De stad prijkte al jaren bovenaan mijn lijstje van stedentrips die ik nog wilde maken, maar ondanks een hoop plannen kwam het er nooit van. En dan is daar plotseling het plan om een roadtrip door Italië te doen en reist direct de grote vraag: brengen we wel of geen bezoek aan Rome? Het leverde een hoop discussie op. Is Rome niet leuker voor een stedentrip? Is het er wel uit te houden, zo midden in de zomer? Uiteindelijk hebben we besloten de historische stad toch maar toe te voegen aan het lijstje van bestemmingen van onze roadtrip. Het werd een week waarin we ontzettend veel hebben gezien, maar tegelijkertijd ook enorm hebben moeten afzien. Enkele observaties en ervaringen.

SPQR

Er zijn vier letters waar je in Rome niet omheen kunt: SPQR. Je komt ze overal tegen: onder standbeelden, op gevels, bij monumenten, maar zelfs op vrijwel elk putdeksel (zie foto). De letters staan voor de Latijnse zin: “Senatus Populusque Romanus” (“De Senaat en het Volk van Rome”), hetgeen de officiële naam van het Romeinse Rijk was en ook tegenwoordig staat de lettercombinatie nog steeds voor Rome.

Hitte

Als er iets was waar ik voor de week in Rome tegen op zag, dan was het wel de hitte in de stad. Uiteindelijk bleek het tijdens de middaguren ook erg zwaar, maar door voldoende rust te nemen hielden we het wel goed vol. Als ik achteraf had mogen kiezen, dan had ik waarschijnlijk toch voor een moment in het jaar gekozen waarin het wat minder heet zou zijn. Een graad of 25 zou toch meer de voorkeur hebben boven de temperaturen van 30 graden en hoger waar wij mee te maken hadden. Gelukkig was het er nooit zo warm dat we er spijt van gekregen hebben.

Openbaar vervoer

Als er dan toch iets genoemd moet worden dat echt tegenviel, dan was dat het openbaar vervoer. Wij kwamen in Rome aan met de gedachte dat de metro wel tot diep in de nacht zou blijven rijden; Rome was immers een stad met een bruisend nachtleven. Dit bleek dus niet het geval te zijn. De metro rijdt zijn laatste rondje al om 11 uur ’s avonds en ook de regionale treinen houden er rond die tijd mee op. De bussen blijven wel rijden en na middernacht kan je nog gebruik maken van de nachtbussen.
Er is geen dag voorbij gegaan waarop we geen problemen hadden met het openbaar vervoer. Zo hebben we ’s avonds meerdere keren tevergeefs op een trein of metro gewacht, om vervolgens een lange wandeling te moeten maken naar de eerste de best bushalte. In een hoop gevallen was dat overigens ook onze eigen schuld.
Schrik overigens niet van het uiterlijk van de metro’s in Rome; deze zitten veelal onder de graffiti en her en der is het zo erg dat de deuren amper nog van de ramen te onderscheiden zijn. Als vervoermiddel volstaat het verder prima.
Na afloop van de vakantie hoorden we dat een taxi in Rome nauwelijks wat hoeft te kosten… Ik had het eigenlijk liever niet gehoord, want het betekent dat we in totaal enkele uren voor niets gelopen hebben. Maar goed, een goede tip voor een volgend bezoek dus.

Bezienswaardigheden

De verhalen over Rome zijn niet mis en het is dan altijd maar afwachten of een bezoek aan zo’n veel geprezen oord ook aan de gecreëerde verwachtingen kan voldoen. Wat mij betreft was dat dit keer absoluut het geval. Ik had zelf ook echt niet verwacht dat er nog zo ontzettend veel te zien zou zijn.
Het is moeilijk om een favoriete bezienswaardigheid aan te wijzen, maar waarschijnlijk komt het Forum Romanum in mijn geval dan als eerste uit de bus. Eigenlijk is het vooral de combinatie van alle bezienswaardigheden dat het ‘m doet. Zo krijgt het Forum Romanum meer betekenis door een bezoek aan het Pantheon en de lokatie van het Circus Maximums door een bezoek aan het veel kleinere Colosseum.
Naast de erfenissen uit het oude Romeinse Rijk is er natuurlijk ook nog een hoop moois uit het meer recente verleden te aanschouwen, maar dat moet het wat mij betreft toch afleggen bij het eerstgenoemde.

