe en tevens donkere voorgrond oogt heel onrustig en moet altijd vermeden worden. Probeer daarom voldoende scherptediepte te creëren, zodat je zowel de achtergrond als de voorgrond scherp op de foto hebt staan.

Geniet ervan: Vergeet niet van het schitterende natuurverschijnsel te genieten. Het is zonde om de mooiste zonsondergangen alleen maar door middel van foto’s te ervaren. Neem dus de tijd om ook even van de veranderingen in de omgeving te genieten en het tafereel op je in te laten werken!