Een kleine week na aankomst in de eeuwige stad is het allemaal alweer voorbij en zitten we weer in de auto, ditmaal rijdend in noordelijke richting. Terwijl Arjan de Twingo over de snelweg jaagt type ik op mijn telefoon een mailtje naar het thuisfront en overpeins ik de week nog eens. Jarenlang stond de stad bovenaan mijn lijstje, jarenlang wilde ik er zó ontzettend graag naartoe en jarenlang kon ik daar naartoe uitkijken. Nu heb ik er de geschiedenis gezien, gevoeld en beleefd en ben ik er eindelijk geweest. Het is een raar gevoel en ik heb eigenlijk direct alweer heimwee naar de stad. Maar goed dat ik de avond ervoor een muntje in de Trevi-fontein gegooid heb en daarmee dus heb veilig gesteld dat ik ooit nog een keer terug zal keren. Rome, tot ziens!

Ons bezoek aan Rome eindigde uiteindelijk op de plek waar het begon: de Trevifontein. Natuurlijk heb ik meteen van de gelegenheid gebruik gemaakt om een muntje over mijn linker schouder te werpen, opdat ik ooit nog eens naar de ‘eeuwige stad’ zal terugkeren.

De laatste dag zijn we in alle vroegte richting het Vaticaan vertrokken om daar de koepel van de Sint Pieter te beklimmen. Verder stond voor die dag nog een bezoek aan de binnenzijde van het Colosseum gepland, als ook een wandeling over de Palatijn, de ‘keizersheuvel’ van het oude Romeinse rijk.

Eenmaal aangekomen bij de Sint Pieter hebben we besloten om de klim geheel met de voet te doen en dus niet de eerste 200 van de kleine 500 treden over te slaan door de lift te nemen. Een prima keus, zo bleek, want de lift bevond zich enkel in het eerste deel van de klim en dit was veruit het makkelijkste deel en dus de twee euro extra niet waard. Halverwege de beklimming van de koepel krijg je de gelegenheid om vanuit de binnenzijde van de koepel de kerk te bekijken, waarna het formaat van de kerk eigenlijk pas echt opvalt. We waren bovendien bijzonder verrast toen we daar zagen dat de beeltenissen in de gehele koepel zijn opgebouwd uit mozaïeken. Zeker doordat de mozaïeken die we aan de overkant zagen een enorm perspectief toonden.
Het laatste deel van de klim is niet bepaald geschikt voor mensen met claustrofobie; de gangen worden er in hoog tempo smaller en doordat de trappen tussen de binnen- en buitenwand van de koepel gebouwd zijn lopen de muren ook steeds schuiner. Het idee om dan tegen de muur van die koepel te leunen, met aan de andere zijde van die muur een enorme diepte, was voor mij toch wel een bijzondere ervaring. Ook de hitte in het laatste deel van het trappenhuis zal voor een hoop mensen bijna niet te doen zijn.
Eenmaal bovenop de koepel hebben we wel enorm genoten van het uitzicht over het Sint-Pietersplein en de tuinen van het Vaticaan aan de andere zijde. We waren het er echter wel over eens dat de klim zelf nog wel het meest indrukwekkende deel van de attractie was.

Het Colosseum en de Palatijn

De laatste twee bezienswaardigheden van ons bezoek aan Rome, het Colosseum en de Palatijn waren beiden erg indrukwekkend, maar ook hier geldt weer: je moet het gewoon een keer zelf ervaren hebben om het echt te kunnen bevatten. Het blijft ongelooflijk hoe men in die tijd dergelijke bouwwerken heeft weten neer te zetten die bovendien ruim 2.000 jaar later ook nog grotendeels overeind staan. Na het bezoek aan het Colosseum hadden we alle vijf direct de behoefte om de film Gladiator te zien. Overigens is men momenteel bezig met de heropbouw van een klein deel van het immense amfitheater, om zo te kunnen laten zien hoe het er ooit echt uitgezien heeft. Het zal dus zeker de moeite waard zijn om het over een aantal jaren nog eens te bekijken!
De Palatijn, de keizersheuvel van het Romeinse Rijk was wellicht nog een van de meest indrukwekkende bezienswaardigheden die we bezocht hebben. Het heeft mij echt verbaasd hoeveel er nog bewaard gebleven is van de bijna twee millennia oude paleizen en badhuizen van de Romeinse keizers. Zo zijn in het Casa d’Augusto zelfs nog de originele wandschilderingen te aanschouwen en in het ongekend goed bewaard gebleven Casa di Livia (dat helaas gesloten was wegens restauratie werkzaamheden) kan men de originele mozaïekvloeren bewonderen. Met behulp van de beschrijvingen in de Lonely Planet kregen we een goed beeld van hoe de paleisheuvel er zo’n tweeduizend jaar geleden uitzag. Zo waren alle bouwwerken volledig bekleed met marmer, maar helaas is daar nu weinig tot niets meer van te zien, op enkele witte en gekleurde marmeren vloeren na.
Ook op de Palatijn gaan de werkzaamheden nog volop door: zo is de ontsnappingstunnel van Nero enkele jaren geleden ook voor het publiek geopend en worden de middeleeuwse tuinen nu beetje bij beetje uitgegraven om weer meer Romeinse paleizen bloot te leggen. Dergelijke werkzaamheden zijn trouwens in de hele stad aan de gang en met modernere technieken is men ook steeds beter in staat om brokstukken weer aan elkaar te koppelen en beetje bij beetje weer op te bouwen. Wie weet is over een paar decennia dus weer meer van het oude Romeinse Rijk te zien.

Onze derde dag in Rome. Mijn broertjes en ik waren de enigen die het Vaticaans Museum (en vooral de Sixtijnse Kapel) wilden bezoeken en het de moeite waard vonden om er om half zes voor op te staan. Deze dag werd de groep dus in tweeën gesplitst en gingen wij met z’n drieën in de vroege ochtenduren richting het Vaticaan, terwijl de rest van het reisgezelschap de ochtend gebruikte om wat bij te slapen.

Uiteindelijk stonden we even na zeven uur in de rij voor het Vaticaans Museum dat pas om half negen zou openen. Ik heb meteen een deel van die tijd benut om in het ochtendgloren nog wat foto’s op en rond het Sint-Pietersplein te maken. Na een lange tijd wachten konden we eindelijk het Vaticaans Museum betreden, waarna we zo snel mogelijk de route richting de Sixtijnse Kapel volgden, met als idee om daarna pas andere delen van het immense museum te bekijken. Op die bewuste route kwamen we direct langs enkele prachtige kamers van onder andere Raphaël, waar we ons tientallen minuten hebben vergaapt aan de prachtige wandschilderingen en plafonds.

Toen we uiteindelijk de Sixtijnse Kapel binnen liepen waren we in één klap overdonderd door het formaat en de grandeur van de zaal. In één van de eerste oogopslagen viel direct de Schepping van Adam op, hetgeen toch wel bijzonder is gezien het enorme formaat van de kapel. Het detail in de schilderingen van Michelangelo is, zeker voor een beeldend kunstenaar, ronduit ontzagwekkend. Zo is er het ogenschijnlijke perspectief in het gewelf, waarbij het moeilijk is te geloven dat het hier geen beeldhouwwerk betreft. Zo moeilijk zelfs, dat wij meerdere malen door de kapel zijn gelopen om te zien of het perspectief toch niet iets veranderde. Daarnaast is het detail dat in de beeltenissen te zien is minstens zo verbluffend. Ik had er nog uren kunnen staan, maar na een half uur zijn we toch maar verder gelopen.
Helaas was het niet toegestaan om in de Sixtijnse Kapel te fotograferen, wat vreemd genoeg wel mocht in alle andere zalen, zolang men maar geen flits gebruikte. De beveiliging in de kapel was dan ook vooral druk met het schreeuwen van ‘no pictures!’ en vreemd genoeg richtte men zich vooral op de grotere camera’s. In een poging toch nog een paar foto’s (zonder flits) te maken werd ik dan ook direct aangesproken, terwijl er naast mij vrolijk door geflitst werd door een andere toerist. Na het verlaten van de kapel werd al snel duidelijk wat de achterliggende gedachte was: commercie. In de museumwinkels waren allerlei boeken en afdrukken van de beeltenissen in de Sixtijnse Kapel te koop en waarschijnlijk wil men dit materiaal dus zo exclusief mogelijk houden.

Uiteindelijk hebben we zo’n drie uur door het Vaticaans Museum gelopen en daarbij ongeveer de helft van het museum gezien. Als je voor alle aanwezige kunst goed de tijd wilt uittrekken kan je probleemloos dagenlang door het museum struinen, maar ons ging het verder wat meer om de algemene indruk. De route richting de uitgang van het Vaticaans Museum biedt nog één laatste bezienswaardigheid: de schitterende ronde trap in art-deco stijl (zie foto), die me direct deed denken aan het interieur van het Guggenheim museum in New York.

We hadden rond het middaguur in het Villa Borghese, een park aan de noordelijke kant van het Romeinse centrum afgesproken met de twee bij de tent achtergebleven vrienden. Daar hebben we nog enkele uurtjes genoten van het weer en een simpele lunch. Vanaf het park zijn we via de Spaanse Trappen richting de metro gelopen om via de ondergrondse uit te komen bij het Piazza del Laterano. Hier is namelijk de prachtige Pauselijke basiliek San Giovanni in Laterano te vinden. De San Giovanni is ingewijd in het jaar 324 en het huidige gebouw dateert uit 1589, maar bevat ook oudere delen. Voordat de Sint Pieter in het Vaticaan in gebruik werd genomen zetelde de Paus in de enorme basiliek. Met name het plafond van de kerk is adembenemend. Op het plein tegenover de San Giovanni is de Heilige Trap te vinden, wel Christus tijdens zijn proces zou hebben beklommen en nu nog ter boetedoening op de knieën kan worden beklommen; het bewandelen van de trap op de voeten is dan ook verboden.

Vanaf de San Giovanni zijn we weer in de richting van het Colosseum gelopen, waar we ook nog even de Basilica di San Clemente bekeken hebben. De San Clemente is een van Rome’s oudste Christelijke kerken en een enorme bron van archeologische vindingen, aangezien onder het complex nog veel resten van nog veel oudere gebouwen aangetroffen zijn, waaronder oude woonhuizen en een vermoedelijke schuilkerk. De huidige basiliek is de tweede basiliek op de huidige locatie, nadat de eerste in de 11e eeuw door brand verwoest is geraakt.
Uiteindelijk waren we te laat bij het Colosseum om die dag nog het grote amfitheater te bewonderen, dus dat moest een dag worden opgeschoven. De laatste uurtjes werden opgevuld met een wandeling over het voormalige Circus Maximus (waarvan het formaat alsmaar blijft verbazen) en enkele kleinere bezienswaardigheden in de omgeving.

De tweede dag was een bezoek aan het Forum Romanum het hoofddoel en op aanraden van onze Lonely Planet hebben we eerst het Pantheon bezocht. Dat zou ons namelijk een duidelijker beeld verschaffen van hoe de ruïnes van het forum er vroeger uit hebben gezien.

Pantheon

Die dag zijn we dus heel wat eerder dan de dag ervoor richting het centrum vertrokken, om een klein uur later bij metrostation La Repubblica aan te komen. Vanaf daar hebben we direct het Pantheon opgezocht, om daar de tempel eindelijk van binnen te bekijken. Overigens was de looproute vanaf het metrostation naar het Pantheon al een erg interessante. Zo kwamen we ook langs het parlement en enkele ministeriële gebouwen.

Eenmaal aangekomen op het plein voor het Pantheon waren we weer evenzeer onder de indruk van het imposante uiterlijk van de tempel als tijdens onze nachtelijke wandeling van twee dagen terug. De verwondering werd echter nog groter op het moment dat we de tempel binnenliepen en met eigen ogen het formaat van de koepel en het indrukwekkende interieur konden aanschouwen. Het besef dat de betonnen koepel al bijna 2.000 jaar overleefd heeft en tot een eeuw geleden nog de grootste betonnen overspanning ter wereld was, leverde me even kippenvel op. Wat direct opvalt is de lichtbundel die door de ronde opening in de koepel (die gecreëerd is ten behoeve van lichtinval en de connectie met de Goden) de basiliek binnenvalt en zo een hoop mooie taferelen oplevert. Overigens is het ook zeker de moeite waard om het Pantheon bij regenval te bezoeken om dan het water door de opening naar binnen te zien vallen. Het indrukwekkende bouwwerk heeft ook nog een hoop extra’s te bieden in de vorm van een altaar en enkele heilige graftombes.

Il Vittoriano

Vanaf het Pantheon zijn we richting Il Vittoriano gelopen, waar we nu ook de trappen konden betreden. Het eerste wat je tegenkomt is het monument van de onbekende soldaat en de daarbij behorende (en goed bewaakte) eeuwige vlam. Bovenop het enorme monument kan je van een prachtig uitzicht over de Forum Imperiali en het verderop gelegen Colosseum genieten. Het is zelfs mogelijk om met de lift naar de top van een van de torens te gaan, om daar op een nog hoger uitzicht getrakteerd te worden, maar wij hebben ervoor gekozen om deze kans aan ons voorbij te laten gaan en alleen nog even het in het monument gevestigde (en vrij toegankelijke) museum te bekijken.

Forum Romanum

Vanaf Il Vittoriano is het maar een klein stukje lopen richting de Capitolina, met daarop ook het stadhuis van Rome. Op de trappen langs het plein hebben we nog even een korte lunch genoten en wat rust gepakt voor het resterende deel van de dag. Het Forum Romanum zou namelijk het volgende programma onderdeel worden. Vanaf de Capitolina hebben we eerst genoten van een prachtig uitzicht over het Forum Romanum, waarna we de afdaling gemaakt hebben en via de Fora Imperiali (waaronder ook het Forum di Ceasar) richting de ingang van het Forum Romanum gelopen zijn. Met de Lonely Planet bij de hand hebben we vervolgens urenlang door de ruïnes van het forum gelopen. Hierbij kwam eerdergenoemde tip, om eerst het Pantheon te bezoeken, inderdaad van pas en het gaf de toch al indrukwekkende ruïnes net dat beetje extra dimensie en diepgang. Ook over het Forum Romanum valt weer een hoop te schrijven, maar het is niet mijn voornemen om reisgidsen als de Lonely Planet te kopiëren en ook hier kan ik eigenlijk maar één ding over kwijt: ervaar en beleef het zelf! We hebben de dag afgesloten met een avondwandeling langs het Colosseum en het maken van de voorgenomen nachtfoto’s van het wereldberoemde amfitheater.

De tweede dag van ons verblijf in Rome zouden we ’s ochtends al richting het Vaticaan vertrekken, maar de zoektocht naar kaartjes voor het openbaar vervoer leverde die ochtend wat vertraging op, waardoor we uiteindelijk pas rond het middaguur in de trein zaten. Na een 20 minuten durende rit kwamen we aan op station St. Pietro en vanaf daar was het nog slechts enkele minuten lopen naar de muren van het Vaticaan en, natuurlijk, het Sint Pietersplein.

Na ons even vergaapt te hebben over de omvang van het plein hebben we ons achter de rij voor de Sint Pieter aangesloten. De doorstroom daarvan viel alleszins mee en enkele minuten later waren we al door de beveiliging heen. De eerste bezienswaardigheid was de Zwitserse Garde, het militair corps dat verantwoordelijk is voor de bewaking van het Vaticaan en de Paus. Eerlijk gezegd maakten de soldaten weinig indruk op ons; hun postuur en kleding deed eerder wat clownesk aan.
Eenmaal in de Sint Pieter hebben we ons bijna een vol uur lang vergaapt aan de prachtige beelden, kunstwerken en gewelven in de basiliek. Ook de lichtinval door de 100 meter hoge koepel (waar iedereen wel eens een foto van gezien heeft) was prachtig. Ik zou nog vele alinea’s kunnen vullen met de pracht die in de Sint Pieter te aanschouwen is, maar eigenlijk is dat een zinloze onderneming, aangezien de echte schoonheid niet in woorden te vatten is. Je moet de kathedraal dan ook eens in het echt bezocht hebben om dit te begrijpen.
Vanaf de Sint Pieter zijn we richting het Castel Sant’ Angelo. Dit kasteel is in de middeleeuwen gebruikt als schuiladres voor de Paus en het was dan ook door middel van tunnels en een vestingmuur verbonden aan het Vaticaan. Rond het kasteel is hier ook nog het een en ander van te zien.

We hebben onze weg vervolgd door bij de Ponte Sant’ Angelo naar de ondergelegen kade te lopen. Vanaf hier hebben we een lange voettocht langs de rivier de Tiber gemaakt, waarbij we ons halverwege realiseerden dat we onze compactcamera kwijt waren. We hadden geen backups van de op de camera opgeslagen foto’s en liepen dus erg zenuwachtig terug naar de plek waar we de camera dachten te zijn kwijtgeraakt. Uiteindelijk lag de camera nog gewoon op de reling van de trap richting de kade. Na de met pech overspoelde start van de vakantie leken we nu zowaar wat geluk te hebben!
Na wederom een wandeling langs de Tiber zijn we op zoek gegaan naar een restaurantje voor het avondeten. We hebben de dag vervolgens afgesloten met een avondwandeling langs het Circus Maximus en het Colosseum. Bij het Colosseum kwam ik al snel tot de conclusie dat ik hier later deze week nog eens wat nachtfoto’s met een statief moest maken, maar voor nu moest ik het doen met een hoge ISO waarde en Image Stabilization.

Iedereen kent het gevoel: je komt ergens aan waar je al een hoop van gehoord hebt en waar je een hele hoop wilt bekijken. Op dat moment kan je bijna niet wachten en wil je eigenlijk niets anders dan meteen al langs al die bezienswaardigheden. Soms is dat ook precies wat je dan doet en dat was dan ook wat ons de eerste avond in Rome overkwam. Als een stel cultuur- en historiejunkies liepen we middenin de nacht urenlang door de Italiaanse hoofdstad. Hoe een stad je zo bij de keel kan grijpen…

Na iets meer dan drie uur rijden we de ringweg van Rome op en bezoeken we de eerste van de twee campings die ons getipt waren. Uiteindelijk kiezen we voor de tweede camping en nemen we alle tijd om alles te installeren en bij te komen van de dag. Na het avondeten besluiten we ’s avonds de stad in te gaan en een bezoekje te brengen aan de Trevifontein. We hadden bij de receptie al wat informatie gekregen over de mogelijkheden om met het openbaar vervoer in het centrum te geraken. Uiteindelijk lukt dat ons echter niet; de treinen en bussen die we dachten te kunnen gebruiken rijden al niet meer en even twijfelen we of we nog de stad in willen of misschien beter terug naar de tent kunnen gaan. We kiezen voor plan B: met de auto de stad in. Als chauffeur krijg ik te maken met de meest bijzondere rijervaring die ik ooit gehad heb: het chaotische verkeer in hartje Rome. Wat in eerste instantie een haast onmogelijke opgave leek, blijkt een ruim half uurtje later reuze mee te vallen.

We parkeren de auto op de heuvel achter de Spaanse Trappen en zijn blij verrast met het feit dat we daar na 11 uur ’s avonds gratis mogen staan. Te voet gaan we op weg naar de wereldberoemde fontein en pakken we dus meteen de Spaanse Trappen mee, alwaar we getrakteerd worden op typisch Romeinse gezelligheid: de Spaanse Trappen is een van de grootste hangplekken van de lokale jeugd. De route naar de ‘Fontana di Trevi’ brengt ons langs tal van oude gebouwen die in elke andere stad een attractie op zich zouden zijn, maar die hier verkeren in totale anonimiteit. Het zegt genoeg over de historische rijkdom van Rome.
Het is al na middernacht als we bij de Trevifontein aankomen. Ondanks het tijdstip is het er nog altijd ontzettend druk. Maar waar op de Spaanse Trappen vooral de lokale bevolking te vinden was, zijn het hier vrijwel alleen toeristen die zich nestelen op de treden rond de fontein. De eerste minuten vergapen we ons aan de fontein en de wijze waarop de beeltenis van de zeegod Neptunus vergroeid lijkt te zijn met het achterliggende gebouw.
De mythe wil dat wanneer je met je rug naar de fontein staat en een muntje met rechts over je linker schouder het water inwerpt, je ooit zal terugkeren naar de stad. Ik besluit dit de eerste avond nog niet te doen, omdat ik de stad eerst gezien en ervaren wil hebben voor ik dit symbolische gebaar maak. Thomas, die al eens eerder in Rome geweest is en toen ook een muntje geworpen heeft, doet dit wel. Later leest hij in de Lonely Planet dat het werpen van een tweede muntje betekent dat je je liefde zult vinden in de ‘eeuwige stad’… Een derde zou betekenen dat je hem of haar trouwt.
Na een tijdje genoten te hebben van de fontein, de sfeer en het kijken naar alle verschillende mensen staan we voor de vraag of we terug lopen of nog even verder de stad in wandelen. We genieten allemaal dusdanig van de nachtelijke sfeer, dat we anoniem besluiten door te lopen; de volgende attractie, het Pantheon, is immers bijna om de hoek. Op dat moment vergeet ik even dat ik enkele uren eerder slippers aan had gedaan, aangezien het toch geen lange wandeling zou worden.

Op weg naar het Pantheon komen we ook langs de overweldigende zuilenrij van de Tempel van Hadrianus. Van de tempel uit 145 staan nu enkel nog 11 van de 13 Corinthische zuilen aan de voorzijde overeind. De rest van het gebouw, waaronder ook de zuilen aan de achterzijde (eveneens 13) en korte zijdes (8 aan elke zijde) zijn vernietigd door plunderingen en het gebruik in nieuwe bouwwerken. De 15 meter hoge zuilen staan op een 5 meter hoog plateau dat inmiddels ver onder het huidig straatniveau ligt. Hierdoor lijken de zuilen op straatniveau te staan, maar de uitgraving van het onderliggende plateau laat de originele situatie goed zien.
Een straat verder arriveren we bij het Pantheon (zie foto), de tempel die nog vrijwel geheel in authentieke staat verkeerd. Althans, de tempel zoals die in 125 opnieuw opgebouwd is door Hadrianus, nadat de originele tempel (uit 27 voor Christus) in zijn geheel door brand verwoest werd. Het mag duidelijk zijn dat we alle vijf diep onder de indruk zijn van dit machtige bouwwerk en we kijken al reikhalzend uit naar het moment, later deze week, dat we de tempel ook van binnen kunnen bewonderen.

Een paar straten verder komen we uit op het Piazza Navona. Hier heeft Keizer Domitianus in de eerste eeuw een groot stadion laten bouwen, waarvan de tribunes na de val van het Romeinse rijk gebruikt werden als fundering voor de huizen die er nu nog te zien zijn. De originele baan is nooit bebouwd en heeft zich langzaam ontwikkeld tot het plein dat het nu is. Ook hier is het weer verbluffend om te zien hoeveel historische gebouwen hier te vinden zijn, zonder dat daar ook maar iets over vermeld wordt in onze Lonely Planet en Trotter gids. Op het plein zijn tevens nog drie historische fonteinen te vinden, waarvan de meest indrukwekkende, La Fontana dei Quattro Fiumi, tijdens ons bezoek afgeschermd is ten behoeve van restauratie werkzaamheden.

Nu we al zo ver Rome ingetrokken zijn, kunnen we net zo goed nog een paar straten verder lopen en het Piazza Venezia bekijken. Aan dit plein staat ook het immense monument van Victor Emanuel II, de enorme witte kolos die ook bekend staat als Altare della Patria (Altaar van de Natie) en Il Vittoriano. Het merendeel van de Romeinse inwoners verafschuwd het tussen 1895 en 1911 verrezen bouwwerk, dat ook wel gekscherend ‘de typemachine’ genoemd wordt, maar op ons maakt het grote indruk. Goed, het had allemaal wel wat subtieler gemogen en het past inderdaad niet echt tussen de historische gebouwen van het oude Romeinse rijk, maar indrukwekkend is het zeker. Vanaf het Piazza Venezia lopen we nog even de Capitoline op, een van Rome’s zeven heuvels. Achter de middeleeuwse gebouwen waar onder andere het Capitoline Museum in gevestigd is, heb je prachtig zicht op het Forum Romanum. Midden in de nacht is hier echter niet veel van te zien en dus besluiten we maar om te draaien. Even twijfelen we nog of we nog een paar honderd meter door moeten lopen om ook het Colosseum te bekijken, maar we houden het op de de paar hoeken die we vanaf hier kunnen zien en bewaren de rest van het gebouw voor later.

De lange terugweg loopt nog via het Piazza del Popolo, wat zich laat vertalen als ‘Plein van het Volk’. Oorspronkelijk heeft het plein zijn naam ontleend aan de populieren waar ook de aanliggende kerk Santa Maria del Popolo naar vernoemd is. Het vroeg 19e eeuws plein maakt, ondanks het grootse formaat, op het moment niet heel veel indruk meer op ons. Het zegt alles over de hoeveelheid monumenten die we in deze nachtelijke wandeling zijn gepasseerd. We zijn er voor deze nacht klaar mee, en dat is goed nieuws voor mijn voeten, die de banden van mijn slippers inmiddels meer dan zat zijn.
Vanaf het Piazza del Popolo lopen we de heuvel op, richting de auto. Vanaf daar hebben we nog een prachtig uitzicht over het Noordelijke deel van het centrum. Vooral de felverlichte koepel van de Sint Pieter springt in het oog. We kijken al uit naar alle bezienswaardigheden die nog moeten komen, maar voor nu willen we maar één ding: terug naar de tent.

Het is al bijna half drie als ik de auto wederom door de Italiaanse hoofdstad mag loodsen, wat door het verminderde verkeer inmiddels een stuk makkelijker is. Het rijden door het centrum mag dan wel erg meegevallen zijn, de drukte overdag laten we liever aan ons voorbij gaan en dus zullen we de volgende dagen toch echt met het openbaar vervoer van en naar het centrum moeten zien te geraken.